Ryczałt w JDG a wspólne rozliczenie małżonków

Ryczałt a wspólne rozliczenie małżonków

Wspólne rozliczenie małżonków jest preferencją podatkową przewidzianą w ustawie o podatku dochodowym od osób fizycznych. Co do zasady mogą z niej skorzystać małżonkowie, którzy podlegają w Polsce nieograniczonemu obowiązkowi podatkowemu, pozostają w związku małżeńskim i we wspólności majątkowej przez wymagany okres oraz nie są objęci wyłączeniami wskazanymi w ustawie.

Jednym z najważniejszych wyłączeń jest stosowanie przez choćby jednego z małżonków przepisów o podatku liniowym albo o ryczałcie od przychodów ewidencjonowanych w zakresie działalności gospodarczej. Zasada ta wynika z art. 6 ust. 8 ustawy o PIT. Ograniczenie nie dotyczy jednak każdego przychodu opodatkowanego ryczałtem, ponieważ przepisy przewidują odrębne zasady między innymi dla określonych przychodów z najmu prywatnego.

W praktyce problem pojawia się wtedy, gdy przedsiębiorca zakłada działalność pod koniec roku, zaznacza w CEIDG ryczałt, ale za ten rok chciałby rozliczyć dochody z małżonkiem, na przykład dlatego, że wcześniej pracował na etacie. Samo zaznaczenie formy opodatkowania może mieć istotne znaczenie, ale nie zawsze rozstrzyga sprawę automatycznie.

Czy brak przychodu pozwala rozliczyć się wspólnie?

W starszym orzecznictwie sądów administracyjnych podkreślano, że już samo podleganie przepisom o ryczałcie mogło pozbawiać małżonków prawa do wspólnego opodatkowania. Przykładowo NSA w wyrokach z 25 marca 2010 r., sygn. akt II FSK 1940/08 oraz II FSK 155/09, wskazywał, że brak przychodu nie miał wówczas decydującego znaczenia.

Aktualnie trzeba jednak uwzględnić obecne brzmienie ustawy o PIT. Przepisy przewidują wyjątek, który może pozwolić na wspólne rozliczenie mimo wyboru ryczałtu albo podatku liniowego, jeżeli w danym roku podatnik nie osiągnął przychodów i nie poniósł kosztów uzyskania przychodów z tej działalności. W praktyce oznacza to, że sama rejestracja działalności i techniczny wybór formy opodatkowania nie muszą jeszcze definitywnie przekreślać wspólnego PIT, jeżeli działalność nie wygenerowała żadnych rozliczeń.

Nie należy jednak opierać się wyłącznie na ogólnym stwierdzeniu, że działalność była „nieaktywna”. Trzeba sprawdzić, czy nie wystawiono faktury, nie otrzymano zapłaty, nie dokonano sprzedaży, nie ujęto wydatków związanych z działalnością oraz czy nie powstały inne zdarzenia podatkowe. Jeżeli pojawił się choćby pierwszy przychód z działalności gospodarczej, ocena może być inna.

Jak zmienić wybór ryczałtu przed pierwszym przychodem?

Jeżeli przedsiębiorca dopiero zarejestrował działalność i nie osiągnął jeszcze pierwszego przychodu, powinien niezwłocznie rozważyć aktualizację wpisu w CEIDG oraz złożenie do właściwego urzędu skarbowego oświadczenia o rezygnacji z ryczałtu albo o wyborze właściwej formy opodatkowania. W praktyce najbezpieczniej zrobić to przed ustawowym terminem na wybór formy opodatkowania.

Termin wyboru ryczałtu jest powiązany z pierwszym przychodem. Oświadczenie składa się zasadniczo do 20. dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym podatnik osiągnął pierwszy przychód z działalności gospodarczej w roku podatkowym. Jeżeli pierwszy przychód został osiągnięty w grudniu, termin upływa z końcem roku podatkowego.

Jeżeli działalność została założona 1 grudnia, ale w grudniu nie było jeszcze żadnego przychodu, sytuacja jest korzystniejsza niż wtedy, gdy przychód już wystąpił. Można argumentować, że termin na skuteczny wybór formy opodatkowania jeszcze nie zaczął biec, a zatem korekta wyboru dokonana przed pierwszym przychodem powinna być traktowana jako dokonana w czasie właściwym. Warto jednak zachować potwierdzenia złożenia aktualizacji i korespondencji z urzędem.

Kiedy zmiana będzie możliwa dopiero na kolejny rok?

Jeżeli termin na wybór formy opodatkowania już upłynął, a podatnik osiągnął przychód z działalności opodatkowanej ryczałtem, zmiana formy opodatkowania wstecz jest co do zasady bardzo trudna. Organy podatkowe mogą uznać, że przedsiębiorca skutecznie wybrał ryczałt i powinien rozliczyć przychody z działalności na tej zasadzie za dany rok.

W kolejnym roku forma opodatkowania może zostać zmieniona w ustawowym terminie. Jeżeli przedsiębiorca chce wrócić do ryczałtu po okresie opodatkowania według skali podatkowej, powinien złożyć oświadczenie w terminie właściwym dla roku, w którym ma być stosowany ryczałt. Jeżeli pierwszy przychód w danym roku wystąpi w styczniu, termin będzie przypadał zasadniczo do 20 lutego. Przy pierwszym przychodzie w innym miesiącu termin przesuwa się odpowiednio.

Warto też pamiętać, że w przypadku programistów stawka ryczałtu zależy od rzeczywistego rodzaju usług i ich klasyfikacji. Nie każda usługa informatyczna jest opodatkowana tak samo, dlatego przy zmianie formy opodatkowania należy równolegle zweryfikować właściwą stawkę ryczałtu.

Co zrobić krok po kroku?

W opisanej sytuacji najpierw należy ustalić, czy po rejestracji działalności wystąpił pierwszy przychód. Chodzi nie tylko o wpływ pieniędzy na rachunek, ale o moment powstania przychodu według przepisów podatkowych. Jeżeli nie było sprzedaży ani wystawionych faktur, trzeba dodatkowo sprawdzić, czy nie poniesiono kosztów związanych z działalnością.

Następnie warto złożyć aktualizację w CEIDG i wskazać właściwą formę opodatkowania, na przykład skalę podatkową, jeżeli celem jest zachowanie możliwości wspólnego rozliczenia za dany rok. Równolegle można złożyć krótkie pismo do naczelnika urzędu skarbowego, w którym podatnik wyjaśni, że rezygnuje z ryczałtu przed osiągnięciem pierwszego przychodu i chce rozliczać działalność według zasad ogólnych.

Jeżeli sprawa dotyczy zeznania rocznego, należy zachować ostrożność przy wyborze formularzy. Ryczałt rozlicza się co do zasady w PIT-28, natomiast dochody opodatkowane skalą podatkową w PIT-36 lub PIT-37, zależnie od źródeł przychodów. Przy wspólnym rozliczeniu małżonków istotne jest, aby roczne zeznanie było spójne z rzeczywiście zastosowaną formą opodatkowania.

Podsumowanie

Jeżeli wybór ryczałtu został dokonany omyłkowo przy rejestracji działalności, nie warto czekać do rozliczenia rocznego. Najlepszym rozwiązaniem jest szybka korekta wpisu w CEIDG i pisemne wyjaśnienie sprawy w urzędzie skarbowym, zwłaszcza gdy nie wystąpił jeszcze pierwszy przychód z działalności.

Jeżeli przychód lub koszty już się pojawiły, możliwość wspólnego rozliczenia z małżonkiem trzeba ocenić ostrożnie na podstawie aktualnego brzmienia ustawy o PIT. W razie sporu albo niepewności można rozważyć wniosek o interpretację indywidualną, ale trzeba pamiętać, że interpretacja nie rozwiąże problemu natychmiast i wymaga precyzyjnego opisania stanu faktycznego.

FAQ

Czy samo zaznaczenie ryczałtu w CEIDG zawsze blokuje wspólne rozliczenie?

Nie zawsze. Aktualne przepisy przewidują wyjątek dla sytuacji, w której podatnik nie osiągnął przychodów i nie poniósł kosztów związanych z działalnością. Każdy przypadek trzeba jednak ocenić na podstawie konkretnych zdarzeń w danym roku.

Czy mogę zmienić formę opodatkowania, jeśli nie miałem jeszcze przychodu?

Tak, w praktyce należy jak najszybciej zaktualizować CEIDG i złożyć odpowiednie oświadczenie do urzędu skarbowego. Najbezpieczniej zrobić to przed upływem terminu liczonego od pierwszego przychodu.

Czy pierwszy przychód oznacza wpływ pieniędzy na konto?

Niekoniecznie. Moment powstania przychodu może wynikać z przepisów podatkowych i nie zawsze pokrywa się z datą zapłaty. Dlatego trzeba sprawdzić datę wykonania usługi, wystawienia faktury i warunki rozliczenia.

Czy mogę w jednym roku być na zasadach ogólnych, a w następnym wrócić do ryczałtu?

Tak, ale trzeba złożyć oświadczenie o wyborze ryczałtu w ustawowym terminie dla kolejnego roku. Jeżeli pierwszy przychód w roku wystąpi w styczniu, termin przypada zasadniczo do 20 lutego.

Czy interpretacja indywidualna rozwiąże problem przed złożeniem PIT?

Może pomóc, ale nie zawsze zdąży przed terminem rozliczenia rocznego. Wniosek o interpretację warto rozważyć zwłaszcza wtedy, gdy kwota podatku jest istotna albo stan faktyczny jest niejednoznaczny.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych - Dz.U. 1991 nr 80 poz. 350
2. Ustawa z dnia 20 listopada 1998 r. o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne
3. Interpretacja indywidualna Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z dnia 8 lutego 2022 r., nr 0113-KDIPT2-1.4011.1031.2021.2.MAP
4. Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 marca 2010 r., sygn. akt II FSK 1940/08
5. Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 marca 2010 r., sygn. akt II FSK 155/09