Sprzedaż samochodu ze spadku a podatek PIT

Podatek od spadków i darowizn po odziedziczeniu samochodu

Nabycie samochodu w spadku i późniejsza sprzedaż tego samochodu to dwa różne zdarzenia podatkowe. Samo odziedziczenie auta podlega zasadom ustawy o podatku od spadków i darowizn, natomiast jego sprzedaż ocenia się na gruncie ustawy o PIT.

Żona i dziecko zmarłego należą do najbliższej rodziny, czyli do tzw. grupy zerowej. Co do zasady mogą skorzystać z całkowitego zwolnienia z podatku od spadków i darowizn, jeżeli spełnią warunki z art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn. Najważniejszym warunkiem jest złożenie zgłoszenia SD-Z2 przez każdego spadkobiercę oddzielnie, w terminie 6 miesięcy od uprawomocnienia się postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku, zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia albo wydania europejskiego poświadczenia spadkowego.

Zgłoszenia SD-Z2 nie trzeba składać, jeżeli łączna wartość nabyć od tej samej osoby lub po tej samej osobie w okresie 5 lat, doliczona do ostatniego nabycia, nie przekracza aktualnej kwoty wolnej dla I grupy podatkowej, czyli 36 120 zł. W praktyce przy samochodzie warto jednak dokładnie sprawdzić wartość całego majątku odziedziczonego po zmarłym, a nie tylko wartość samego auta.

Rozliczenie spadku w SD-Z2 nie zastępuje rozliczenia podatku dochodowego od sprzedaży samochodu. Tak samo brak PIT przy sprzedaży po upływie pół roku nie zwalnia automatycznie z obowiązków związanych ze zgłoszeniem spadku.

Sprzedaż samochodu ze spadku a podatek PIT

Zgodnie z art. 10 ust. 1 pkt 8 lit. d ustawy o PIT źródłem przychodu jest odpłatne zbycie rzeczy, w tym samochodu, jeżeli sprzedaż nie następuje w działalności gospodarczej i została dokonana przed upływem pół roku, licząc od końca miesiąca, w którym nastąpiło nabycie.

Oznacza to, że sprzedaż prywatnego samochodu po upływie tego terminu nie jest opodatkowana PIT. Nie wykazuje się jej także w zeznaniu rocznym. Jeżeli jednak sprzedaż nastąpi wcześniej, trzeba rozliczyć ją w PIT-36 za rok, w którym doszło do sprzedaży.

Przy samochodzie nabytym w spadku kluczowe znaczenie mają art. 924 i 925 Kodeksu cywilnego. Spadek otwiera się z chwilą śmierci spadkodawcy, a spadkobierca nabywa spadek z chwilą jego otwarcia. Dlatego dla udziału odziedziczonego po ojcu termin półroczny liczy się zasadniczo od końca miesiąca, w którym ojciec zmarł, a nie od dnia podpisania aktu poświadczenia dziedziczenia ani od dnia sprzedaży samochodu.

Przykładowo, jeżeli spadkodawca zmarł 10 maja, sześć miesięcy liczy się od końca maja. Okres ten upływa z końcem listopada, więc sprzedaż dokonana od 1 grudnia nie powinna powodować PIT z tytułu odpłatnego zbycia rzeczy.

Czy data zakupu samochodu przez spadkodawcę ma znaczenie?

Dla spadkobiercy, który nabył udział w samochodzie dopiero w spadku, datą nabycia jest dzień śmierci spadkodawcy. Data, w której ojciec kupił samochód, co do zasady nie skraca terminu półrocznego dla dziecka dziedziczącego po ojcu. Inaczej wygląda to przy niektórych nieruchomościach, ale regulacja dotycząca liczenia terminu od nabycia przez spadkodawcę nie obejmuje rzeczy ruchomych z art. 10 ust. 1 pkt 8 lit. d ustawy o PIT.

Osobnej analizy wymaga sytuacja owdowiałego małżonka, jeżeli samochód był objęty małżeńską wspólnością majątkową. W takim przypadku małżonek niekoniecznie nabywa cały swój udział dopiero w chwili śmierci współmałżonka. W aktualnej praktyce interpretacyjnej istotne może być to, kiedy pojazd został nabyty do majątku wspólnego. Nie zmienia to jednak zasad dla dziecka lub innego spadkobiercy, który swój udział nabył dopiero z chwilą śmierci spadkodawcy.

Jak rozliczyć sprzedaż przed upływem 6 miesięcy?

Jeżeli samochód ze spadku zostanie sprzedany przed upływem pół roku, licząc od końca miesiąca nabycia, każdy spadkobierca powinien rozliczyć przychód proporcjonalnie do swojego udziału. Jeżeli więc dwie osoby odziedziczyły po 1/2 udziału i wspólnie sprzedały samochód za 40 000 zł, każda z nich wykazuje zasadniczo swoją część przychodu.

Sprzedaż wykazuje się w zeznaniu PIT-36 składanym za rok podatkowy, w którym doszło do sprzedaży. Zeznanie składa się od 15 lutego do 30 kwietnia następnego roku. Nie ma przy tym znaczenia, że podatek od spadków i darowizn został rozliczony albo że spadkobiercy złożyli SD-Z2.

Opodatkowaniu podlega dochód, a nie automatycznie cała cena sprzedaży. Dochód z odpłatnego zbycia rzeczy to różnica pomiędzy przychodem ze sprzedaży a kosztem nabycia, zmniejszona o udokumentowane nakłady poczynione w czasie posiadania rzeczy. W przypadku nabycia nieodpłatnego, takiego jak spadek, sama wartość samochodu przyjęta dla podatku od spadków i darowizn nie zawsze będzie kosztem w PIT. W praktyce trzeba zachować dokumenty potwierdzające ewentualne nakłady i koszty związane ze sprzedażą.

Dochód ze sprzedaży rzeczy opodatkowuje się według skali podatkowej, czyli 12% do progu 120 000 zł podstawy opodatkowania oraz 32% od nadwyżki ponad ten próg, z uwzględnieniem pozostałych dochodów podatnika i zasad ogólnych. Nie jest to osobny podatek według stałej stawki 2% ani 19%.

Co zrobić, żeby sprzedaż samochodu ze spadku była bezpieczna podatkowo?

Przed sprzedażą warto sprawdzić trzy rzeczy: datę śmierci spadkodawcy, datę końca półrocznego terminu oraz to, kto dokładnie jest współwłaścicielem samochodu i w jakich udziałach. W umowie sprzedaży dobrze wskazać wszystkich współwłaścicieli albo zadbać o prawidłowe pełnomocnictwa.

Jeżeli termin półroczny już upłynął, sprzedaż prywatnego samochodu nie powinna powodować obowiązku zapłaty PIT ani wykazywania transakcji w PIT-36. Jeżeli sprzedaż ma nastąpić wcześniej, trzeba przygotować się do rozliczenia w zeznaniu rocznym i zachować umowę sprzedaży oraz dokumenty dotyczące ewentualnych nakładów.

Gdy spadkobierca nie należy do grupy zerowej, nie spełnił warunków zwolnienia albo nie złożył właściwego zgłoszenia w terminie, mogą pojawić się obowiązki w podatku od spadków i darowizn. W takich sytuacjach znaczenie może mieć także formularz SD-3 oraz konsekwencje jego niezłożenia. Więcej na ten temat omawia artykuł: spadkobiercy a SD-3.

FAQ

Od jakiej daty liczyć 6 miesięcy przy sprzedaży samochodu ze spadku?

Co do zasady od końca miesiąca, w którym zmarł spadkodawca, ponieważ spadkobierca nabywa spadek z chwilą otwarcia spadku, czyli z chwilą śmierci spadkodawcy.

Czy akt poświadczenia dziedziczenia przesuwa termin podatkowy?

Nie w podatku PIT. Akt poświadczenia dziedziczenia potwierdza prawo do spadku, ale nie tworzy nowej daty nabycia samochodu dla celów sprzedaży rzeczy ruchomej. Ma natomiast znaczenie dla terminu zgłoszenia SD-Z2 w podatku od spadków i darowizn.

Czy po upływie 6 miesięcy trzeba składać PIT-36?

Nie. Jeżeli sprzedaż prywatnego samochodu następuje po upływie pół roku, licząc od końca miesiąca nabycia, sprzedaż nie podlega PIT i nie wykazuje się jej w zeznaniu rocznym.

Ile wynosi podatek przy sprzedaży przed terminem?

Nie ma jednej odrębnej stawki dla sprzedaży samochodu ze spadku. Dochód z takiej sprzedaży rozlicza się według skali podatkowej, razem z innymi dochodami podatnika: 12% do progu 120 000 zł podstawy opodatkowania i 32% od nadwyżki.

Czy każdy spadkobierca składa osobne rozliczenie?

Tak. Jeżeli sprzedaż przed upływem pół roku podlega PIT, każdy spadkobierca rozlicza swoją część przychodu i kosztów proporcjonalnie do udziału w samochodzie. Przy podatku od spadków i darowizn każdy uprawniony spadkobierca zasadniczo składa także własne SD-Z2.

Kto płaci PCC przy sprzedaży odziedziczonego samochodu?

Przy typowej umowie sprzedaży samochodu między osobami prywatnymi podatek od czynności cywilnoprawnych obciąża kupującego, a nie sprzedawcę. Nie jest to jednak ten sam podatek co PIT od sprzedaży przed upływem pół roku.

Podsumowanie

W przypadku sprzedaży samochodu odziedziczonego po ojcu najważniejsze jest prawidłowe ustalenie daty nabycia. Dla udziału nabytego w spadku będzie to zasadniczo dzień śmierci spadkodawcy, a półroczny termin liczy się od końca tego miesiąca. Sprzedaż po upływie tego terminu nie podlega PIT i nie wymaga wykazywania w zeznaniu rocznym.

Jeżeli sprzedaż nastąpi wcześniej, spadkobiercy powinni rozliczyć swoje udziały w PIT-36 według skali podatkowej. Niezależnie od tego trzeba pamiętać o obowiązkach w podatku od spadków i darowizn, w szczególności o SD-Z2, jeżeli spadkobiercy chcą skorzystać ze zwolnienia dla najbliższej rodziny.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych - Dz.U. 1991 nr 80 poz. 350
2. Ustawa z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn - Dz.U. 1983 nr 45 poz. 207
3. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93
4. Serwis podatki.gov.pl: Zbycie rzeczy ruchomej
5. Serwis podatki.gov.pl: Ulgi i zwolnienia w podatku od spadków i darowizn