Wypłata pieniędzy z lokaty przed śmiercią właściciela a podatek

Dyspozycja wkładem na wypadek śmierci a wypłata przed śmiercią

W opisanej sprawie kluczowe jest rozróżnienie dwóch sytuacji: wypłaty dokonanej po śmierci posiadacza rachunku na podstawie dyspozycji bankowej oraz wypłaty dokonanej jeszcze za jego życia. To nie są podatkowo i cywilnoprawnie te same zdarzenia.

Dyspozycja wkładem na wypadek śmierci, o której mowa w art. 56 ustawy Prawo bankowe, pozwala posiadaczowi rachunku oszczędnościowego, rachunku oszczędnościowo-rozliczeniowego albo rachunku terminowej lokaty oszczędnościowej polecić bankowi, aby po jego śmierci wypłacił określoną kwotę wskazanej osobie. Taką osobą może być małżonek, wstępny, zstępny albo rodzeństwo. Wnuczka mieści się w kręgu zstępnych.

Kwota wypłacona po śmierci na podstawie takiej dyspozycji nie wchodzi do spadku po posiadaczu rachunku. Nie oznacza to jednak, że zawsze jest neutralna podatkowo. Ustawa o podatku od spadków i darowizn wprost obejmuje nabycie praw do wkładu oszczędnościowego na podstawie dyspozycji wkładem na wypadek śmierci.

Jeżeli jednak pieniądze zostały wypłacone przed śmiercią babci, to nie można traktować tej wypłaty jako wykonania dyspozycji wkładem na wypadek śmierci. W takiej sytuacji trzeba ustalić, na jakiej podstawie wnuczka pobrała środki i co stało się z pieniędzmi.

Kiedy wypłacone pieniądze nie są przychodem ani darowizną?

Jeżeli wnuczka działała na prośbę babci, z jej upoważnienia lub pełnomocnictwa, a pieniądze przeznaczyła na leczenie, opiekę, pobyt w placówce medycznej, rachunki, pogrzeb albo inne sprawy babci, to zasadniczo nie doszło do wzbogacenia wnuczki. W takiej sytuacji nie chodzi o darowiznę, lecz o wykonanie dyspozycji właścicielki pieniędzy.

W praktyce trzeba wtedy zachować dowody: potwierdzenia wypłat, przelewów, faktury, rachunki za leki, opiekę, transport medyczny, pobyt w placówce, koszty pogrzebu albo inne dokumenty pokazujące, że pieniądze nie zostały zatrzymane dla siebie. Takie dokumenty mogą być ważne zarówno wobec urzędu skarbowego, jak i wobec innych spadkobierców.

Jeżeli część kwoty została wydana na potrzeby babci, a część pozostała u wnuczki, należy rozliczyć tylko tę niewydaną część. To ona może być darowizną albo składnikiem majątku spadkowego, zależnie od okoliczności.

Darowizna od babci przed śmiercią i zgłoszenie SD-Z2

Jeżeli babcia za życia świadomie i definitywnie przekazała wnuczce pieniądze dla niej, należy rozważyć darowiznę. Darowizna pieniędzy od babci dla wnuczki podlega ustawie o podatku od spadków i darowizn, ale wnuczka jako zstępna należy do najbliższej rodziny objętej zwolnieniem z art. 4a tej ustawy.

Zwolnienie nie działa automatycznie w każdej sytuacji. Jeżeli wartość majątku otrzymanego od tej samej osoby, liczona łącznie z nabyciami z roku ostatniego nabycia i z 5 lat poprzedzających ten rok, przekracza 36 120 zł, trzeba złożyć zgłoszenie SD-Z2 do właściwego urzędu skarbowego w terminie 6 miesięcy. Przy darowiźnie termin liczy się zasadniczo od dnia otrzymania pieniędzy.

Przy darowiźnie pieniężnej ważny jest także sposób udokumentowania otrzymania środków. Gdy kwota przekracza limit z art. 9 ust. 1 pkt 1 ustawy, dla zachowania zwolnienia trzeba udokumentować otrzymanie pieniędzy dowodem przekazania na rachunek płatniczy nabywcy, jego inny rachunek w banku lub SKOK albo przekazem pocztowym. Wypłata gotówki i późniejsza własna wpłata na konto może być ryzykowna, bo organy podatkowe często wymagają, aby dokument jednoznacznie potwierdzał przekazanie środków przez darczyńcę na rachunek obdarowanego.

Więcej o podobnych konsekwencjach można przeczytać w materiale o tym, czym grozi niezgłoszona darowizna od osoby bliskiej.

Wypłata po śmierci na podstawie dyspozycji bankowej

Inaczej wyglądałaby sytuacja, gdyby bank wypłacił środki już po śmierci babci na podstawie prawidłowej dyspozycji wkładem na wypadek śmierci. Taka kwota nie wchodzi do spadku, ale nabycie praw do wkładu oszczędnościowego podlega podatkowi od spadków i darowizn. Wnuczka może jednak korzystać ze zwolnienia dla najbliższej rodziny po spełnieniu warunków ustawowych.

Dla dyspozycji wkładem na wypadek śmierci obowiązek podatkowy powstaje z dniem śmierci właściciela wkładu. Od tego dnia liczy się 6 miesięcy na zgłoszenie SD-Z2, jeżeli zgłoszenie jest wymagane. Formularz składa się do urzędu skarbowego właściwego według ostatniego miejsca zamieszkania osoby, po której następuje nabycie z dyspozycji bankowej.

Trzeba też pamiętać o limicie z Prawa bankowego. Łączna kwota wypłat z dyspozycji wkładem na wypadek śmierci, niezależnie od liczby dyspozycji, nie może przekroczyć dwudziestokrotnego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw bez wypłat nagród z zysku, ogłaszanego przez Prezesa GUS za ostatni miesiąc przed śmiercią posiadacza rachunku.

Gdy pieniądze powinny wejść do spadku

Jeżeli środki zostały wypłacone przed śmiercią babci, nie zostały przekazane wnuczce jako darowizna i nie zostały zużyte na potrzeby babci, trzeba liczyć się z tym, że nadal były majątkiem babci. Po jej śmierci taka niewykorzystana kwota może podlegać rozliczeniu jako składnik masy spadkowej.

W praktyce oznacza to, że inni spadkobiercy mogą żądać wyjaśnienia, na co pieniądze zostały wydane, albo wydania odpowiedniej części środków do spadku. Jeżeli wnuczka jest jedyną spadkobierczynią, problem cywilny zwykle jest mniejszy, ale nadal trzeba prawidłowo rozliczyć podatkowo sposób nabycia pieniędzy.

Jeżeli sprawa wymaga formalnego potwierdzenia praw do spadku, w grę wchodzi sądowe stwierdzenie nabycia spadku albo notarialny akt poświadczenia dziedziczenia. Przy nabyciu w drodze dziedziczenia termin na SD-Z2 liczy się od uprawomocnienia się postanowienia sądu, zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia albo wydania europejskiego poświadczenia spadkowego.

W tematach rozliczeń po śmierci warto porównać także zasady dotyczące wypłaty środków z OFE i ZUS po śmierci, ponieważ źródło nabycia wpływa na sposób rozliczenia podatku.

Co zrobić praktycznie w opisanej sytuacji?

Najpierw należy odtworzyć przepływ pieniędzy. Trzeba ustalić, czy wypłata nastąpiła z konta babci gotówką, przelewem na rachunek wnuczki, na podstawie pełnomocnictwa, dyspozycji bankowej, karty, wspólnego rachunku czy odrębnego upoważnienia. Następnie trzeba sprawdzić, czy babcia wyraźnie chciała przekazać pieniądze wnuczce, czy tylko umożliwiła ich użycie na swoje potrzeby.

Jeżeli pieniądze były darowizną, przy kwocie 50 000 zł zasadniczo należy złożyć SD-Z2 w terminie 6 miesięcy od otrzymania środków i zadbać o dokumenty potwierdzające sposób przekazania. Jeżeli pieniądze zostały wydane na babcię, warto przygotować zestawienie wydatków i dowody. Jeżeli pieniądze pozostały po śmierci babci, trzeba ustalić krąg spadkobierców i rozliczyć je w ramach spadku.

Jeżeli termin na SD-Z2 został przekroczony, nie warto zwlekać z analizą. Czasem konieczne jest złożenie SD-3 i wyjaśnienie przyczyn opóźnienia, a w sprawach darowizn mogą pojawić się również konsekwencje podatkowe wynikające z ujawnienia niezgłoszonego nabycia. Zobacz również omówienie: niezłożenie SD-3 po spadku – skutki i przedawnienie.

FAQ

Czy dyspozycja wkładem na wypadek śmierci działa przed śmiercią właściciela rachunku?

Nie. Dyspozycja z art. 56 Prawa bankowego jest wykonywana dopiero po śmierci posiadacza rachunku. Wypłata przed śmiercią musi być oceniana osobno, na przykład jako działanie pełnomocnika, darowizna albo wypłata środków należących nadal do właściciela rachunku.

Czy wnuczka musi zgłosić 50 000 zł z lokaty babci do urzędu skarbowego?

Jeżeli była to darowizna albo nabycie po śmierci na podstawie dyspozycji bankowej, przy kwocie 50 000 zł zgłoszenie SD-Z2 jest co do zasady potrzebne, aby skorzystać ze zwolnienia. Jeżeli pieniądze zostały wydane na potrzeby babci i wnuczka nic dla siebie nie otrzymała, sytuacja wygląda inaczej.

Jaki termin obowiązuje przy SD-Z2?

Termin wynosi 6 miesięcy. Przy darowiźnie liczy się go zasadniczo od otrzymania pieniędzy, przy dyspozycji wkładem na wypadek śmierci od dnia śmierci właściciela wkładu, a przy dziedziczeniu od formalnego potwierdzenia nabycia spadku.

Czy kwota z dyspozycji bankowej wchodzi do spadku?

Kwota wypłacona po śmierci na podstawie prawidłowej dyspozycji wkładem na wypadek śmierci nie wchodzi do spadku. Jeżeli jednak środki zostały wypłacone przed śmiercią i nie były darowizną ani wydatkiem na właściciela rachunku, mogą wymagać rozliczenia ze spadkobiercami.

Czy darowizna gotówki od babci daje pełne zwolnienie z podatku?

Może dawać zwolnienie, ale przy kwotach ponad 36 120 zł konieczne jest SD-Z2 i właściwe udokumentowanie otrzymania pieniędzy. Najbezpieczniejszy jest przelew z rachunku darczyńcy na rachunek obdarowanego albo przekaz pocztowy. Sama wpłata gotówki przez obdarowanego na własne konto może być kwestionowana.

Co jeśli są inni spadkobiercy?

Jeżeli pieniądze nie zostały skutecznie darowane i nie zostały zużyte na potrzeby babci, inni spadkobiercy mogą domagać się rozliczenia wypłaconej kwoty. Warto wtedy przygotować dokumenty potwierdzające podstawę wypłaty i sposób wykorzystania środków.

Podsumowanie

Wypłata pieniędzy z lokaty przed śmiercią właściciela nie jest automatycznie wykonaniem dyspozycji wkładem na wypadek śmierci. Najpierw trzeba ustalić, czy wnuczka działała w imieniu babci, czy otrzymała darowiznę, czy też zatrzymała środki należące do spadku. Przy darowiźnie lub dyspozycji bankowej na rzecz wnuczki zwykle można skorzystać ze zwolnienia dla najbliższej rodziny, ale trzeba pilnować terminu 6 miesięcy, formularza SD-Z2 i dokumentów potwierdzających otrzymanie pieniędzy. Jeżeli są inni spadkobiercy, równie ważne może być cywilne rozliczenie wypłaconej kwoty.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn - Dz.U. 1983 nr 45 poz. 207
2. Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Prawo bankowe - Dz.U. 1997 nr 140 poz. 939
3. Informacja Ministerstwa Finansów / Gov.pl o zgłoszeniu SD-Z2 - formularz podatkowy SD-Z2