Przelewy między małżonkami a podatek od darowizny

Czy przelew między małżonkami trzeba zgłaszać do urzędu skarbowego?

Nie każdy przelew między małżonkami jest darowizną. Jeżeli małżonkowie pozostają w ustawowej wspólności majątkowej, a przekazywane środki należą do majątku wspólnego albo są przeznaczane na wspólny cel rodzinny, zwykle nie powstaje obowiązek zapłaty podatku od spadków i darowizn ani obowiązek zgłoszenia przelewu do urzędu skarbowego.

Trzeba jednak odróżnić sam techniczny przelew na rachunek bankowy od skutku prawnego tej czynności. To, że pieniądze trafiają na konto męża albo żony, nie przesądza jeszcze, czy doszło do darowizny. Znaczenie ma przede wszystkim źródło pieniędzy, ustrój majątkowy małżonków oraz cel przekazania środków.

Majątek wspólny i majątek osobisty małżonków

Na podstawie art. 31 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego z chwilą zawarcia małżeństwa powstaje między małżonkami z mocy ustawy wspólność majątkowa, czyli wspólność ustawowa. Obejmuje ona przedmioty majątkowe nabyte w czasie jej trwania przez oboje małżonków albo przez jednego z nich. Przedmioty nieobjęte wspólnością ustawową należą do majątku osobistego każdego z małżonków.

Do majątku wspólnego należą w szczególności pobrane wynagrodzenie za pracę, dochody z innej działalności zarobkowej każdego z małżonków oraz dochody z majątku wspólnego i osobistego. Oznacza to, że pensja po ślubie jest co do zasady wspólna, nawet gdy wpływa na indywidualny rachunek bankowy jednego małżonka.

Z kolei do majątku osobistego należą między innymi przedmioty majątkowe nabyte przed powstaniem wspólności ustawowej oraz rzeczy i prawa nabyte przez dziedziczenie, zapis albo darowiznę, chyba że spadkodawca lub darczyńca postanowił inaczej. Oszczędności zgromadzone przed ślubem pozostają więc majątkiem osobistym małżonka, który je zgromadził.

Jeżeli małżonkowie nie mają wspólności ustawowej, tylko zawarli umowę o rozdzielności majątkowej, ocena przelewów jest inna. W takim przypadku warto sprawdzić osobno zasady dotyczące przelewów przy rozdzielności majątkowej, bo przekazanie pieniędzy może być darowizną, pożyczką, spłatą zobowiązania albo zwykłym rozliczeniem między małżonkami.

Przelew oszczędności sprzed ślubu na zakup mieszkania

W opisanej sytuacji część pieniędzy została zgromadzona przed ślubem, a więc stanowi majątek osobisty żony. Jeżeli środki są przelewane mężowi tylko po to, aby technicznie opłacił zakup mieszkania nabywanego do majątku wspólnego małżonków, taki przelew co do zasady nie powinien być traktowany jako darowizna dla męża.

Dla bezpieczeństwa dowodowego warto zadbać o jasny tytuł przelewu, na przykład wskazujący, że środki są przeznaczone na zakup konkretnego mieszkania do majątku wspólnego. W akcie notarialnym dobrze jest również dopilnować, aby sposób nabycia nieruchomości odpowiadał rzeczywistym ustaleniom małżonków.

Trzeba przy tym pamiętać, że prawo rodzinne i podatkowe nie zawsze odpowiada na to samo pytanie. Brak podatku od darowizny nie oznacza automatycznie, że nie będzie żadnych rozliczeń między małżonkami w przyszłości. Jeżeli do zakupu wspólnego mieszkania wykorzystano majątek osobisty jednego z małżonków, przy ewentualnym podziale majątku może pojawić się kwestia nakładów z majątku osobistego na majątek wspólny.

Kiedy przelew dla małżonka może być darowizną?

Darowizna może wystąpić przede wszystkim wtedy, gdy jeden małżonek przekazuje pieniądze ze swojego majątku osobistego do majątku osobistego drugiego małżonka, bez ekwiwalentu i z zamiarem nieodpłatnego przysporzenia. Przykładem może być przekazanie oszczędności sprzed ślubu na prywatny zakup rzeczy należącej wyłącznie do drugiego małżonka.

W przypadku rozdzielności majątkowej przepływy między małżonkami są oceniane bardziej podobnie jak przepływy między odrębnymi majątkami. Wtedy szczególnie istotne jest, czy mamy do czynienia z darowizną, pożyczką, zwrotem kosztów, wspólnym finansowaniem wydatków czy rozliczeniem rodzinnych zobowiązań. Szerzej omawia to artykuł o tym, jak wygląda darowizna w obrębie rozdzielności.

SD-Z2 i zwolnienie z podatku od darowizny między małżonkami

Małżonek należy do najbliższej rodziny, która może korzystać z pełnego zwolnienia z podatku od spadków i darowizn. Jeżeli rzeczywiście dochodzi do darowizny pieniędzy między małżonkami, zwolnienie jest możliwe pod warunkiem spełnienia wymogów z art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn.

Przy darowiźnie pieniędzy najważniejsze są dwa warunki. Po pierwsze, darowizna powinna być udokumentowana dowodem przekazania na rachunek płatniczy obdarowanego, jego rachunek bankowy inny niż rachunek płatniczy, rachunek w spółdzielczej kasie oszczędnościowo-kredytowej albo przekazem pocztowym. Po drugie, gdy wartość darowizn od tej samej osoby przekracza kwotę wolną dla I grupy podatkowej, obecnie 36 120 zł, obdarowany powinien zgłosić nabycie na formularzu SD-Z2 w terminie 6 miesięcy.

Jeżeli darowizna od małżonka mieści się w limicie 36 120 zł liczonym łącznie z darowiznami od tej samej osoby z roku nabycia i poprzednich 5 lat, zgłoszenie SD-Z2 nie jest konieczne. Przy wyższych kwotach brak zgłoszenia w terminie może oznaczać utratę zwolnienia i obowiązek rozliczenia podatku według zasad właściwych dla I grupy podatkowej.

Osoby, które mają wątpliwości co do terminu, korekty albo treści formularza, mogą sprawdzić, jak prawidłowo zgłosić SD-Z2. W praktyce przy większych przelewach warto zachować potwierdzenie bankowe, opis celu przelewu oraz dokumenty pokazujące, na co środki zostały przeznaczone.

Przelewy między własnymi kontami małżonków

W praktyce małżonkowie często korzystają z kilku rachunków: osobnych kont założonych przed ślubem, kont indywidualnych używanych po ślubie oraz rachunku wspólnego. Sam fakt, że konto jest indywidualne, nie decyduje jeszcze o przynależności pieniędzy do majątku osobistego. Jeżeli są to bieżące dochody uzyskane po ślubie przy wspólności ustawowej, co do zasady pozostają one majątkiem wspólnym.

Dlatego przekładanie wspólnych pieniędzy między kontem żony, kontem męża i rachunkiem wspólnym zazwyczaj nie jest darowizną. Podobne zagadnienia praktyczne opisuje artykuł o tym, kiedy przelewy między kontami w małżeństwie mogą zainteresować urząd skarbowy.

Jak opisać przelew i jakie dokumenty zachować?

Przy większych kwotach najbezpieczniej unikać lakonicznych tytułów przelewu. Jeżeli środki mają być użyte na zakup mieszkania do majątku wspólnego, tytuł powinien wskazywać taki cel. Jeżeli przelew jest darowizną, tytuł powinien być spójny ze zgłoszeniem SD-Z2 i potwierdzać bezgotówkowe przekazanie pieniędzy.

Warto zachować przede wszystkim potwierdzenie przelewu, umowę albo akt notarialny dotyczący zakupu, ewentualne ustalenia małżonków o źródłach finansowania oraz dokumenty pokazujące, czy środki pochodziły z majątku osobistego, czy wspólnego. Przy przelewach na utrzymanie domu, dzieci albo bieżące wydatki rodzinne pomocne może być również porównanie z innymi sytuacjami, w których występują przelewy w ramach rodziny.

Inaczej należy oceniać podobne przelewy między osobami, które nie są małżeństwem. W takich przypadkach nie ma wspólności ustawowej małżeńskiej, dlatego przydatna może być analogia dla konkubentów, ale nie można jej automatycznie przenosić na sytuację małżonków.

FAQ

Czy przelew z konta żony na konto męża zawsze jest darowizną?

Nie. Przy wspólności majątkowej bardzo często jest to tylko techniczne przesunięcie środków w ramach majątku wspólnego albo przelew na wspólny cel rodzinny. Darowizna może wystąpić dopiero wtedy, gdy pieniądze z jednego majątku osobistego mają definitywnie zasilić majątek osobisty drugiego małżonka.

Czy pieniądze zarobione przed ślubem są wspólne po ślubie?

Nie. Oszczędności zgromadzone przed ślubem pozostają majątkiem osobistym tego małżonka, który je zgromadził. Inaczej należy oceniać wynagrodzenie i dochody uzyskiwane już po zawarciu małżeństwa przy ustawowej wspólności majątkowej.

Czy przy darowiźnie od małżonka trzeba płacić podatek?

Zwykle nie, jeżeli spełnione są warunki zwolnienia dla najbliższej rodziny. Przy darowiźnie pieniędzy trzeba mieć dowód przelewu lub przekazu oraz, gdy kwota przekracza ustawowy limit, złożyć SD-Z2 w terminie 6 miesięcy.

Czy trzeba składać SD-Z2, gdy pieniądze idą na zakup wspólnego mieszkania?

Jeżeli przelew nie jest darowizną dla małżonka, lecz służy zakupowi nieruchomości do majątku wspólnego, co do zasady nie ma obowiązku składania SD-Z2. Warto jednak zachować dokumenty pokazujące cel przelewu i źródło finansowania.

Co grozi za brak SD-Z2 przy rzeczywistej darowiźnie?

Jeżeli darowizna powinna być zgłoszona, a obdarowany małżonek nie złoży SD-Z2 w terminie, może utracić prawo do pełnego zwolnienia. Wtedy urząd skarbowy może domagać się podatku według zasad dla I grupy podatkowej, a w niektórych sytuacjach także odsetek.

Podsumowanie

Przelewy między małżonkami trzeba oceniać według ich rzeczywistego celu, źródła pieniędzy i ustroju majątkowego. Przy wspólności ustawowej zwykłe przesuwanie wspólnych środków między kontami nie jest darowizną i nie wymaga zgłoszenia do urzędu skarbowego.

Jeżeli jednak pieniądze z majątku osobistego jednego małżonka mają definitywnie trafić do majątku osobistego drugiego, może powstać darowizna. Wtedy najbezpieczniej wykonać przelew bankowy, zachować potwierdzenie i w razie przekroczenia limitu złożyć SD-Z2 w terminie 6 miesięcy.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy - Dz.U. 1964 nr 9 poz. 59.

2. Ustawa z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn - Dz.U. 1983 nr 45 poz. 207.

3. Formularze dotyczące podatku od spadków i darowizn, w tym SD-Z2 - podatki.gov.pl.