Darowizna certyfikatów inwestycyjnych a PIT

Darowizna certyfikatów inwestycyjnych w rodzinie

Przekazanie certyfikatów inwestycyjnych w drodze darowizny jest czynnością nieodpłatną. Z tego powodu po stronie syna jako darczyńcy co do zasady nie powstaje przychód z odpłatnego zbycia, a więc nie powstaje PIT od samego przekazania certyfikatów ojcu.

Po stronie ojca należy natomiast rozważyć podatek od spadków i darowizn. Syn i ojciec należą do najbliższej rodziny, więc nabycie może korzystać ze zwolnienia przewidzianego dla tzw. grupy zerowej. W praktyce warunkiem bezpieczeństwa jest prawidłowe udokumentowanie darowizny oraz zgłoszenie jej do urzędu skarbowego na formularzu SD-Z2 w terminie 6 miesięcy od powstania obowiązku podatkowego, chyba że darowizna została dokonana w formie aktu notarialnego i obowiązek zgłoszenia realizuje notariusz.

Wartość wskazana w umowie darowizny powinna odpowiadać wartości rynkowej certyfikatów na moment nabycia dla celów podatku od spadków i darowizn. Nie oznacza to jednak, że ta wartość automatycznie staje się kosztem podatkowym ojca w PIT przy późniejszej sprzedaży, wykupie albo umorzeniu certyfikatów.

Kiedy powstaje PIT przy certyfikatach inwestycyjnych?

Sam fakt otrzymania certyfikatów inwestycyjnych w darowiźnie nie podlega PIT, ponieważ czynność ta jest objęta ustawą o podatku od spadków i darowizn. Wynika to z art. 2 ust. 1 pkt 3 ustawy o PIT, zgodnie z którym przepisów ustawy o PIT nie stosuje się do przychodów podlegających przepisom o podatku od spadków i darowizn.

PIT pojawia się dopiero wtedy, gdy obdarowany uzyska przychód z certyfikatów, na przykład przez ich sprzedaż, wykup, odkupienie, umorzenie albo inne unicestwienie tytułów uczestnictwa w funduszu kapitałowym. Zgodnie z art. 30b ustawy o PIT dochody z tego rodzaju zysków kapitałowych są opodatkowane stawką 19%.

Nie jest więc prawidłowe założenie, że podatek wynosi 20%. Standardowa stawka podatku dochodowego od dochodów z takich kapitałów pieniężnych wynosi 19%.

W rozliczeniach dotyczących dochodów z funduszy kapitałowych znaczenie ma także sposób rozliczenia rocznego. W wielu przypadkach podatnik rozlicza takie dochody samodzielnie w zeznaniu PIT-38 składanym po zakończeniu roku podatkowego. Należy przy tym sprawdzić informację otrzymaną od podmiotu prowadzącego rozliczenia lub obsługującego certyfikaty, ponieważ praktyczny model rozliczenia zależy od rodzaju operacji i dokumentów podatkowych wystawionych podatnikowi.

Koszt podatkowy przy certyfikatach otrzymanych w darowiźnie

Kluczowe znaczenie ma odróżnienie wartości certyfikatów wskazanej w umowie darowizny od kosztu uzyskania przychodu w PIT. Kosztem nie jest sama wartość rynkowa certyfikatów ani cena przyjęta w umowie darowizny. Kosztem mogą być wydatki faktycznie poniesione na nabycie certyfikatów.

Zgodnie z art. 23 ust. 1 pkt 38 ustawy o PIT wydatki na nabycie tytułów uczestnictwa w funduszach kapitałowych nie są kosztem w momencie nabycia, ale mogą stać się kosztem dopiero przy odpłatnym zbyciu, wykupie, odkupieniu albo umorzeniu tych tytułów.

Jeżeli ojciec otrzymał certyfikaty nieodpłatnie, to nie poniósł wydatku na ich nabycie. W konsekwencji, przy ich późniejszej sprzedaży lub wykupie, nie może co do zasady rozpoznać jako kosztu kwoty 500 zł za certyfikat wpisanej w umowie darowizny. Ta kwota może mieć znaczenie dowodowe lub dla podatku od spadków i darowizn, ale nie tworzy automatycznie kosztu w PIT.

Takie stanowisko było prezentowane także w interpretacjach podatkowych. W interpretacji Dyrektora KIS z dnia 1.08.2017 r., nr 0114-KDIP3-2.4011.112.2017.2.MK, wskazano, że przy nabyciu certyfikatów inwestycyjnych w drodze darowizny obdarowany nie ponosi wydatków na ich nabycie, więc nie występuje koszt nabycia możliwy do rozliczenia przy odkupieniu certyfikatów.

Czy ojciec zapłaci 19% od całości przychodu?

Jeżeli ojciec sprzeda, wykupi albo umorzy certyfikaty otrzymane od syna w darowiźnie i nie poniósł wydatku na ich nabycie, to podstawą opodatkowania może być cały przychód uzyskany z tej operacji. Oznacza to, że w opisanym wariancie 19% PIT może być liczony od całej kwoty uzyskanej przy sprzedaży lub wykupie certyfikatów.

Wyjątek może wynikać z art. 21 ust. 1 pkt 105 ustawy o PIT. Przepis ten przewiduje zwolnienie w części odpowiadającej kwocie zapłaconego podatku od spadków i darowizn, jeżeli dochód dotyczy określonych składników majątkowych otrzymanych w drodze darowizny. W praktyce ma to znaczenie tylko wtedy, gdy podatek od spadków i darowizn rzeczywiście został zapłacony.

Jeżeli ojciec skorzystał ze zwolnienia dla najbliższej rodziny i nie zapłacił podatku od spadków i darowizn, nie ma kwoty tego podatku, która mogłaby pomniejszać opodatkowanie na podstawie art. 21 ust. 1 pkt 105 ustawy o PIT.

Co gdy certyfikaty wrócą do syna w spadku?

Jeżeli ojciec nie sprzeda certyfikatów, a po jego śmierci certyfikaty odziedziczy syn, powstaje osobny problem podatkowy. Nabycie w drodze spadku może korzystać ze zwolnienia w podatku od spadków i darowizn dla najbliższej rodziny, ale nie rozstrzyga to jeszcze kosztów w PIT przy późniejszej sprzedaży certyfikatów przez syna.

Ustawa o PIT przewiduje, że przy odpłatnym zbyciu papierów wartościowych oraz tytułów uczestnictwa w funduszach kapitałowych nabytych w drodze spadku kosztami uzyskania przychodu są wydatki poniesione przez spadkodawcę na ich objęcie lub nabycie. W opisanym przypadku spadkodawcą byłby ojciec.

Jeżeli ojciec otrzymał certyfikaty od syna w drodze darowizny, to ojciec nie poniósł wydatku na ich nabycie. Z tego powodu istnieje poważne ryzyko, że przy późniejszej sprzedaży przez syna organ podatkowy uzna, iż koszty podatkowe wynoszą zero, mimo że syn pierwotnie kupił certyfikaty za 100 zł za sztukę.

Można próbować argumentować, że ekonomicznie pierwotny wydatek poniósł syn, a certyfikaty wróciły do jego majątku. Trzeba jednak liczyć się z tym, że przepisy odwołują się do wydatków spadkodawcy, czyli ojca, a nie do wydatków poniesionych przez wcześniejszego właściciela przed darowizną. W takiej sytuacji bezpiecznym rozwiązaniem może być wystąpienie o indywidualną interpretację podatkową przed sprzedażą certyfikatów.

Jak ograniczyć ryzyko podatkowe?

Przed przekazaniem certyfikatów warto ustalić plan dalszego postępowania: czy ojciec ma je zatrzymać, sprzedać, umorzyć, czy też mają docelowo wrócić do syna. Skutki podatkowe mogą być inne w zależności od kolejnych czynności.

W praktyce należy zachować dokumenty potwierdzające pierwotne nabycie certyfikatów przez syna, umowę darowizny, potwierdzenie przeniesienia certyfikatów, ewentualne zgłoszenie SD-Z2 oraz dokumenty otrzymane od funduszu, domu maklerskiego lub innego podmiotu obsługującego certyfikaty. Brak dokumentów może utrudnić rozliczenie nawet wtedy, gdy podatnik ma argumenty za wykazaniem kosztu.

Jeżeli wartość certyfikatów jest znaczna, a plan obejmuje darowiznę, późniejsze dziedziczenie lub sprzedaż po kilku latach, warto rozważyć analizę podatkową całej sekwencji zdarzeń, a nie tylko samej umowy darowizny.

FAQ

Czy darczyńca płaci PIT od darowizny certyfikatów?

Co do zasady nie. Darowizna nie jest odpłatnym zbyciem, więc syn jako darczyńca nie uzyskuje przychodu w PIT tylko dlatego, że przekazuje certyfikaty ojcu.

Czy cena z umowy darowizny jest kosztem przy sprzedaży?

Nie. Cena albo wartość wskazana w umowie darowizny nie jest wydatkiem poniesionym przez obdarowanego. Jeżeli ojciec nie zapłacił za certyfikaty, to zasadniczo nie ma kosztu ich nabycia w PIT.

Czy podatek wynosi 20%?

Nie. Dochody z odpłatnego zbycia, wykupu, odkupienia albo umorzenia certyfikatów inwestycyjnych są co do zasady opodatkowane stawką 19%.

Czy zgłoszenie SD-Z2 wpływa na późniejszy PIT?

Zgłoszenie SD-Z2 pozwala zachować zwolnienie z podatku od spadków i darowizn, jeżeli spełnione są warunki ustawowe. Nie tworzy jednak kosztu uzyskania przychodu w PIT przy późniejszej sprzedaży certyfikatów.

Czy syn odziedziczy własny pierwotny koszt, gdy certyfikaty wrócą do niego po ojcu?

To jest ryzykowne. Przepisy dotyczące spadku odwołują się do wydatków poniesionych przez spadkodawcę. Jeżeli ojciec nabył certyfikaty nieodpłatnie od syna, organ podatkowy może uznać, że brak jest kosztu do rozliczenia.

Podsumowanie

W opisanej sytuacji darowizna certyfikatów inwestycyjnych od syna dla ojca nie powoduje PIT u syna. Ojciec może skorzystać ze zwolnienia w podatku od spadków i darowizn, jeżeli spełni warunki formalne. Problem pojawia się dopiero przy sprzedaży, wykupie albo umorzeniu certyfikatów.

Wartość 500 zł za certyfikat wpisana w umowie darowizny nie jest kosztem podatkowym ojca. Jeżeli ojciec nie zapłacił podatku od spadków i darowizn i nie poniósł wydatku na nabycie certyfikatów, 19% PIT może objąć cały przychód. Jeżeli certyfikaty wrócą do syna w spadku, rozliczenie pierwotnego kosztu 100 zł za certyfikat jest obarczone istotnym ryzykiem podatkowym.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych - Dz.U. 1991 nr 80 poz. 350

2. Ustawa z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn

3. Interpretacja Dyrektora KIS z dnia 1.08.2017 r., nr 0114-KDIP3-2.4011.112.2017.2.MK

4. Wyrok WSA w Warszawie z dnia 22.02.2011 r., sygn. akt III SA/Wa 1545/10