Darowizna od matki z Ukrainy a urząd skarbowy

Czy darowizna od matki z Ukrainy podlega podatkowi w Polsce?

W opisanej sytuacji kluczowe są trzy elementy: gdzie znajdowały się pieniądze w chwili darowizny, jaki status pobytowy i faktyczne miejsce zamieszkania ma obdarowany oraz czy darowizna zostanie prawidłowo udokumentowana. Jeżeli pieniądze zostaną najpierw wpłacone w Polsce na rachunek bankowy matki, a następnie przelane na rachunek syna mieszkającego w Polsce, urząd skarbowy może uznać, że nabycie podlega polskiej ustawie o podatku od spadków i darowizn.

Zgodnie z art. 3 pkt 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn podatkowi nie podlega nabycie własności rzeczy ruchomych znajdujących się w Polsce lub praw majątkowych wykonywanych w Polsce, jeżeli w dniu nabycia ani nabywca, ani darczyńca nie byli obywatelami polskimi i nie mieli miejsca stałego pobytu lub siedziby w Polsce. Przepis ten trzeba więc oceniać przez pryzmat konkretnego stanu faktycznego.

Jeżeli obdarowany ma w Polsce zezwolenie na pobyt rezydenta długoterminowego UE i faktycznie stale mieszka w Polsce, istnieją mocne argumenty, że darowizna będzie objęta polską ustawą. Nie oznacza to jednak automatycznie podatku do zapłaty, ponieważ darowizna od matki może korzystać z pełnego zwolnienia.

SD-Z2 czy SD-3 przy darowiźnie od matki?

Przy darowiźnie od matki najważniejszy jest formularz SD-Z2, a nie SD-3. Formularz SD-Z2 składa się wtedy, gdy obdarowany chce skorzystać ze zwolnienia przewidzianego dla najbliższej rodziny, czyli m.in. dla dzieci, rodziców, małżonka, rodzeństwa, dziadków i wnuków.

SD-3 służy co do zasady do zgłoszenia nabycia opodatkowanego, gdy podatnik nie korzysta z pełnego zwolnienia albo nie spełnia jego warunków. Złożenie SD-3 zamiast SD-Z2 może w praktyce utrudnić sprawę, ponieważ urząd będzie rozpatrywał ją jak nabycie do opodatkowania, a nie jak zgłoszenie darowizny zwolnionej.

Obowiązek zgłoszenia darowizny spoczywa na obdarowanym. To syn, który otrzymuje pieniądze, powinien złożyć zgłoszenie do właściwego urzędu skarbowego, jeżeli wartość darowizny przekracza limit zwalniający z obowiązku zgłoszenia. Przy kwocie 29 tys. euro limit ten będzie co do zasady przekroczony.

Warunki pełnego zwolnienia z podatku

Darowizna od matki może być zwolniona z podatku na podstawie art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn, jeżeli zostaną spełnione warunki formalne. W praktyce najważniejsze są dwa wymogi.

• Po pierwsze, obdarowany powinien zgłosić darowiznę na formularzu SD-Z2 w terminie 6 miesięcy od dnia otrzymania pieniędzy.
• Po drugie, otrzymanie pieniędzy powinno być udokumentowane dowodem przekazania na rachunek bankowy, rachunek w SKOK albo przekazem pocztowym.

Najbezpieczniejszy wariant to wpłata pieniędzy przez matkę na jej rachunek bankowy, a następnie przelew z rachunku matki na rachunek syna. W tytule przelewu warto wpisać jasno, że jest to darowizna od matki dla syna. Dodatkowo można sporządzić prostą umowę darowizny, wskazując strony, kwotę, walutę, datę i sposób przekazania środków.

Zwolnienia podatkowe z ustawy stosuje się, jeżeli w chwili nabycia obdarowany posiada obywatelstwo polskie, obywatelstwo państwa UE lub EFTA albo ma miejsce zamieszkania na terytorium Polski, państwa UE lub EFTA. Obywatel Ukrainy mieszkający w Polsce może więc korzystać ze zwolnienia, jeżeli spełnia warunek miejsca zamieszkania.

Czy urząd skarbowy może pytać o pochodzenie pieniędzy?

Tak. Urząd skarbowy może zadać pytania o okoliczności darowizny, zwłaszcza gdy chodzi o znaczną kwotę gotówki przywiezioną z zagranicy. Może poprosić o wyjaśnienie, skąd matka miała środki, kiedy zostały zgromadzone, jak zostały przewiezione do Polski i dlaczego dopiero teraz są przekazywane obdarowanemu.

Brak dokumentów potwierdzających każdy etap zarobienia pieniędzy na Ukrainie nie oznacza automatycznie, że darowizna zostanie opodatkowana albo zakwestionowana. Warto jednak przygotować wszystko, co realnie istnieje: potwierdzenia zatrudnienia, dokumenty wypłat, wyciągi bankowe, potwierdzenia sprzedaży majątku, oświadczenie matki o źródle oszczędności, potwierdzenia wpłat do banku oraz potwierdzenie przelewu darowizny.

Jeżeli matka zarobiła pieniądze na Ukrainie w okresie, gdy nie była polskim rezydentem podatkowym i nie osiągała tych dochodów w Polsce, polski urząd skarbowy co do zasady nie powinien opodatkowywać jej zagranicznych dochodów jako polskich dochodów z nieujawnionych źródeł. Inaczej mogłoby być, gdyby okazało się, że środki pochodziły z przychodów osiąganych w Polsce albo z działalności, którą należało rozliczyć w Polsce.

W orzecznictwie administracyjnym podkreśla się, że wobec nierezydenta polska administracja podatkowa może weryfikować przede wszystkim dochody ze źródeł położonych w Polsce. W wyroku WSA w Gdańsku z dnia 4 września 2018 r., sygn. akt I SA/Gd 670/18, wskazano, że jeżeli dana osoba mieszka poza Polską i tam znajdują się jej źródła przychodów, pozostaje ona poza polską jurysdykcją podatkową w zakresie tych zagranicznych źródeł.

Wwiezienie gotówki do Polski a późniejsza darowizna

Samo wwiezienie gotówki do Polski i późniejsza darowizna to dwie różne kwestie. Podatkowo najważne jest prawidłowe udokumentowanie darowizny i złożenie SD-Z2. Osobno należy ocenić przepisy dotyczące przewozu gotówki przez granicę Unii Europejskiej. W innych konfiguracjach rodzinnych podobne problemy pojawiają się przy darowiźnie dla dziecka za granicą.

Przy wwozie lub wywozie przez granicę UE środków pieniężnych o wartości 10 tys. euro lub wyższej zasadą jest obowiązek ich zgłoszenia. Jeżeli matka przewoziła po 9 tys. euro jednorazowo, sama kwota pojedynczego przewozu mogła być poniżej progu zgłoszeniowego. Nie wyklucza to jednak pytań banku lub organów, zwłaszcza gdy przewozy są częste, powiązane ze sobą i dotyczą większej łącznej sumy.

Bank przy wpłacie większej gotówki może wymagać informacji o źródle pochodzenia środków na podstawie procedur przeciwdziałania praniu pieniędzy. Odmowa udzielenia wyjaśnień albo niespójne informacje mogą utrudnić wpłatę lub spowodować dodatkową weryfikację.

Jak bezpiecznie przeprowadzić darowiznę?

Najbezpieczniejszy schemat działania wygląda następująco:

• matka wpłaca środki na własny rachunek bankowy, zachowując potwierdzenie wpłaty,
• strony sporządzają krótką umowę darowizny albo co najmniej pisemne oświadczenie darczyńcy,
• matka wykonuje przelew na rachunek obdarowanego z jednoznacznym tytułem, np. darowizna dla syna,
• obdarowany składa SD-Z2 w terminie 6 miesięcy od otrzymania przelewu,
• obdarowany przechowuje dowód przelewu, umowę darowizny i dokumenty dotyczące pochodzenia środków.

W zgłoszeniu SD-Z2 należy wykazać wartość darowizny. Jeżeli darowizna jest w euro, wartość trzeba przeliczyć na złote zgodnie z zasadami stosowanymi przy ustalaniu podstawy opodatkowania. W praktyce warto zachować także potwierdzenie kursu lub sposób przeliczenia przyjęty w zgłoszeniu.

Jeżeli matka przekazałaby gotówkę bezpośrednio do ręki, a dopiero syn wpłaciłby ją na własne konto, ryzyko sporu z urzędem byłoby większe. Organy podatkowe często przywiązują dużą wagę do tego, aby z dokumentów bankowych wynikało rzeczywiste przekazanie środków od darczyńcy do obdarowanego.

FAQ

Czy obywatel Ukrainy może skorzystać ze zwolnienia z podatku od darowizny od matki?

Tak, jeżeli w chwili otrzymania darowizny ma miejsce zamieszkania w Polsce albo spełnia inny warunek z ustawy dotyczący obywatelstwa lub miejsca zamieszkania. Sam brak obywatelstwa polskiego nie wyklucza zwolnienia.

Jaki formularz należy złożyć przy darowiźnie od matki?

W typowej sytuacji należy złożyć SD-Z2, ponieważ jest to zgłoszenie darowizny korzystającej ze zwolnienia dla najbliższej rodziny. SD-3 dotyczy zasadniczo nabycia podlegającego opodatkowaniu.

Czy urząd może pytać, skąd matka miała pieniądze?

Tak. Urząd może pytać o pochodzenie środków, zwłaszcza przy większej kwocie i gotówce przywożonej z zagranicy. Warto przygotować wyjaśnienia i dokumenty, ale brak pełnej dokumentacji z Ukrainy nie oznacza automatycznie utraty zwolnienia.

Czy trzeba zapłacić podatek, jeśli SD-Z2 zostanie złożone po terminie?

Spóźnienie może oznaczać utratę prawa do pełnego zwolnienia. Wtedy darowizna może zostać opodatkowana według zasad dla I grupy podatkowej, chyba że w konkretnej sprawie istnieją podstawy do innego rozstrzygnięcia.

Czy przelew musi wyjść z konta matki?

Najbezpieczniej, aby przelew wyszedł z rachunku matki na rachunek obdarowanego. Taki sposób najlepiej potwierdza, że środki rzeczywiście zostały przekazane przez darczyńcę i spełnia warunek dokumentacyjny dla zwolnienia.

Podsumowanie

Darowizna 29 tys. euro od matki z Ukrainy dla syna mieszkającego w Polsce może być zwolniona z podatku od spadków i darowizn. Kluczowe jest jednak prawidłowe udokumentowanie przekazania pieniędzy oraz złożenie formularza SD-Z2 w terminie 6 miesięcy. Zgłoszenie SD-3 nie jest właściwą drogą, jeżeli celem jest skorzystanie z pełnego zwolnienia dla najbliższej rodziny.

Urząd skarbowy może pytać o źródło pieniędzy i okoliczności ich przywiezienia do Polski. Najlepiej przygotować prostą umowę darowizny, potwierdzenie wpłaty na rachunek matki, potwierdzenie przelewu na rachunek obdarowanego oraz dostępne dokumenty lub wyjaśnienia dotyczące oszczędności zgromadzonych za granicą.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn - Dz.U. 1983 nr 45 poz. 207
2. Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 4 września 2018 r., sygn. akt I SA/Gd 670/18