Emerytura z Polski, praca w UK i rozliczenie z ZUS

Kiedy praca w Wielkiej Brytanii wpływa na polską emeryturę?

Osoba pobierająca wcześniejszą emeryturę z ZUS i jednocześnie osiągająca przychody z pracy powinna informować ZUS o zarobkach, jeżeli nie osiągnęła jeszcze powszechnego wieku emerytalnego. Dotyczy to również przychodów uzyskiwanych za granicą, w tym w Wielkiej Brytanii, jeżeli są to przychody z działalności, które według polskich zasad mogą wpływać na zawieszenie albo zmniejszenie świadczenia.

Mechanizm jest następujący: jeżeli przychód przekracza 70% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia, emerytura może zostać zmniejszona. Jeżeli przekracza 130% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia, świadczenie może zostać zawieszone. Konkretne kwoty limitów zmieniają się w czasie, dlatego przy ocenie dawnego okresu trzeba przyjąć limity obowiązujące w danym miesiącu albo roku rozliczeniowym.

W przypadku osoby z rocznika 1955 istotne jest oddzielenie dwóch etapów: okresu pobierania wcześniejszej emerytury przed osiągnięciem powszechnego wieku emerytalnego oraz okresu po jego osiągnięciu. Po osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego przychody z pracy co do zasady nie powodują już zmniejszenia ani zawieszenia emerytury z tego powodu.

Czy ZUS może żądać zwrotu emerytury?

ZUS może badać, czy emerytura była wypłacana w prawidłowej wysokości, jeżeli świadczeniobiorca osiągał przychód mający wpływ na prawo do świadczenia albo jego wysokość. Obowiązek informacyjny wynika z zasad wypłaty świadczeń emerytalno-rentowych i obejmuje okoliczności, które powstały po wydaniu decyzji o przyznaniu emerytury.

Zgodnie z art. 138 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych osoba, która nienależnie pobrała świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu. W praktyce nie oznacza to jednak automatycznie zwrotu całej emerytury za wszystkie lata pracy za granicą. Trzeba ustalić, czy w danym okresie świadczenie w ogóle podlegało limitom dorabiania, czy limity zostały przekroczone oraz czy ZUS prawidłowo pouczył świadczeniobiorcę o obowiązkach.

Jeżeli problem dotyczy okresu sprzed osiągnięcia powszechnego wieku emerytalnego, ZUS może żądać dokumentów potwierdzających zagraniczne zarobki. Jeżeli zaś chodzi o okres po osiągnięciu tego wieku, sam fakt pracy w Wielkiej Brytanii zwykle nie powinien powodować zawieszenia polskiej emerytury z powodu przekroczenia limitów dorabiania.

Wniosek o emeryturę w Wielkiej Brytanii a polski ZUS

Brytyjska emerytura państwowa jest odrębnym świadczeniem wynikającym z brytyjskiego systemu ubezpieczeniowego. Samo złożenie wniosku o emeryturę w Wielkiej Brytanii nie jest tym samym, co osiąganie przychodu z pracy. Dlatego po osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego w Polsce nie powinno być traktowane jak zarobek powodujący zmniejszenie albo zawieszenie polskiej emerytury.

Nie można jednak wykluczyć, że przy okazji porządkowania dokumentów pojawi się pytanie o wcześniejsze lata pracy w UK. Największe znaczenie mają wtedy okresy, w których polska emerytura była wcześniejsza i podlegała ograniczeniom z tytułu dorabiania. Warto zgromadzić dokumenty potwierdzające wysokość przychodów, okresy zatrudnienia, samozatrudnienia, rozliczenia z HMRC oraz korespondencję z ZUS.

Podatek od polskiej emerytury i pracy w UK

Kwestie podatkowe należy oddzielić od rozliczeń z ZUS. Dla podatków kluczowe jest ustalenie rezydencji podatkowej w poszczególnych latach, źródeł dochodu oraz tego, w którym państwie dana emerytura albo dochód z pracy powinny być wykazane. Inaczej ocenia się sytuację osoby mieszkającej w Polsce, a inaczej osoby, która w danym roku miała centrum interesów życiowych i gospodarczych w Wielkiej Brytanii.

Co do zasady zobowiązanie podatkowe przedawnia się po upływie 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku. W praktyce wymaga to sprawdzenia każdego roku osobno, ponieważ bieg przedawnienia może zależeć od konkretnych zdarzeń procesowych i podatkowych.

Jeżeli polska emerytura była wypłacana przez ZUS, należy sprawdzić, czy ZUS pobierał zaliczki na podatek w Polsce oraz jakie dokumenty roczne wystawiał. Jeżeli w tym samym czasie osoba była rezydentem podatkowym UK, trzeba dodatkowo ocenić, czy emerytura z Polski powinna była być wykazana w brytyjskim rozliczeniu. W tym zakresie przydatna może być konsultacja z doradcą znającym rozliczenia polsko-brytyjskie.

Co zrobić przed złożeniem wniosku o brytyjską emeryturę?

Przed złożeniem wniosku o emeryturę w Wielkiej Brytanii warto uporządkować dokumenty, ale nie należy zakładać automatycznie, że sam wniosek spowoduje obowiązek zwrotu świadczenia do ZUS. Najważniejsze jest ustalenie, czy w latach pracy w UK polska emerytura była jeszcze świadczeniem wcześniejszym podlegającym limitom.

W praktyce warto przygotować:

• decyzję ZUS o przyznaniu emerytury i ewentualne późniejsze decyzje waloryzacyjne,
• informacje o dacie osiągnięcia powszechnego wieku emerytalnego,
• dokumenty z UK potwierdzające okresy pracy, samozatrudnienia i wysokość przychodów,
• rozliczenia podatkowe lub potwierdzenia z HMRC,
• informacje, czy ZUS był kiedykolwiek zawiadamiany o pracy za granicą.

Jeżeli z dokumentów wynika, że sporne mogą być tylko dawne okresy sprzed osiągnięcia powszechnego wieku emerytalnego, ryzyko należy ocenić w świetle zasad zwrotu nienależnie pobranych świadczeń oraz możliwych ograniczeń czasowych. Nie warto natomiast rezygnować z należnej emerytury brytyjskiej wyłącznie z obawy przed hipotetyczną reakcją ZUS, bez wcześniejszej analizy dokumentów.

FAQ

Czy po osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego muszę zgłaszać ZUS zarobki z UK?

Co do zasady limity dorabiania nie mają już wtedy zastosowania do emerytury po osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego. Jeżeli jednak ZUS pyta o wcześniejsze okresy, trzeba odnieść się do lat, w których emerytura była jeszcze wcześniejsza.

Czy brytyjska emerytura może zmniejszyć polską emeryturę?

Samo pobieranie brytyjskiej emerytury państwowej nie jest przychodem z pracy w rozumieniu limitów dorabiania do polskiej wcześniejszej emerytury. Trzeba jednak sprawdzić skutki podatkowe i sposób wykazania takiego świadczenia po powrocie do Polski.

Czy ZUS może żądać zwrotu świadczeń za wiele lat wstecz?

ZUS może dochodzić zwrotu nienależnie pobranych świadczeń na zasadach określonych w ustawie emerytalnej, ale zakres żądania zależy od okoliczności sprawy, pouczeń, zawiadomień i okresu, którego dotyczy decyzja. Nie należy zakładać automatycznie, że zwrot obejmie cały czas pracy za granicą.

Czy niskie zarobki w UK wykluczają problem z ZUS?

Niskie zarobki mogą oznaczać, że limity dorabiania nie zostały przekroczone, ale trzeba porównać je z limitami obowiązującymi w konkretnych okresach. Dla ZUS znaczenie ma nie tylko fakt pracy, lecz także wysokość przychodu i okres jego osiągania.

Czy sprawę podatkową w Polsce i UK ocenia się tak samo jak sprawę ZUS?

Nie. ZUS bada prawo do świadczenia i limity dorabiania, a organy podatkowe oceniają rezydencję podatkową, źródła dochodu i obowiązek wykazania dochodu w danym państwie. To dwa odrębne obszary, które trzeba sprawdzić osobno.

Podsumowanie

Praca w Wielkiej Brytanii przy pobieraniu polskiej wcześniejszej emerytury mogła mieć znaczenie dla rozliczeń z ZUS tylko za okres, w którym świadczenie podlegało limitom dorabiania. Po osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego zarobki co do zasady nie zmniejszają już polskiej emerytury z tego powodu.

Wniosek o brytyjską emeryturę nie powinien być odkładany wyłącznie z obawy przed nieustalonymi roszczeniami ZUS. Rozsądnym krokiem jest wcześniejsze uporządkowanie dokumentów, sprawdzenie dawnych przychodów, rozliczeń podatkowych i ewentualnych obowiązków informacyjnych wobec ZUS.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - Dz.U. 2022 poz. 504
2. Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych - Dz.U. 1991 nr 80 poz. 350