Niezgłoszona darowizna od rodziców małżonka

Czy można ujawnić wcześniejszą darowiznę przy kolejnym SD-Z2?

Nie należy traktować formularza SD-Z2 dotyczącego drugiej darowizny jako sposobu na „naprawienie” braku zgłoszenia wcześniejszej darowizny. Każde nabycie trzeba ocenić oddzielnie: według daty otrzymania pieniędzy, osoby darczyńcy, osoby obdarowanego, wartości darowizny oraz tego, czy spełniono warunki zwolnienia.

Jeżeli termin 6 miesięcy na zgłoszenie pierwszej darowizny już upłynął, zwolnienie z art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn co do zasady przepada. Termin ten jest traktowany jako termin prawa materialnego, a więc jego uchybienie nie podlega zwykłemu przywróceniu. Takie stanowisko potwierdza m.in. wyrok WSA w Gdańsku z 11 grudnia 2019 r., sygn. akt I SA/Gd 1521/19.

W praktyce wcześniejszą, niezgłoszoną darowiznę należy ujawnić odrębnie. Zwykle nie będzie to już SD-Z2, lecz zeznanie właściwe dla opodatkowanej darowizny, czyli SD-3, z uwzględnieniem konkretnego stanu faktycznego. Warto także rozważyć złożenie czynnego żalu, jeżeli istnieje ryzyko odpowiedzialności karnoskarbowej za niezłożenie wymaganych dokumentów. Czynny żal może ograniczać ryzyko sankcji, ale nie powoduje odzyskania utraconego zwolnienia.

Kto może skorzystać ze zwolnienia z podatku od darowizny?

Zasady opodatkowania darowizn wynikają z ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn - Dz.U. 1983 nr 45 poz. 207. Ustawa odróżnia grupy podatkowe od tzw. grupy zerowej.

Do grupy zerowej, objętej zwolnieniem z art. 4a ustawy, należą: małżonek, zstępni, wstępni, pasierb, rodzeństwo, ojczym i macocha. W tej grupie mieści się więc córka otrzymująca darowiznę od swoich rodziców.

Warunkiem zwolnienia przy darowiźnie pieniężnej jest przede wszystkim zgłoszenie nabycia na formularzu SD-Z2 w terminie 6 miesięcy oraz udokumentowanie otrzymania pieniędzy przelewem na rachunek płatniczy, rachunek bankowy, rachunek w SKOK albo przekazem pocztowym, jeżeli wartość nabycia od tej samej osoby przekracza ustawowy limit.

Zięć i synowa są zaliczani do I grupy podatkowej, ale nie do grupy zerowej. Oznacza to, że darowizna od teściów może korzystać z kwoty wolnej przewidzianej dla I grupy, lecz nie z pełnego zwolnienia dla najbliższej rodziny na podstawie SD-Z2.

Darowizna do majątku wspólnego małżonków

Przy małżeńskiej wspólności majątkowej nie wystarczy ustalić, że pieniądze wpłynęły na wspólne konto. Istotne jest, jaka była treść umowy darowizny i komu darczyńcy chcieli przekazać środki. Darowizna od rodziców jednego małżonka zasadniczo wchodzi do majątku osobistego tego małżonka, chyba że darczyńcy wyraźnie postanowili, że środki mają wejść do majątku wspólnego.

Jeżeli darowizna została rzeczywiście dokonana na rzecz obojga małżonków do majątku wspólnego, dla celów podatkowych trzeba ustalić część przypadającą na każdego z obdarowanych. Jeżeli z dokumentów nie wynika inny podział, w praktyce często przyjmuje się równe udziały małżonków.

Trzeba też pamiętać, że limit i obowiązki podatkowe analizuje się w relacji do konkretnego darczyńcy. Jeżeli pieniądze przekazali oboje rodzice, warto ustalić, czy darczyńcą była matka, ojciec, czy każde z nich w określonej części. Ma to znaczenie dla kwoty wolnej, sumowania darowizn oraz ewentualnego podatku.

Jak rozliczyć pierwszą i drugą darowiznę?

W opisanej sytuacji pierwsza darowizna z 2021 r. nie została zgłoszona w terminie. Jeżeli córka darczyńców była obdarowaną i nie złożyła SD-Z2 w ciągu 6 miesięcy, zasadniczo traci zwolnienie z art. 4a dla tej darowizny. Jeżeli obdarowanym był również jej mąż, jako zięć nie mógł korzystać z tego zwolnienia od początku, ponieważ nie należy do grupy zerowej.

Druga darowizna powinna zostać rozliczona samodzielnie. Córka darczyńców może skorzystać ze zwolnienia, jeżeli złoży SD-Z2 w terminie 6 miesięcy od powstania obowiązku podatkowego i posiada dowód przelewu. Zięć, jeżeli jest obdarowanym, powinien rozliczyć swoją część według zasad przewidzianych dla I grupy podatkowej.

Nie oznacza to jednak, że wcześniejszą darowiznę można pominąć. Jeżeli od tej samej osoby następuje więcej niż jedno nabycie, przy kolejnym nabyciu uwzględnia się wcześniejsze darowizny z okresu przewidzianego w ustawie. Dla darowizn dokonanych obecnie art. 9 ustawy przewiduje sumowanie nabyć od tej samej osoby z okresu 5 lat poprzedzających rok, w którym nastąpiło ostatnie nabycie.

Kwoty wolne i skala podatku

Dla darowizn dokonanych obecnie opodatkowaniu podlega nabycie od jednej osoby, którego czysta wartość przekracza kwotę wolną. Aktualne kwoty wolne wynoszą: 36 120 zł dla I grupy podatkowej, 27 090 zł dla II grupy podatkowej oraz 5733 zł dla III grupy podatkowej.

W I grupie podatkowej podatek od nadwyżki ponad kwotę wolną wynosi:

Przy darowiznach z 2021 r. i 2022 r. urząd może wymagać rozliczenia według zasad właściwych dla daty powstania obowiązku podatkowego oraz z uwzględnieniem wszystkich wcześniejszych nabyć od tego samego darczyńcy. Dlatego przy zaległych sprawach nie należy automatycznie stosować wyłącznie aktualnych kwot do dawnych zdarzeń bez sprawdzenia konkretnej historii darowizn.

Jakie dokumenty warto przygotować dla urzędu?

Przed złożeniem zaległych albo bieżących formularzy warto zebrać:

• potwierdzenia przelewów obu darowizn,
• umowy darowizny albo inne dokumenty potwierdzające wolę darczyńców,
• informację, czy darczyńcą był jeden rodzic, czy oboje rodzice,
• ustalenie, czy obdarowaną była tylko córka, czy oboje małżonkowie,
• dane o wcześniejszych darowiznach od tych samych osób,
• wyliczenie części przypadającej na każdego obdarowanego.

Jeżeli pierwsza darowizna nie została zgłoszona, bezpieczniej jest ujawnić ją samodzielnie, zanim urząd ustali sprawę w toku własnych czynności. Nie gwarantuje to zwolnienia z podatku, ale może mieć znaczenie przy ocenie zachowania podatnika i ewentualnej odpowiedzialności karnoskarbowej.

FAQ

Czy po terminie można złożyć SD-Z2?

Można złożyć pismo lub formularz wyjaśniający sytuację, ale spóźnione SD-Z2 co do zasady nie przywraca zwolnienia z art. 4a. W wielu przypadkach właściwe będzie złożenie SD-3 i rozliczenie podatku.

Czy czynny żal powoduje, że nie trzeba płacić podatku?

Nie. Czynny żal może mieć znaczenie przy odpowiedzialności karnoskarbowej, ale nie przywraca utraconego zwolnienia podatkowego i nie zastępuje wymaganego rozliczenia darowizny.

Czy zięć składa SD-Z2 przy darowiźnie od teściów?

Co do zasady nie korzysta on ze zwolnienia dla grupy zerowej, ponieważ zięć należy do I grupy podatkowej, ale nie do kręgu osób wskazanych w art. 4a ustawy. Jeżeli otrzymał darowiznę przekraczającą kwotę wolną, powinien rozliczyć ją według zasad dla I grupy podatkowej.

Czy przelew na wspólne konto oznacza darowiznę dla obojga małżonków?

Nie zawsze. Decydujące znaczenie ma wola darczyńcy i treść umowy darowizny. Sam wspólny rachunek bankowy nie przesądza jeszcze, że obdarowanymi byli oboje małżonkowie.

Czy drugą darowiznę trzeba zgłosić, jeśli pierwsza nie była zgłoszona?

Tak. Drugą darowiznę należy rozliczyć zgodnie z jej własnym terminem. Jeżeli uprawniona osoba z grupy zerowej spełni warunki zwolnienia dla drugiej darowizny, nie powinna rezygnować ze zgłoszenia tylko dlatego, że wcześniejsza darowizna została pominięta.

Podsumowanie

Brak zgłoszenia pierwszej darowizny w terminie 6 miesięcy zwykle oznacza utratę zwolnienia przewidzianego dla najbliższej rodziny. Nie można skutecznie „dodać” takiej darowizny do późniejszego SD-Z2, aby uniknąć podatku. Wcześniejsze nabycie trzeba przeanalizować osobno, a następnie złożyć właściwe dokumenty i uwzględnić ewentualny podatek, odsetki oraz ryzyko karnoskarbowe.

W opisanym przypadku kluczowe jest ustalenie, czy obdarowaną była wyłącznie żona, czy oboje małżonkowie, oraz czy darowizna miała wejść do majątku osobistego czy wspólnego. Od tych ustaleń zależy, kto składa SD-Z2, kto SD-3 i jaka część darowizny może być objęta zwolnieniem.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn - Dz.U. 1983 nr 45 poz. 207
2. Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z 11 grudnia 2019 r., sygn. akt I SA/Gd 1521/19