Opodatkowanie darowizny od osoby obcej

Kiedy darowizna od osoby obcej podlega podatkowi?

Ustawa z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn obejmuje m.in. nabycie przez osoby fizyczne własności rzeczy lub praw majątkowych tytułem darowizny. W praktyce dotyczy to zarówno pieniędzy przekazanych znajomemu, jak i rzeczy, np. samochodu, komputera, biżuterii albo udziału w prawie majątkowym.

Osoba obca, czyli osoba niespokrewniona i nienależąca do I ani II grupy podatkowej, jest zaliczana do III grupy podatkowej. Dla tej grupy kwota wolna wynosi 5733 zł od jednej osoby. Jeżeli suma darowizn od tego samego darczyńcy nie przekracza tego limitu, zasadniczo nie powstaje podatek ani obowiązek składania zeznania SD-3.

Dla porównania, przy dalszej rodzinie zasady są inne niż w grupie zerowej, co dobrze pokazuje przykład darowizny pieniędzy od ciotki.

Jeżeli jednak limit zostanie przekroczony, opodatkowaniu podlega nadwyżka ponad kwotę wolną. Nie oznacza to więc, że podatek płaci się od całej wartości darowizny, lecz od tej części, która przekracza 5733 zł.

Jak liczyć limit 5733 zł?

Limit nie dotyczy pojedynczego przelewu w oderwaniu od wcześniejszych darowizn. Przy ustalaniu, czy przekroczono kwotę wolną, sumuje się wartość rzeczy i praw majątkowych otrzymanych od tej samej osoby w roku, w którym nastąpiło ostatnie nabycie, oraz w ciągu 5 lat poprzedzających ten rok.

Oznacza to, że kilka mniejszych przelewów od jednego znajomego może po zsumowaniu przekroczyć kwotę wolną. Wtedy trzeba rozliczyć darowiznę według zasad dla III grupy podatkowej.

Kto zgłasza darowiznę do urzędu skarbowego?

Obowiązek podatkowy ciąży na nabywcy, czyli na obdarowanym. To obdarowany, a nie darczyńca, składa zeznanie SD-3 i płaci podatek, jeżeli darowizna podlega opodatkowaniu.

Wyjątek występuje wtedy, gdy darowizna jest dokonywana w formie aktu notarialnego i notariusz działa jako płatnik podatku. W takim przypadku podatek pobiera i odprowadza notariusz, a obdarowany co do zasady nie składa samodzielnie SD-3 w zakresie tej czynności.

Kiedy powstaje obowiązek podatkowy?

Przy darowiźnie dokonanej w formie aktu notarialnego obowiązek podatkowy powstaje z chwilą złożenia przez darczyńcę oświadczenia w tej formie. Jeżeli umowa darowizny została zawarta bez zachowania formy aktu notarialnego, obowiązek podatkowy powstaje z chwilą spełnienia przyrzeczonego świadczenia, np. z chwilą wykonania przelewu albo wydania rzeczy.

Jeżeli ze względu na przedmiot darowizny przepisy wymagają szczególnej formy dla oświadczeń obu stron, obowiązek podatkowy powstaje z chwilą złożenia takich oświadczeń.

SD-3 i termin zgłoszenia darowizny

Jeżeli podatku nie pobiera notariusz, obdarowany składa zeznanie SD-3 do właściwego naczelnika urzędu skarbowego. Termin wynosi miesiąc od dnia powstania obowiązku podatkowego.

Do zeznania warto dołączyć dokumenty potwierdzające wartość darowizny i okoliczności jej otrzymania, np. potwierdzenie przelewu, umowę darowizny, korespondencję z darczyńcą, wycenę rzeczy albo dokument zakupu. Ma to znaczenie zwłaszcza przy darowiznach rzeczowych oraz przy przelewach z zagranicy.

Ile wynosi podatek od darowizny od osoby obcej?

Dla osoby obcej stosuje się skalę podatkową właściwą dla III grupy podatkowej. Podatek oblicza się od nadwyżki podstawy opodatkowania ponad kwotę wolną 5733 zł.

Podstawą opodatkowania jest czysta wartość nabytych rzeczy i praw majątkowych, czyli wartość po potrąceniu długów i ciężarów, jeżeli mają znaczenie w danej sprawie. W typowej darowiźnie pieniężnej podstawą będzie kwota otrzymanych środków, po uwzględnieniu kwoty wolnej i zasad kumulacji darowizn od tej samej osoby.

Czy darowizna z zagranicy jest opodatkowana w Polsce?

Tak, darowizna z zagranicy może podlegać podatkowi w Polsce. Ustawa przewiduje, że nabycie rzeczy znajdujących się za granicą albo praw majątkowych wykonywanych za granicą podlega polskiemu podatkowi, jeżeli w chwili zawarcia umowy darowizny nabywca był obywatelem polskim albo miał miejsce stałego pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

Jeżeli przedmiot darowizny znajduje się w Polsce albo prawo majątkowe jest wykonywane w Polsce, polskie przepisy mogą mieć zastosowanie niezależnie od tego, że darczyńca mieszka za granicą. W przypadku darowizn transgranicznych trzeba też uwzględnić ewentualne przepisy państwa, z którego pochodzi darowizna lub w którym mieszka darczyńca.

Co grozi za brak zgłoszenia darowizny?

Jeżeli obdarowany nie złoży SD-3 mimo obowiązku, może powstać zaległość podatkowa wraz z odsetkami. W zależności od okoliczności sprawy urząd skarbowy może również oceniać zachowanie podatnika pod kątem odpowiedzialności karnej skarbowej.

Szczególne ryzyko pojawia się wtedy, gdy podatnik powołuje się przed organem podatkowym na niezgłoszoną wcześniej darowiznę, np. w celu wykazania źródła finansowania zakupu mieszkania, samochodu albo innych wydatków. Dlatego większe darowizny warto dokumentować i rozliczać na bieżąco.

FAQ

Czy darczyńca zgłasza darowiznę do urzędu skarbowego?

Co do zasady nie. Przy darowiźnie obowiązek podatkowy ciąży na obdarowanym. To on składa SD-3 i płaci podatek, chyba że podatek pobiera notariusz przy czynności notarialnej.

Czy każdą darowiznę od znajomego trzeba zgłaszać?

Nie każdą. Jeżeli suma darowizn od tej samej osoby nie przekracza 5733 zł w okresie liczonym według ustawy, zasadniczo nie składa się SD-3. Po przekroczeniu limitu zgłoszenie jest potrzebne.

Czy darowizna z zagranicy ma inny formularz?

Zasadniczo stosuje się formularz SD-3, jeżeli darowizna podlega podatkowi w Polsce i podatku nie pobiera płatnik. Trzeba jednak ustalić, czy polska ustawa obejmuje konkretną darowiznę oraz czy za granicą nie powstają dodatkowe obowiązki.

Czy przelew od znajomego zawsze jest darowizną?

Nie. Przelew może być pożyczką, zwrotem wydatków, zapłatą za usługę albo rozliczeniem wspólnych kosztów. O kwalifikacji decyduje rzeczywisty cel przekazania pieniędzy i dokumenty potwierdzające ustalenia stron.

Czy osoba obca może skorzystać ze zwolnienia dla najbliższej rodziny?

Nie. Zwolnienie zgłaszane na formularzu SD-Z2 dotyczy określonych osób z najbliższej rodziny. Znajomy, partner niespełniający warunków pokrewieństwa lub inna osoba obca rozlicza darowiznę według zasad właściwych dla III grupy podatkowej.

Przy przelewach od osób spoza najbliższej rodziny znaczenie ma nie tylko kwota, ale też powtarzalność i źródło środków, co szerzej pokazuje temat regularne przelewy z zagranicy.

Podsumowanie

Darowizna między osobami obcymi jest rozliczana według zasad dla III grupy podatkowej. Kluczowe znaczenie ma kwota wolna 5733 zł, liczona od jednej osoby z uwzględnieniem wcześniejszych darowizn z ustawowego okresu. Po przekroczeniu limitu obdarowany powinien złożyć SD-3 w terminie miesiąca i zapłacić podatek według skali.

Przy darowiznach z zagranicy trzeba dodatkowo sprawdzić, gdzie znajduje się przedmiot darowizny, gdzie wykonywane jest prawo majątkowe oraz czy obdarowany jest obywatelem polskim albo ma stały pobyt w Polsce. W razie wątpliwości warto przed zgłoszeniem uporządkować dokumenty i ustalić właściwą kwalifikację prawną przekazania.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn - Dz.U. 1983 nr 45 poz. 207