Pożyczka z KKOP w Policji a podatek PCC

Czy pożyczka z KKOP w Policji podlega PCC?

Umowa pożyczki pieniędzy jest czynnością cywilnoprawną objętą ustawą o podatku od czynności cywilnoprawnych. Wynika to z art. 1 ust. 1 pkt 1 lit. b tej ustawy. Jeżeli więc pracownik albo funkcjonariusz otrzymuje pożyczkę z kasy działającej przy zakładzie pracy lub jednostce organizacyjnej, punktem wyjścia jest zasada opodatkowania.

Nie oznacza to jednak, że każda taka pożyczka zawsze powoduje obowiązek zapłaty PCC. Ustawa przewiduje zwolnienia, w tym dla niektórych pożyczek udzielanych z funduszy i kas wskazanych w art. 9 pkt 10 ustawy o PCC. Problem w przypadku koleżeńskiej kasy oszczędnościowo-pożyczkowej działającej przy Policji polega na tym, że przepis wymienia wprost koleżeńskie kasy oszczędnościowo-pożyczkowe działające w wojsku, a nie wszystkie KKOP działające w innych służbach.

W praktyce należy więc rozróżnić dwie sytuacje. Jeżeli dana kasa jest kasą zapomogowo-pożyczkową w rozumieniu ustawy o kasach zapomogowo-pożyczkowych, pożyczka może korzystać ze zwolnienia jako pożyczka z kasy zapomogowo-pożyczkowej. Jeżeli natomiast jest to odrębna koleżeńska kasa oszczędnościowo-pożyczkowa przy komendzie Policji, która nie jest KZP i nie działa w wojsku, zastosowanie zwolnienia jest co najmniej ryzykowne, a najbezpieczniejsze stanowisko prowadzi do opodatkowania PCC.

Jakie zwolnienie przewiduje art. 9 pkt 10 lit. e ustawy o PCC?

Art. 9 pkt 10 lit. e ustawy o PCC zwalnia od podatku pożyczki udzielane m.in. z kas lub funduszów zakładowych, funduszów związków zawodowych, kas zapomogowo-pożyczkowych, spółdzielczych kas oszczędnościowo-kredytowych, koleżeńskich kas oszczędnościowo-pożyczkowych działających w wojsku oraz z zakładowego funduszu świadczeń socjalnych.

Przepis ten ma charakter wyjątku od zasady opodatkowania pożyczek. Zwolnień podatkowych nie interpretuje się rozszerzająco. Jeżeli ustawodawca wymienił koleżeńskie kasy oszczędnościowo-pożyczkowe działające w wojsku, to trudno automatycznie objąć tym samym zwolnieniem koleżeńskie kasy działające przy Policji, Straży Granicznej, administracji samorządowej albo innych jednostkach.

Takie podejście było prezentowane również w interpretacjach indywidualnych dotyczących wcześniejszego stanu prawnego. W interpretacji z dnia 7 kwietnia 2011 r., znak ILPB2/436-9/11-2/AJ, organ podkreślał konieczność ścisłej wykładni zwolnień podatkowych. Podobnie w interpretacji z dnia 17 marca 2009 r., znak IBPBII/1/436-50/08/TK, wskazano, że ze zwolnienia korzystają tylko pożyczki udzielane z funduszy i instytucji wymienionych wprost w ustawie.

KKOP a kasa zapomogowo-pożyczkowa

Najważniejsze jest ustalenie, czym formalnie jest kasa działająca przy komendzie. Sama nazwa używana zwyczajowo przez członków nie przesądza jeszcze o skutkach podatkowych. Decydujące znaczenie mają: statut, podstawa utworzenia, krąg członków, sposób gromadzenia środków, relacja z pracodawcą lub jednostką oraz to, czy kasa działa jako kasa zapomogowo-pożyczkowa na podstawie ustawy o kasach zapomogowo-pożyczkowych.

Po zmianach prawnych pojęcie dawnych pracowniczych kas zapomogowo-pożyczkowych zostało zastąpione regulacją dotyczącą kas zapomogowo-pożyczkowych. Jeżeli dana kasa spełnia warunki tej ustawy, jej pożyczki mogą mieścić się w zwolnieniu wskazanym w ustawie o PCC. Jeżeli jednak funkcjonuje jako koleżeńska kasa oszczędnościowo-pożyczkowa, a nie jako KZP, nie należy utożsamiać jej automatycznie z kasą zapomogowo-pożyczkową.

W przypadku Policji dodatkowe znaczenie ma to, że funkcjonariusze pełnią służbę, a nie zawsze pozostają w klasycznym stosunku pracy. To nie wyklucza analizy według przepisów o kasach zapomogowo-pożyczkowych, ale wymaga ostrożności. Nie można zakładać zwolnienia tylko dlatego, że kasa działa przy jednostce i ma statut podobny do statutu KZP.

Kto płaci PCC i w jakim terminie?

Jeżeli pożyczka z KKOP przy Policji nie korzysta ze zwolnienia, podatnikiem PCC jest biorący pożyczkę. Obowiązek podatkowy powstaje zasadniczo z chwilą zawarcia umowy pożyczki, a termin na złożenie deklaracji PCC-3 i zapłatę podatku wynosi 14 dni od dnia powstania obowiązku podatkowego. Podobne porządkowanie terminów i formularzy pojawia się przy niezgłoszonej pożyczce lub darowiźnie od rodziców.

Stawka PCC od umowy pożyczki wynosi zasadniczo 0,5% podstawy opodatkowania, czyli kwoty pożyczki. Jeżeli pożyczka jest wypłacana w transzach, trzeba ustalić, czy umowa obejmuje od razu całą kwotę pożyczki, czy kolejne czynności są odrębnymi pożyczkami. To może mieć znaczenie dla momentu powstania obowiązku podatkowego i dla prawidłowego wypełnienia deklaracji.

Warto pamiętać także o zwolnieniu dla pożyczek do 1000 zł udzielanych między innymi podmiotami niż osoby najbliższe objęte odrębnymi zasadami. Jeżeli kwota pożyczki nie przekracza tego limitu i spełnione są warunki przepisu, PCC może nie wystąpić niezależnie od statusu samej kasy.

Czy można powołać się na podobieństwo do KZP?

Podobieństwo organizacyjne do kasy zapomogowo-pożyczkowej nie wystarczy. W prawie podatkowym istotne jest, czy dana czynność mieści się w literalnym zakresie zwolnienia. Zwolnienie nie obejmuje wszystkich form samopomocy koleżeńskiej, lecz tylko te kategorie kas i funduszy, które zostały wymienione w ustawie.

Argument, że KKOP przy Policji pełni podobną funkcję jak KZP, może być używany w uzasadnieniu stanowiska podatnika, ale nie daje pewności. Organ podatkowy może uznać, że skoro ustawa wymienia osobno kasy zapomogowo-pożyczkowe oraz KKOP działające w wojsku, to KKOP spoza wojska nie zostały objęte zwolnieniem celowo.

Jeżeli kasa ma zostać przekształcona albo dostosowana do przepisów o kasach zapomogowo-pożyczkowych, warto zadbać o spójność dokumentów: statutu, uchwał, regulaminu udzielania pożyczek, zasad członkostwa oraz sposobu księgowania środków. Dokumenty te mogą mieć kluczowe znaczenie przy ewentualnej kontroli lub wniosku o interpretację.

Interpretacja indywidualna jako sposób ograniczenia ryzyka

W sprawach dotyczących statusu kasy i zwolnienia z PCC rozsądnym rozwiązaniem może być wniosek o interpretację indywidualną. Wniosek może dotyczyć zdarzenia przyszłego, czyli pożyczki planowanej, a nie już wypłaconej. Dzięki temu podatnik może poznać stanowisko organu przed podjęciem decyzji o rozliczeniu.

We wniosku trzeba dokładnie opisać, kto utworzył kasę, na jakiej podstawie działa, kto jest członkiem, z jakich środków pochodzą pożyczki, czy kasa jest KZP w rozumieniu ustawy, jaki jest status osób korzystających z pożyczek oraz jakie zapisy znajdują się w statucie. Im bardziej precyzyjny opis, tym większa praktyczna wartość interpretacji.

Należy też pamiętać, że interpretacja chroni co do zasady tego, kto o nią wystąpił, i w granicach przedstawionego stanu faktycznego albo zdarzenia przyszłego. Jeżeli w praktyce kasa działa inaczej niż opisano we wniosku, ochrona może być ograniczona.

FAQ

Czy każda pożyczka z kasy przy zakładzie pracy jest zwolniona z PCC?

Nie. Zwolnienie zależy od tego, czy pożyczka pochodzi z kasy lub funduszu wymienionego w ustawie o PCC. Sama okoliczność, że kasa działa przy zakładzie pracy albo jednostce organizacyjnej, nie wystarcza.

Czy KKOP w Policji można traktować tak samo jak KKOP w wojsku?

Co do zasady nie. Ustawa o PCC wymienia wprost koleżeńskie kasy oszczędnościowo-pożyczkowe działające w wojsku. Rozszerzenie tego zwolnienia na KKOP działające przy Policji może zostać zakwestionowane przez organ podatkowy.

Kiedy pożyczka z kasy przy Policji może być zwolniona?

Pożyczka może być zwolniona, jeżeli pochodzi z kasy zapomogowo-pożyczkowej spełniającej warunki właściwych przepisów albo z innego źródła wymienionego w art. 9 pkt 10 ustawy o PCC. Możliwe jest też zwolnienie dla pożyczek do 1000 zł, jeżeli spełnione są ustawowe przesłanki.

Kto składa PCC-3 przy pożyczce z KKOP?

Jeżeli pożyczka jest opodatkowana PCC, deklarację PCC-3 składa i podatek płaci pożyczkobiorca. Termin wynosi zasadniczo 14 dni od zawarcia umowy pożyczki.

Czy warto wystąpić o interpretację indywidualną?

Tak, zwłaszcza gdy kasa działa na pograniczu dawnych regulacji, używa nazwy KKOP, ale statut nawiązuje do zasad KZP. Interpretacja może ograniczyć ryzyko podatkowe, o ile opis stanu faktycznego będzie pełny i zgodny z rzeczywistością.

Podsumowanie

Pożyczka z koleżeńskiej kasy oszczędnościowo-pożyczkowej działającej przy komendzie Policji nie korzysta automatycznie ze zwolnienia z PCC. Zwolnienie dla KKOP zostało w ustawie wskazane w odniesieniu do kas działających w wojsku. Jeżeli kasa przy Policji nie jest kasą zapomogowo-pożyczkową w rozumieniu aktualnych przepisów i pożyczka nie mieści się w innym zwolnieniu, pożyczkobiorca powinien rozliczyć PCC.

Najważniejsze jest więc nie samo potoczne określenie kasy, lecz jej formalny status i dokumenty. Przed przyjęciem praktyki braku opodatkowania warto przeanalizować statut oraz rozważyć wystąpienie o interpretację indywidualną.

Źródła

• Ustawa z dnia 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych, t.j. Dz.U. z późn. zm.
• Ustawa z dnia 11 sierpnia 2021 r. o kasach zapomogowo-pożyczkowych, Dz.U. 2021 poz. 1666 z późn. zm.
• Interpretacja indywidualna z dnia 7 kwietnia 2011 r., znak ILPB2/436-9/11-2/AJ.
• Interpretacja indywidualna z dnia 17 marca 2009 r., znak IBPBII/1/436-50/08/TK.
• Interpretacja indywidualna z dnia 23 maja 2014 r., znak IPTPB2/436-24/14-2/KK.