Darowizna ciągnika rolniczego a VAT

Darowizna ciągnika przez rolnika czynnego podatnika VAT

Może Pan przekazać ciągnik synowi w formie darowizny, ale przy opisanych okolicznościach nie będzie to czynność neutralna na gruncie podatku VAT. Jeżeli ciągnik należy do majątku wykorzystywanego w działalności rolniczej, a przy jego zakupie odliczył Pan VAT, nieodpłatne przekazanie tej maszyny jest dla VAT traktowane podobnie jak dostawa towaru.

Wynika to z art. 7 ust. 2 ustawy o podatku od towarów i usług. Przepis ten obejmuje nieodpłatne przekazanie przez podatnika towarów należących do jego przedsiębiorstwa, w szczególności darowizny, jeżeli podatnikowi przysługiwało w całości albo w części prawo do odliczenia podatku naliczonego przy nabyciu, imporcie lub wytworzeniu tych towarów albo ich części składowych.

Oznacza to, że przy darowiźnie ciągnika na rzecz syna powinien Pan rozliczyć VAT należny, o ile spełnione są łącznie najważniejsze warunki: jest Pan czynnym podatnikiem VAT, ciągnik jest składnikiem majątku gospodarstwa lub przedsiębiorstwa, a przy jego zakupie przysługiwało Panu prawo do odliczenia VAT.

Od jakiej wartości naliczyć VAT przy darowiźnie maszyny?

Przy takiej darowiźnie podstawę opodatkowania ustala się według art. 29a ust. 2 ustawy o VAT. W przypadku czynności, o których mowa w art. 7 ust. 2, podstawą opodatkowania jest cena nabycia towarów lub towarów podobnych, a gdy nie ma ceny nabycia koszt wytworzenia, określone w momencie dostawy tych towarów.

W praktyce nie chodzi więc o cenę, którą zapłacił Pan 5 lat temu przy zakupie nowego lub używanego ciągnika. Należy ustalić wartość aktualną na dzień darowizny, czyli realną cenę nabycia porównywalnej maszyny albo wartość odpowiadającą rynkowej wartości ciągnika w jego obecnym stanie, wieku, wyposażeniu i stopniu zużycia.

Darowiznę należy ująć w rozliczeniu VAT za okres, w którym dochodzi do przekazania maszyny. Sposób udokumentowania czynności warto uzgodnić z księgowym, ponieważ w praktyce często stosuje się dokument wewnętrzny i odpowiednie ujęcie w ewidencji oraz pliku JPK_V7.

Czy upływ 5 lat od zakupu ma znaczenie?

Sam fakt, że ciągnik został kupiony 5 lat wcześniej, nie wyłącza opodatkowania darowizny VAT. Dla art. 7 ust. 2 ustawy o VAT kluczowe jest to, czy przy nabyciu, imporcie albo wytworzeniu maszyny przysługiwało prawo do odliczenia VAT. Skoro podatek został odliczony, darowizna może powodować obowiązek naliczenia VAT należnego.

Okres korekty podatku naliczonego przy środkach trwałych to odrębna kwestia. Przy maszynach i urządzeniach o wartości początkowej przekraczającej 15 000 zł ustawa przewiduje zasadniczo 5-letni okres korekty, ale nie oznacza to, że po jego upływie każda późniejsza darowizna jest automatycznie poza VAT. W opisanym przypadku problemem jest nie tyle zwrot odliczonego podatku, ile opodatkowanie samego nieodpłatnego przekazania.

Czy można uniknąć VAT przez przekazanie gospodarstwa lub zorganizowanej części przedsiębiorstwa?

Ustawa o VAT przewiduje ważne wyłączenie: przepisów ustawy nie stosuje się do transakcji zbycia przedsiębiorstwa lub zorganizowanej części przedsiębiorstwa. Tak wynika z art. 6 pkt 1 ustawy o VAT. Jeżeli więc przedmiotem czynności byłoby rzeczywiście przedsiębiorstwo albo zorganizowana część przedsiębiorstwa, taka transakcja nie podlegałaby VAT.

Nie wystarczy jednak przekazać samego ciągnika, nawet gdy jest to maszyna o istotnej wartości dla gospodarstwa. Zorganizowana część przedsiębiorstwa to zgodnie z art. 2 pkt 27e ustawy o VAT organizacyjnie i finansowo wyodrębniony w istniejącym przedsiębiorstwie zespół składników materialnych i niematerialnych, w tym zobowiązań, przeznaczony do realizacji określonych zadań gospodarczych, który mógłby stanowić niezależne przedsiębiorstwo samodzielnie realizujące te zadania.

W praktyce musiałby więc istnieć realnie wyodrębniony zespół składników pozwalający synowi samodzielnie prowadzić określoną działalność, a nie tylko pojedyncza maszyna. Mogą to być na przykład maszyny, wyposażenie, prawa i obowiązki z umów, zobowiązania, organizacyjnie wydzielony zakres działalności oraz dokumentacja pozwalająca wykazać samodzielność tej części. Wątpliwe przypadki warto zabezpieczyć interpretacją indywidualną.

Sprzedaż za symboliczną kwotę zamiast darowizny

Sprzedaż ciągnika synowi za symboliczną kwotę nie jest prostym sposobem na uniknięcie VAT. Po pierwsze, odpłatna sprzedaż również jest czynnością opodatkowaną VAT. Po drugie, przy transakcjach między podmiotami powiązanymi organ podatkowy może badać, czy cena nie została sztucznie zaniżona, zwłaszcza gdy nabywca nie ma pełnego prawa do odliczenia VAT.

Bezpieczniejszym podejściem jest ustalenie realnej wartości maszyny i prawidłowe rozliczenie podatku albo analiza, czy planowane przekazanie większego zespołu składników może rzeczywiście spełniać warunki przedsiębiorstwa lub zorganizowanej części przedsiębiorstwa. Jeżeli darowizna ma również skutki w podatku od spadków i darowizn po stronie obdarowanego, pomocny może być także materiał o tym, czym grozi niezgłoszona darowizna od rodziców.

Kiedy darowizna maszyny może nie powodować VAT?

Darowizna maszyny nie będzie rozliczana według art. 7 ust. 2 ustawy o VAT, jeżeli przy jej nabyciu, imporcie lub wytworzeniu nie przysługiwało prawo do odliczenia VAT. Taka sytuacja może wystąpić na przykład wtedy, gdy maszyna została nabyta przed rejestracją do VAT, od podmiotu niebędącego podatnikiem VAT albo w okolicznościach, w których podatnik nie miał prawa do odliczenia.

Każdorazowo trzeba jednak sprawdzić dokumenty zakupu i sposób używania maszyny w gospodarstwie. Sama informacja, że rolnik płaci podatek rolny, nie rozstrzyga skutków VAT. Decydujące znaczenie ma status podatnika VAT i historia odliczenia podatku naliczonego.

FAQ

Podsumowanie

W opisanej sytuacji darowizna ciągnika synowi będzie co do zasady podlegała VAT, ponieważ przy zakupie odliczył Pan podatek naliczony. VAT należy naliczyć od wartości ustalonej na moment darowizny, a nie od historycznej ceny zakupu. Uniknięcie VAT przez przekazanie samej maszyny nie jest możliwe tylko dlatego, że ciągnik jest używany albo że darowizna następuje w rodzinie. Inaczej można oceniać przekazanie przedsiębiorstwa lub zorganizowanej części przedsiębiorstwa, ale wymaga to spełnienia znacznie bardziej rygorystycznych warunków niż zwykła darowizna pojedynczego składnika majątku.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług, w szczególności art. 2 pkt 27e, art. 6 pkt 1, art. 7 ust. 2, art. 29a ust. 2 oraz art. 91 - Dz.U. 2004 nr 54 poz. 535, tekst aktualny w ELI.