Spadek z Niemiec a podatek w Polsce

Kiedy spadek z Niemiec podlega podatkowi w Polsce?

Podstawowe znaczenie ma art. 2 ustawy o podatku od spadków i darowizn. Zgodnie z tym przepisem nabycie własności rzeczy znajdujących się za granicą albo praw majątkowych wykonywanych za granicą podlega polskiemu podatkowi, jeżeli w chwili otwarcia spadku nabywca był obywatelem polskim albo miał miejsce stałego pobytu w Polsce.

Oznacza to, że samo wieloletnie zamieszkiwanie w Niemczech, praca w Niemczech i rozliczanie podatków przed niemieckim urzędem skarbowym nie wyłącza automatycznie obowiązków w Polsce. Jeżeli spadkobierca nadal ma obywatelstwo polskie, polska ustawa może obejmować także majątek położony za granicą.

Podobne rozróżnienie trzeba zrobić w odwrotnej sytuacji, gdy chodzi o spadek w Polsce dla rezydenta USA, bo również wtedy znaczenie mają obywatelstwo, miejsce pobytu i położenie majątku.

Inaczej należy ocenić sytuację osoby, która nie jest polskim obywatelem i nie ma miejsca stałego pobytu w Polsce. Wtedy sama polska narodowość, pochodzenie rodzinne albo fakt, że przodkowie byli Polakami, nie wystarcza do opodatkowania w Polsce. Decydują konkretne przesłanki z ustawy, zwłaszcza obywatelstwo i miejsce stałego pobytu w chwili otwarcia spadku.

Czy podatek zapłacony w Niemczech można odliczyć w Polsce?

W praktyce największym problemem jest podwójne opodatkowanie. Polska i Niemcy mają umowę o unikaniu podwójnego opodatkowania, ale dotyczy ona zasadniczo podatków od dochodu i majątku, a nie podatku od spadków i darowizn. Dlatego nie rozwiązuje ona problemu podatku spadkowego.

W konsekwencji spadek z Niemiec może zostać opodatkowany w Niemczech według tamtejszych zasad, a jednocześnie w Polsce według ustawy o podatku od spadków i darowizn. Polski podatek nie jest automatycznie pomniejszany o podatek zapłacony niemieckiemu fiskusowi.

Takie stanowisko potwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 18 lipca 2017 r., sygn. akt II FSK 1682/15. Sąd wskazał, że polski obywatel, który nabywa majątek za granicą, może podlegać polskiemu podatkowi od spadków i darowizn, a zagranicznego podatku nie można odliczyć od polskiej daniny, jeżeli brak jest właściwej umowy międzynarodowej obejmującej taki podatek.

Polska ma odrębne umowy dotyczące podatku od spadków jedynie z wybranymi państwami, takimi jak Austria, Czechy i Węgry. Nie dotyczy to jednak spadku z Niemiec.

Od jakiej kwoty płaci się podatek?

Podatek w Polsce oblicza się od czystej wartości nabytych rzeczy i praw majątkowych, czyli po odliczeniu długów i ciężarów spadkowych. Wartość ustala się co do zasady według wartości rynkowej. Jeżeli spadek obejmuje pieniądze albo majątek wyceniany w euro, w zeznaniu podatkowym trzeba wykazać wartość w złotych, zgodnie z zasadami właściwymi dla rozliczenia podatku.

Wysokość podatku zależy przede wszystkim od grupy podatkowej, do której należy spadkobierca względem spadkodawcy. Dla osoby niespokrewnionej, dalszego znajomego albo przyjaciela będzie to najczęściej III grupa podatkowa. W tej grupie kwota wolna wynosi 5733 zł. Opodatkowaniu podlega dopiero nadwyżka ponad tę kwotę.

Dla III grupy podatkowej stawki wynoszą 12%, 16% i 20%, zależnie od wysokości nadwyżki ponad kwotę wolną. Nie oznacza to, że od całego spadku zawsze płaci się 20%. Stawka rośnie progowo, a dokładne wyliczenie zależy od wartości spadku oraz od tego, czy w ciągu 5 lat od tej samej osoby były już inne nabycia doliczane do podstawy opodatkowania.

Jeżeli spadkodawcą jest osoba z bliższej rodziny, kwoty wolne i stawki mogą być korzystniejsze. Dla I grupy podatkowej kwota wolna wynosi 36 120 zł, a dla II grupy podatkowej 27 090 zł. Najbliższa rodzina może też skorzystać z pełnego zwolnienia, jeżeli spełni warunki formalne.

Zwolnienie dla najbliższej rodziny

Jeżeli spadek pochodzi od małżonka, zstępnych, wstępnych, pasierba, rodzeństwa, ojczyma albo macochy, można rozważyć zwolnienie przewidziane dla najbliższej rodziny. Zwolnienie może objąć cały spadek, ale wymaga spełnienia warunków z ustawy.

Najważniejszym obowiązkiem jest zgłoszenie nabycia majątku właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego na formularzu SD-Z2. Co do zasady termin na zgłoszenie wynosi 6 miesięcy, ale w sprawach spadkowych moment, od którego biegnie termin, może zależeć od sposobu potwierdzenia nabycia spadku i dokumentów, jakimi dysponuje spadkobierca.

Jeżeli termin zostanie przekroczony, zwolnienie może przepaść, a spadek zostanie opodatkowany na zasadach właściwych dla danej grupy podatkowej. Dlatego przy spadkach zagranicznych nie warto czekać do zakończenia wszystkich formalności w Niemczech, jeżeli istnieje ryzyko upływu polskiego terminu.

Jakie formalności trzeba wykonać w Polsce?

Jeżeli spadek podlega opodatkowaniu w Polsce i nie korzysta w całości ze zwolnienia dla najbliższej rodziny, spadkobierca powinien złożyć zeznanie podatkowe SD-3. Termin wynosi co do zasady miesiąc od dnia powstania obowiązku podatkowego.

Do zeznania warto dołączyć dokumenty potwierdzające nabycie spadku, wartość majątku, ewentualne długi i ciężary spadkowe oraz podatek zapłacony w Niemczech. Ten ostatni dokument zwykle nie pozwala odliczyć podatku w Polsce, ale może wyjaśniać sytuację i ułatwiać ocenę sprawy przez urząd.

W przypadku osoby niemającej miejsca zamieszkania w Polsce właściwy może być naczelnik Trzeciego Urzędu Skarbowego Warszawa-Śródmieście. Właściwość urzędu warto jednak zweryfikować przed złożeniem dokumentów, zwłaszcza gdy spadkobierca ma w Polsce adres do doręczeń, majątek albo pełnomocnika.

Jeżeli spadek obejmuje kilka składników, na przykład rachunek bankowy, udział w nieruchomości i ruchomości, każdy składnik powinien zostać opisany i wyceniony. Urząd może wezwać do wyjaśnień, jeżeli uzna, że podana wartość odbiega od wartości rynkowej.

Co zrobić przed przyjęciem spadku?

Przed podjęciem decyzji warto ustalić nie tylko wartość majątku, ale także długi spadkowe, niemieckie obciążenia podatkowe i polskie skutki podatkowe. Przy dużych spadkach podwójny ciężar podatkowy może znacząco zmniejszyć realną korzyść ze spadku.

Jeżeli spadek jest obciążony długami albo kosztami utrzymania nieruchomości, należy rozważyć, czy przyjęcie spadku jest opłacalne. Sam fakt, że majątek znajduje się w Niemczech, nie oznacza, że polski urząd skarbowy nie będzie zainteresowany rozliczeniem.

W sprawach transgranicznych szczególnie ważne jest zebranie dokumentów: aktu zgonu, dokumentów spadkowych z Niemiec, potwierdzeń wartości majątku, dokumentów bankowych, decyzji podatkowych oraz potwierdzeń zapłaty podatku. Bez nich prawidłowe rozliczenie w Polsce może być trudne.

FAQ

Czy mieszkając w Niemczech od wielu lat, muszę płacić podatek od spadku w Polsce?

Tak, jeżeli w chwili otwarcia spadku masz polskie obywatelstwo albo miejsce stałego pobytu w Polsce. Długoletnie zamieszkiwanie i rozliczanie podatków w Niemczech nie wyłącza samo w sobie polskiej ustawy o podatku od spadków i darowizn.

Czy podatek zapłacony w Niemczech obniży podatek w Polsce?

Co do zasady nie. W relacji Polska-Niemcy brak jest umowy obejmującej podatek od spadków, która pozwalałaby automatycznie uniknąć podwójnego opodatkowania albo odliczyć niemiecki podatek od polskiego.

Czy polskie pochodzenie wystarczy, aby powstał podatek w Polsce?

Nie. Dla polskiej ustawy znaczenie ma przede wszystkim obywatelstwo polskie albo miejsce stałego pobytu w Polsce w chwili otwarcia spadku. Samo polskie pochodzenie, bez obywatelstwa i bez stałego pobytu w Polsce, nie powinno być traktowane jako wystarczająca podstawa opodatkowania.

Jaki formularz trzeba złożyć przy spadku z Niemiec?

Jeżeli spadek jest opodatkowany, zwykle składa się zeznanie SD-3 w terminie miesiąca od powstania obowiązku podatkowego. Jeżeli spadek pochodzi od najbliższej rodziny i chcesz skorzystać ze zwolnienia, właściwy może być formularz SD-Z2 składany w terminie 6 miesięcy.

Czy najbliższa rodzina zawsze nie płaci podatku?

Nie zawsze. Zwolnienie dla najbliższej rodziny jest bardzo korzystne, ale wymaga spełnienia warunków formalnych, zwłaszcza terminowego zgłoszenia. Przekroczenie terminu może spowodować utratę zwolnienia i konieczność zapłaty podatku.

Podsumowanie

Spadek z Niemiec może być opodatkowany w Polsce, jeżeli spadkobierca w chwili otwarcia spadku był obywatelem polskim albo miał stałe miejsce pobytu w Polsce. Dotyczy to także osób, które od wielu lat mieszkają w Niemczech i tam rozliczają podatki.

Największe ryzyko polega na tym, że niemiecki podatek od spadku nie wyłącza polskiego podatku. Trzeba więc osobno sprawdzić obowiązki w Niemczech i osobno obowiązki w Polsce. Wysokość polskiego podatku zależy od wartości spadku, grupy podatkowej, kwoty wolnej oraz ewentualnych zwolnień.

Jeżeli spadek pochodzi od najbliższej rodziny, warto jak najszybciej ustalić, czy można skorzystać ze zwolnienia i jaki formularz należy złożyć. Jeżeli spadkodawcą była osoba niespokrewniona, trzeba liczyć się z opodatkowaniem według zasad III grupy podatkowej.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn - Dz.U. 1983 nr 45 poz. 207
2. Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 lipca 2017 r., sygn. akt II FSK 1682/15