Minął termin SD-Z2 - co zrobić z darowizną?

Co oznacza przekroczenie terminu na SD-Z2?

Zgłoszenie SD-Z2 służy do skorzystania ze zwolnienia z podatku od spadków i darowizn dla najbliższej rodziny, czyli tzw. grupy zerowej. Do tej grupy należą między innymi rodzice, dzieci, wnuki, dziadkowie, małżonek, rodzeństwo, pasierb, ojczym i macocha.

Warunki zwolnienia wynikają z art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn. Przy darowiźnie pieniędzy istotne są zwłaszcza dwa wymogi: przekazanie środków w sposób możliwy do udokumentowania, np. przelewem na rachunek bankowy, oraz złożenie SD-Z2 w terminie 6 miesięcy od powstania obowiązku podatkowego. Przy zwykłej darowiźnie przelewem termin liczy się najczęściej od dnia otrzymania pieniędzy.

Jeżeli termin 6 miesięcy minął, zwolnienie z art. 4a co do zasady przepada. W praktyce oznacza to konieczność rozliczenia darowizny na zasadach właściwych dla I grupy podatkowej, a więc z uwzględnieniem kwoty wolnej i skali podatkowej przewidzianej w ustawie.

Darowizna od babci dla wnuczki

Darowizna od babci dla wnuczki mieści się w najbliższej rodzinie, ponieważ wnuczka jest zstępną darczyńcy. Taka darowizna może być całkowicie zwolniona z podatku, ale tylko wtedy, gdy spełniono warunki z art. 4a ustawy, w tym terminowe złożenie SD-Z2.

Jeżeli wnuczka otrzymała od babci dwa przelewy po 50 000 zł, to dla celów podatkowych należy ocenić łączną wartość nabycia od tej samej osoby. Przy takiej kwocie nie można zakładać, że sprawa mieści się wyłącznie w kwocie wolnej bez obowiązków formalnych. Jeżeli SD-Z2 nie zostało złożone w terminie 6 miesięcy, wnuczka powinna niezwłocznie uporządkować rozliczenie.

W praktyce oznacza to złożenie zeznania SD-3 do właściwego urzędu skarbowego. Do zeznania warto dołączyć potwierdzenia przelewów oraz wyjaśnienie okoliczności. Samo wyjaśnienie nie przywraca zwolnienia, ale może mieć znaczenie przy ocenie ewentualnej odpowiedzialności za opóźnienie albo przy późniejszym wniosku o ulgę w spłacie.

Darowizna od córki dla matki

Przelew od pełnoletniej córki na rzecz matki także może korzystać ze zwolnienia dla grupy zerowej. Córka jest zstępną matki, a matka jest wstępną córki, więc relacja rodzinna spełnia podstawowy warunek zwolnienia.

Nie wystarczy jednak samo pokrewieństwo. Jeżeli matka otrzymała od córki 90 000 zł, powinna mieć dowód przelewu i złożyć SD-Z2 w terminie 6 miesięcy od otrzymania środków. Jeżeli ten termin jeszcze nie upłynął, należy złożyć SD-Z2 jak najszybciej. Jeżeli termin już minął, trzeba liczyć się z obowiązkiem złożenia SD-3 i zapłaty podatku według zasad dla I grupy podatkowej.

Warto także pamiętać, że urząd skarbowy może badać rzeczywisty przebieg przepływów. Jeżeli pieniądze przeszły od babci do wnuczki, a następnie niemal w całości do matki, organ może pytać o cel takich transferów, źródło środków i to, czy były to odrębne darowizny. Dlatego dokumenty i spójne wyjaśnienie okoliczności są bardzo ważne.

Przy spadkach i darowiznach warto porównać także temat: pieniądze na studia dziecka.

Czy przelewy na studiujące dziecko są darowizną?

Nie każdy przelew od rodzica na rzecz pełnoletniego dziecka jest darowizną. Rodzice mają obowiązek alimentacyjny wobec dziecka, które nie jest jeszcze w stanie samodzielnie się utrzymać. Wynika to z art. 133 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Jeżeli pieniądze są przeznaczane na bieżące utrzymanie dziecka, koszty studiów, mieszkanie, wyżywienie, leczenie, podręczniki albo inne usprawiedliwione potrzeby związane z nauką i utrzymaniem, można argumentować, że jest to wykonywanie obowiązku alimentacyjnego, a nie darowizna. Takie świadczenia co do zasady pozostają poza podatkiem od spadków i darowizn.

Inaczej wygląda sytuacja, gdy przelewy mają charakter oszczędnościowy, inwestycyjny albo służą przekazaniu dziecku kapitału niezwiązanego z jego bieżącymi potrzebami. Wtedy urząd może potraktować je jako darowiznę. Znaczenie mają kwoty, regularność przelewów, sytuacja majątkowa dziecka, cel wpłat i sposób wydatkowania pieniędzy.

Alimenty od rodziców a pieniądze od dziadków

W opisanej sytuacji trzeba odróżnić przelewy matki na rzecz córki od wcześniejszych przelewów babci na rzecz wnuczki. Obowiązek alimentacyjny rodziców wobec niesamodzielnego dziecka jest podstawowy. Obowiązek alimentacyjny dziadków może powstać wyjątkowo i pomocniczo, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy uzyskanie od niej środków jest niemożliwe lub nadmiernie utrudnione.

Dlatego zwykły przelew od babci dla wnuczki na znaczną kwotę będzie najczęściej oceniany jako darowizna, a nie jako alimenty. Aby twierdzić inaczej, trzeba byłoby wykazać szczególne przesłanki alimentacyjne oraz rzeczywiste przeznaczenie pieniędzy na usprawiedliwione potrzeby wnuczki.

Jeżeli natomiast matka przekazuje córce co miesiąc 3 000-4 000 zł na studia za granicą, czynsz, wyżywienie i inne bieżące koszty utrzymania, takie przelewy mogą być kwalifikowane jako alimenty. Warto zachować potwierdzenia przelewów, rachunki, umowę najmu, informacje o kosztach studiów i inne dokumenty pokazujące, że środki służyły utrzymaniu córki, a nie tworzeniu oszczędności.

Co złożyć po terminie: SD-Z2 czy SD-3?

Po upływie 6 miesięcy SD-Z2 nie spełni już swojej podstawowej funkcji, czyli nie zabezpieczy pełnego zwolnienia z podatku. W takiej sytuacji właściwą drogą jest zwykle złożenie zeznania SD-3. Na jego podstawie naczelnik urzędu skarbowego ustali podatek w decyzji.

W zeznaniu SD-3 należy wykazać darowiznę, jej wartość, dane stron oraz datę otrzymania środków. Jeżeli darowizn było kilka, trzeba uwzględnić zasady sumowania nabycia od tej samej osoby w ustawowym okresie. Do dokumentów warto dołączyć potwierdzenia przelewów oraz opis okoliczności.

Jeżeli zeznanie SD-3 również jest składane po terminie, można rozważyć złożenie tzw. czynnego żalu. Czynny żal nie przywraca zwolnienia podatkowego i nie powoduje automatycznego umorzenia podatku, ale może ograniczyć ryzyko odpowiedzialności karnoskarbowej, o ile zostanie złożony zanim organ sam udokumentuje naruszenie.

Jeżeli wątpliwość dotyczy już samego formularza, warto osobno sprawdzić, jak ująć pola 56 i 82 formularza SD-Z2, bo błędny opis okoliczności może utrudnić późniejsze wyjaśnienia z urzędem.

Ile może wynieść podatek?

Jeżeli zwolnienie z art. 4a nie przysługuje z powodu spóźnienia, darowizna w rodzinie jest rozliczana według zasad dla I grupy podatkowej. W aktualnym brzmieniu ustawy kwota wolna dla I grupy podatkowej wynosi 36 120 zł od jednej osoby, z uwzględnieniem zasad sumowania wcześniejszych nabyć od tego samego darczyńcy.

Podatek liczy się od nadwyżki ponad kwotę wolną według skali podatkowej. Przy większych darowiznach stawka dla najwyższego progu w I grupie wynosi 7% od nadwyżki ponad właściwy próg, powiększonej o kwotę stałą przewidzianą w ustawie. Ostateczną kwotę podatku ustala urząd skarbowy w decyzji.

W praktyce wysokość podatku zależy od wartości darowizny, daty jej otrzymania, wcześniejszych darowizn od tej samej osoby oraz tego, czy można zakwalifikować część przelewów jako alimenty albo świadczenia na bieżące utrzymanie.

Czy można odzyskać zwolnienie albo uniknąć podatku?

Przepisy nie przewidują prostego przywrócenia terminu do złożenia SD-Z2. Jeżeli obdarowany wiedział o darowiźnie i po prostu nie zgłosił jej w terminie, utrata zwolnienia jest zasadniczo konsekwencją przekroczenia terminu.

Po doręczeniu decyzji ustalającej podatek można natomiast złożyć wniosek o ulgę w spłacie zobowiązania. Może to być wniosek o rozłożenie podatku na raty, odroczenie terminu płatności albo umorzenie zaległości. Podstawą takiego wniosku jest ważny interes podatnika lub interes publiczny.

Trzeba jednak podkreślić, że ulga w spłacie ma charakter uznaniowy. Urząd nie ma obowiązku jej przyznać tylko dlatego, że podatnik spóźnił się ze zgłoszeniem. Wniosek powinien być dobrze udokumentowany, zwłaszcza gdy podatnik powołuje się na koszty studiów, utrzymanie za granicą, stan zdrowia, brak dochodów albo szczególne okoliczności rodzinne.

FAQ

Czy można złożyć SD-Z2 po terminie?

Można technicznie przesłać formularz, ale po upływie 6 miesięcy nie spełni on warunku zwolnienia z art. 4a. W praktyce po spóźnieniu należy rozważyć złożenie SD-3 oraz wyjaśnienie okoliczności opóźnienia.

Czy wyjazd za granicę usprawiedliwia brak SD-Z2?

Sam wyjazd, studia za granicą albo brak wiedzy o przepisach zwykle nie przywracają terminu. Mogą natomiast zostać opisane w wyjaśnieniach, czynnym żalu albo we wniosku o ulgę w spłacie podatku.

Czy przelew od babci dla wnuczki jest zawsze opodatkowany?

Nie. Taka darowizna może być całkowicie zwolniona, bo wnuczka należy do najbliższej rodziny babci. Zwolnienie wymaga jednak spełnienia warunków ustawowych, w tym zgłoszenia SD-Z2 w terminie, jeżeli wartość darowizn przekracza kwotę wolną.

Przy spadkach i darowiznach warto porównać także temat: darowizna po terminie.

Czy pieniądze od rodzica na studia trzeba zgłaszać jako darowiznę?

Nie zawsze. Jeżeli są to środki na bieżące utrzymanie niesamodzielnego dziecka i mieszczą się w obowiązku alimentacyjnym, nie są darowizną. Jeżeli jednak pieniądze tworzą oszczędności albo służą inwestycji, urząd może ocenić je jako darowiznę.

Kiedy składać wniosek o raty albo umorzenie?

Najczęściej po wydaniu decyzji ustalającej podatek. Wniosek powinien wskazywać, o jaką ulgę podatnik prosi, oraz zawierać dokumenty potwierdzające jego sytuację finansową, rodzinną lub zdrowotną.

Podsumowanie

Przekroczenie 6-miesięcznego terminu na SD-Z2 jest poważne, ponieważ zwykle powoduje utratę pełnego zwolnienia z podatku od darowizny w najbliższej rodzinie. W takiej sytuacji nie warto czekać. Należy ustalić, które przelewy były darowiznami, które mogą być alimentami, a następnie złożyć właściwe dokumenty.

W opisanym układzie darowizna od babci dla wnuczki i darowizna od córki dla matki wymagają osobnej oceny podatkowej. Z kolei regularne przelewy matki na studiującą córkę mogą być świadczeniami alimentacyjnymi, jeżeli faktycznie służą bieżącemu utrzymaniu i są odpowiednio udokumentowane.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy, t.j. Dz.U. 1964 nr 9 poz. 59
2. Ustawa z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn, t.j. Dz.U. 1983 nr 45 poz. 207
3. Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z 21 maja 1997 r., sygn. ISA/Wr 646/96
4. Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 15 marca 2017 r., sygn. akt I SA/Op 495/16
5. Interpretacja Dyrektora Izby Skarbowej w Katowicach z dnia 22 września 2016 r., nr 2461-IBPB-2-1.4515.243.2016.2.HK