Darowizna dla bratanka bez zgłoszenia do urzędu

Kto odpowiada za podatek od darowizny dla bratanka?

W przypadku darowizny podatnikiem podatku od spadków i darowizn jest osoba obdarowana. Jeżeli ciotka przekazała pieniądze bratankowi, to obowiązek rozliczenia podatku co do zasady obciąża bratanka, a nie darczyńcę. Darczyńca może być jednak ważnym świadkiem w postępowaniu, zwłaszcza gdy urząd pyta o źródło pochodzenia pieniędzy. Zbliżone ryzyka opisuje też artykuł o darowiźnie pieniędzy od ciotki.

Przy przelewach spoza najbliższej rodziny trzeba też znać zasady, jakie obejmują przypadek: darowizna od osoby obcej.

Istotna jest też grupa podatkowa. Bratanek, czyli zstępny rodzeństwa, należy do II grupy podatkowej. To oznacza, że nie stosuje się do niego zwolnienia przewidzianego dla najbliższej rodziny z tzw. grupy zerowej, rozliczanego na formularzu SD-Z2. Przy darowiźnie dla bratanka właściwa jest deklaracja SD-3, jeżeli wartość nabycia przekracza kwotę wolną właściwą dla II grupy podatkowej.

Co do zasady obowiązek podatkowy przy darowiźnie powstaje z chwilą złożenia przez darczyńcę oświadczenia w formie aktu notarialnego, a przy darowiźnie bez aktu notarialnego - z chwilą spełnienia przyrzeczonego świadczenia, czyli najczęściej przekazania pieniędzy. Jeżeli darowizna była dokonana w formie aktu notarialnego, podatek zwykle rozlicza notariusz jako płatnik. Przy zwykłym przelewie albo gotówce obowiązek rozliczenia spoczywa na obdarowanym.

Przedawnienie podatku od niezgłoszonej darowizny

Przy darowiźnie otrzymanej wiele lat temu pierwszym pytaniem jest to, czy organ podatkowy może jeszcze skutecznie ustalić podatek. W podatku od spadków i darowizn zobowiązanie podatkowe powstaje zasadniczo przez doręczenie decyzji ustalającej wysokość podatku. Jeżeli decyzja nie zostanie doręczona w terminach wynikających z Ordynacji podatkowej, zobowiązanie nie powstaje.

W praktyce przy niezgłoszonych darowiznach urząd często analizuje pięcioletni termin liczony od końca roku, w którym powstał obowiązek podatkowy. Jeżeli darowizna została dokonana w 2011 r. i przez wiele lat nie było żadnych czynności powodujących ponowne powstanie obowiązku podatkowego, zwykłe prawo organu do ustalenia podatku mogło już wygasnąć. Nie oznacza to jednak, że sprawa zawsze jest bezpieczna.

Kluczowe znaczenie ma art. 6 ust. 4 ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn. Przepis ten przewiduje, że jeżeli nabycie niezgłoszone do opodatkowania stwierdzono następnie pismem, obowiązek podatkowy powstaje z chwilą sporządzenia pisma. Jeżeli takim pismem jest orzeczenie sądu, obowiązek podatkowy powstaje z chwilą jego uprawomocnienia się. Obowiązek podatkowy powstaje także z chwilą powołania się przez podatnika przed organem podatkowym na fakt nabycia.

Kontrola urzędu skarbowego a powołanie się na darowiznę

Największe ryzyko pojawia się wtedy, gdy bratanek w toku czynności sprawdzających, kontroli podatkowej, kontroli celno-skarbowej albo postępowania podatkowego wyjaśnia źródło swojego majątku i wskazuje, że otrzymał darowiznę od ciotki. Takie oświadczenie może zostać potraktowane jako powołanie się na nieopodatkowaną darowiznę.

Jeżeli podatek od tej darowizny nie został wcześniej zapłacony, zastosowanie może mieć art. 15 ust. 4 ustawy o podatku od spadków i darowizn. Przepis ten przewiduje opodatkowanie według stawki 20% w razie powołania się na darowiznę przed organem podatkowym w toku czynności sprawdzających, postępowania podatkowego, kontroli podatkowej lub kontroli celno-skarbowej, gdy należny podatek nie został zapłacony.

Nie chodzi więc o to, że każda stara darowizna automatycznie powoduje dziś podatek. Ryzyko powstaje wtedy, gdy w toku sprawy podatnik sam ujawnia darowiznę jako źródło majątku albo gdy niezgłoszone nabycie zostaje stwierdzone odpowiednim pismem.

Czy ciotka może zostać ukarana za niezgłoszenie darowizny?

Co do zasady obowiązek złożenia deklaracji i zapłaty podatku spoczywał na bratanku jako obdarowanym. Sama ciotka nie jest podatnikiem podatku od darowizny, którą przekazała. Nie można więc automatycznie przerzucać na nią zaległości podatkowej obdarowanego.

Nie oznacza to jednak, że darczyńca może ignorować sprawę. Organ może poprosić o potwierdzenie przekazania pieniędzy, daty darowizny, sposobu zapłaty albo celu przekazania środków. Należy odpowiadać zgodnie z prawdą, ale ostrożnie i precyzyjnie, bez składania nieprzemyślanych oświadczeń wykraczających poza pytania organu.

Odpowiedzialność karnoskarbowa

Niezłożenie deklaracji albo nieujawnienie przedmiotu opodatkowania może wiązać się z ryzykiem odpowiedzialności na podstawie Kodeksu karnego skarbowego. Przy darowiźnie z 2011 r. odpowiedzialność za samo dawne zaniechanie może być już przedawniona, ale każdą sprawę trzeba ocenić indywidualnie, zwłaszcza gdy obecnie dochodzi do ponownego powstania obowiązku podatkowego lub składania nowych oświadczeń przed organem.

Znaczenie mają między innymi: wartość darowizny, wysokość potencjalnego podatku, sposób zachowania podatnika, treść wyjaśnień oraz to, czy organ uzna działanie za błąd, niedbalstwo czy świadome ukrycie źródła majątku. W sprawach podatkowych nie warto składać chaotycznych wyjaśnień, bo mogą one utrudnić późniejszą obronę.

Jak bezpiecznie wybrnąć z kontroli?

Najpierw należy ustalić fakty: dokładną datę darowizny, jej wartość, sposób przekazania pieniędzy, relację rodzinną, ewentualne wcześniejsze zgłoszenia oraz to, czy zachowały się dokumenty. Następnie trzeba ocenić, czy organ może jeszcze wydać decyzję ustalającą podatek, czy też sprawa jest objęta przedawnieniem.

Jeżeli bratanek jest już w trakcie kontroli, nie powinien składać ogólnych, nieprzygotowanych oświadczeń typu „pieniądze dostałem od rodziny”, bez sprawdzenia skutków podatkowych. Należy odpowiadać na pytania organu zgodnie z prawdą, ale rzeczowo, najlepiej po przeanalizowaniu dokumentów i przepisów.

W niektórych sytuacjach możliwe jest złożenie wyjaśnień porządkujących stan faktyczny. W innych trzeba przygotować argumentację dotyczącą przedawnienia, braku podstaw do sankcyjnej stawki albo braku związku między obecnym majątkiem a dawną darowizną. Wybór rozwiązania zależy od dokumentów i przebiegu kontroli.

FAQ

Czy bratanek mógł skorzystać ze zwolnienia na formularzu SD-Z2?

Nie. Bratanek nie należy do tzw. grupy zerowej objętej pełnym zwolnieniem po zgłoszeniu SD-Z2. Przy darowiźnie od ciotki stosuje się zasady dla II grupy podatkowej, a przy przekroczeniu kwoty wolnej właściwym formularzem jest SD-3.

Czy po wielu latach urząd może naliczyć podatek?

W zwykłym trybie możliwość wydania decyzji może być ograniczona przez przedawnienie. Jednak przy niezgłoszonej darowiźnie obowiązek podatkowy może powstać ponownie, jeżeli podatnik powoła się na nią przed organem albo gdy nabycie zostanie stwierdzone pismem.

Kiedy grozi stawka 20%?

Stawka 20% może mieć zastosowanie, gdy podatnik powołuje się przed organem podatkowym na nieopodatkowaną darowiznę w toku czynności sprawdzających, postępowania podatkowego, kontroli podatkowej albo kontroli celno-skarbowej, a należny podatek nie został zapłacony.

Czy ciotka musi zapłacić podatek za bratanka?

Co do zasady nie. Podatnikiem jest obdarowany. Ciotka może być jednak proszona o złożenie wyjaśnień lub przedstawienie dokumentów potwierdzających przekazanie pieniędzy.

Czy warto samodzielnie składać wyjaśnienia w urzędzie?

Wyjaśnienia muszą być zgodne z prawdą, ale powinny być przygotowane po analizie dokumentów i skutków podatkowych. Przy dawnych darowiznach nieprecyzyjne sformułowania mogą spowodować poważne konsekwencje finansowe.

Gdy przedmiotem darowizny nie są pieniądze, lecz prawa majątkowe albo instrumenty finansowe, dodatkowego sprawdzenia wymaga np. darowizna certyfikatów inwestycyjnych.

Podsumowanie

Niezgłoszona darowizna dla bratanka wymaga ostrożnej oceny. W wielu starych sprawach można rozważać przedawnienie, ale powołanie się na darowiznę przed urzędem albo ujawnienie jej w piśmie może spowodować ponowne powstanie obowiązku podatkowego. Wtedy szczególnie dotkliwa może być sankcyjna stawka 20%.

Najbezpieczniej jest zebrać dokumenty, ustalić chronologię zdarzeń i dopiero potem przygotować odpowiedzi dla organu. Dotyczy to zarówno bratanka jako podatnika, jak i ciotki, która może być pytana o okoliczności przekazania pieniędzy.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn - Dz.U. 1983 nr 45 poz. 207
2. Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa, Dz.U. 1997 nr 137 poz. 926
3. Ustawa z dnia 10 września 1999 r. - Kodeks karny skarbowy, Dz.U. 1999 nr 83 poz. 930