Podatek za udział w drodze i zmarli współwłaściciele

Czy można zrzec się udziału w drodze prywatnej?

Samo oświadczenie, że właściciel „zrzeka się” udziału w drodze, nie powoduje utraty własności. Dawna instytucja jednostronnego zrzeczenia się własności nieruchomości nie funkcjonuje obecnie w takim kształcie, który pozwalałby po prostu uwolnić się od udziału przez pismo do urzędu gminy.

Udział w drodze można natomiast przenieść na inną osobę w formie aktu notarialnego, na przykład przez sprzedaż albo darowiznę. W praktyce przy udziale w drodze dojazdowej najczęściej zainteresowani mogą być inni właściciele nieruchomości korzystający z tej drogi, ale nabywcy nie da się do tego zmusić.

Osobną możliwością jest umowa przekazania nieruchomości gminie albo Skarbowi Państwa. Zgodnie z art. 902¹ Kodeksu cywilnego przez umowę przekazania nieruchomości właściciel zobowiązuje się nieodpłatnie przenieść na gminę albo na Skarb Państwa własność nieruchomości. Skarb Państwa może zawrzeć taką umowę, gdy gmina miejsca położenia nieruchomości nie skorzysta z zaproszenia w terminie trzech miesięcy od dnia jego złożenia.

Trzeba jednak wyraźnie podkreślić: gmina nie ma obowiązku przyjęcia udziału w drodze. Zaproszenie do zawarcia umowy warto złożyć pisemnie, z opisem stanu prawnego, numerem działki, numerem księgi wieczystej, wskazaniem udziału oraz uzasadnieniem, dlaczego przejęcie drogi mogłoby być celowe. Nie jest to jednak środek gwarantujący rozwiązanie sprawy.

Podatek od drogi przy kilku współwłaścicielach

W przypadku podatku od nieruchomości kluczowe znaczenie ma art. 3 ust. 4 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych. Jeżeli nieruchomość albo obiekt budowlany stanowi współwłasność lub znajduje się w posiadaniu dwóch albo więcej podmiotów, stanowi odrębny przedmiot opodatkowania, a obowiązek podatkowy ciąży solidarnie na wszystkich współwłaścicielach lub posiadaczach.

Solidarność oznacza, że organ podatkowy może żądać zapłaty całego podatku od każdego ze współwłaścicieli, a nie tylko części odpowiadającej udziałowi. Jeżeli więc decyzja podatkowa obejmuje całą kwotę podatku za drogę i jest skuteczna wobec Pani jako współwłaścicielki, zapłata jedynie 1/6 może zostać potraktowana jako częściowa wpłata, a pozostała kwota jako zaległość.

W takiej sytuacji urząd może wszcząć czynności zmierzające do przymusowego ściągnięcia zaległości. W sprawach podatkowych zasadniczo chodzi o egzekucję administracyjną prowadzoną na podstawie tytułu wykonawczego, a nie zawsze o klasyczne postępowanie przed komornikiem sądowym. Dla podatnika skutek praktyczny bywa jednak podobny: możliwe są zajęcia rachunku bankowego, wynagrodzenia albo innych składników majątku, jeżeli zaległość nie zostanie uregulowana.

Nie oznacza to, że gmina może działać dowolnie. Decyzja podatkowa powinna być prawidłowo wydana, doręczona i uzasadniona. Jeżeli w decyzji nadal wymieniane są osoby zmarłe, warto zażądać pisemnego wyjaśnienia, czy organ traktuje je jako strony postępowania, czy ustalił ich następców prawnych oraz jakie czynności podjął w tym celu.

Co zrobić, gdy pozostali współwłaściciele nie żyją?

Śmierć współwłaściciela nie powoduje, że jego udział w drodze znika. Udział wchodzi do spadku. Jeżeli spadkobiercy nie zostali ujawnieni w księdze wieczystej albo ewidencji gruntów, powstaje praktyczny problem z ustaleniem, kto faktycznie odpowiada za część ciężarów związanych z nieruchomością.

Organ podatkowy powinien podejmować działania zmierzające do ustalenia kręgu podatników. W orzecznictwie wskazuje się jednak, że jeżeli mimo zachowania należytej staranności organ nie ustali wszystkich współwłaścicieli lub ich następców prawnych, może ustalić zobowiązanie wobec tych osób, których tożsamość udało się ustalić. Takie stanowisko wyrażono między innymi w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 listopada 2016 r., sygn. akt II FSK 3146/14.

Praktycznie warto złożyć do gminy pismo, w którym podatnik wnosi o:

• udostępnienie albo wyjaśnienie rozliczenia podatku za poszczególne lata, w tym wszystkich wpłat i ewentualnych nadpłat,
• wskazanie, czy decyzje były wydawane na wszystkich współwłaścicieli, czy tylko na osoby ustalone przez organ,
• podanie, jakie czynności podjęto w celu ustalenia spadkobierców zmarłych współwłaścicieli,
• wyjaśnienie, dlaczego kwota wskazana w decyzji obejmuje całą nieruchomość, a nie tylko udział podatnika,
• doręczanie wszelkich rozstrzygnięć w formie pisemnej, aby można było ocenić możliwość odwołania.

Jeżeli otrzyma Pani nową decyzję podatkową, z którą się nie zgadza, zasadniczo odwołanie wnosi się do samorządowego kolegium odwoławczego za pośrednictwem organu, który wydał decyzję, w terminie 14 dni od jej doręczenia. Przy decyzjach wcześniejszych i ostatecznych możliwości działania zależą od treści dokumentów, dat doręczenia oraz ewentualnych wad postępowania.

Czy można żądać zwrotu części podatku od spadkobierców?

Jeżeli jeden ze współwłaścicieli zapłacił cały podatek, może powstać roszczenie regresowe wobec pozostałych współwłaścicieli, co do zasady proporcjonalnie do ich udziałów. W przypadku zmarłych współwłaścicieli adresatami takiego roszczenia mogą być ich spadkobiercy, ale najpierw trzeba ustalić, kto nimi jest.

Ustalenie spadkobierców bywa możliwe przez analizę księgi wieczystej, ewidencji gruntów i budynków, dokumentów notarialnych, informacji rodzinnych, aktów stanu cywilnego oraz postępowań spadkowych. Jeżeli istnieje interes prawny, współwłaściciel może rozważyć zainicjowanie postępowania o stwierdzenie nabycia spadku po zmarłym współwłaścicielu, o ile dysponuje danymi pozwalającymi oznaczyć spadkodawcę i uczestników.

Warto gromadzić wszystkie decyzje podatkowe, potwierdzenia przelewów, korespondencję z gminą oraz informacje o zmarłych współwłaścicielach. Bez dokumentów trudno będzie wykazać, jaka kwota została zapłacona za całą nieruchomość i jaka część powinna obciążać pozostałe osoby.

Jak ograniczyć ryzyko dalszych kosztów?

Najbardziej praktyczne działania to połączenie czynności wobec gminy z próbą uporządkowania stanu własności drogi. W pierwszej kolejności należy ustalić, czy w księdze wieczystej nadal widnieją osoby zmarłe, czy też wpisano już ich następców. Jeżeli księga wieczysta nie odzwierciedla aktualnego stanu prawnego, problem będzie powracał przy kolejnych decyzjach podatkowych.

Można także podjąć próbę porozumienia z właścicielami nieruchomości korzystających z drogi. Niekiedy realnym rozwiązaniem jest sprzedaż lub darowizna udziału innemu zainteresowanemu, uregulowanie korzystania z drogi, a w szczególnych przypadkach postępowanie dotyczące zniesienia współwłasności. Przy drodze dojazdowej takie postępowanie wymaga jednak ostrożnej oceny, bo nie każde rozwiązanie będzie technicznie i prawnie sensowne.

Jeżeli gmina informuje o nadpłacie, należy zażądać pisemnego rozliczenia: za jaki rok powstała nadpłata, kto dokonał wpłaty, na jakie zobowiązanie ją zaliczono i czy środki zostały zwrócone albo przeksięgowane. Sama telefoniczna informacja urzędnika nie wystarczy do oceny, czy podatnik rzeczywiście zapłacił za dużo, czy tylko suma wpłat przekroczyła należność za dany rok.

FAQ

Czy mogę płacić tylko część podatku odpowiadającą mojemu udziałowi?

Jeżeli decyzja obejmuje solidarny obowiązek podatkowy za całą nieruchomość, zapłata tylko części może spowodować powstanie zaległości. Przed ograniczeniem wpłat trzeba sprawdzić treść decyzji i najlepiej uzyskać pisemne stanowisko organu.

Czy gmina musi odnaleźć spadkobierców zmarłych współwłaścicieli?

Organ powinien podejmować czynności w celu ustalenia podatników, ale w praktyce może się zdarzyć, że mimo tych działań ustali zobowiązanie wobec znanych współwłaścicieli. Warto żądać od gminy informacji, jakie konkretne czynności wykonano.

Czy decyzja podatkowa wskazująca osoby zmarłe jest zawsze nieważna?

Nie da się tego ocenić bez dokumentów. Decyzja skierowana do osoby nieżyjącej może być dotknięta poważną wadą w tej części, ale skutki dla żyjącego współwłaściciela zależą od treści decyzji, sposobu doręczenia i przebiegu postępowania.

Czy mogę oddać udział w drodze gminie?

Można zaprosić gminę do zawarcia umowy przekazania nieruchomości, ale gmina nie ma obowiązku przyjęcia udziału. Umowa wymaga odpowiedniej formy i zgody drugiej strony.

Jak odzyskać pieniądze zapłacone za innych współwłaścicieli?

Trzeba ustalić pozostałych współwłaścicieli albo ich spadkobierców, zebrać decyzje i dowody zapłaty, a następnie wezwać ich do zwrotu odpowiednich części. Jeżeli odmówią, pozostaje dochodzenie roszczenia na drodze sądowej.

Podsumowanie

Współwłasność drogi prywatnej z osobami zmarłymi lub nieustalonymi spadkobiercami jest trudna, bo podatkowo może obciążać żyjącego, znanego organowi współwłaściciela. Nie należy jednak poprzestawać na rozmowach telefonicznych z urzędem. Najbezpieczniej działać pisemnie: żądać rozliczenia wpłat, weryfikować decyzje, pilnować terminów odwoławczych, ustalać spadkobierców i rozważyć przeniesienie udziału, jeżeli znajdzie się podmiot gotowy go nabyć albo przyjąć.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny, t.j. Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93
2. Ustawa z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych
3. Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 listopada 2016 r., sygn. akt II FSK 3146/14