Działalność na karcie podatkowej po śmierci właściciela

Zarząd sukcesyjny po śmierci przedsiębiorcy

W przypadku śmierci osoby fizycznej prowadzącej działalność gospodarczą podstawowym mechanizmem czasowego utrzymania firmy jest zarząd sukcesyjny. Jeżeli przedsiębiorca ustanowił zarządcę sukcesyjnego za życia i wpisano go do CEIDG, zarząd może rozpocząć się z chwilą śmierci przedsiębiorcy. Jeżeli tego nie zrobił, zarządcę można powołać po śmierci, ale tylko w ściśle określonym terminie i w wymaganej formie.

Zgodnie z art. 12 ustawy z dnia 5 lipca 2018 r. o zarządzie sukcesyjnym przedsiębiorstwem osoby fizycznej zarządcę sukcesyjnego po śmierci przedsiębiorcy może powołać m.in. małżonek, któremu przysługuje udział w przedsiębiorstwie w spadku, albo spadkobierca, któremu przysługuje taki udział. Powołanie wymaga aktu notarialnego oraz zgód wymaganych przez ustawę.

Najważniejsze jest jednak to, że uprawnienie do powołania zarządcy sukcesyjnego wygasa z upływem 2 miesięcy od dnia śmierci przedsiębiorcy. To nie jest termin zależny od zakończenia sprawy spadkowej. Jeżeli zgon nastąpił za granicą i formalności trwają długo, nie oznacza to automatycznie wydłużenia terminu na ustanowienie zarządu sukcesyjnego. Znaczenie mogą mieć szczególne okoliczności dotyczące aktu zgonu albo sądowego stwierdzenia zgonu, ale trzeba je ocenić na podstawie dokumentów.

Pełnomocnictwo między spadkobiercami a prowadzenie firmy

Pełnomocnictwo notarialne udzielone sobie wzajemnie przez spadkobierców może być przydatne przy załatwianiu spraw formalnych, podpisywaniu pism, odbieraniu korespondencji albo wykonywaniu czynności w imieniu pozostałych spadkobierców. Nie zastępuje jednak zarządu sukcesyjnego i nie powoduje, że działalność gospodarcza zmarłego nadal istnieje w takim samym znaczeniu jak za jego życia.

Jeżeli od śmierci przedsiębiorcy minął już rok i zarząd sukcesyjny nie został skutecznie ustanowiony w ustawowym terminie, co do zasady nie można już powołać zarządcy sukcesyjnego. W takiej sytuacji nie należy traktować brata jako osoby, która po prostu przejęła połowę firmy ojca. Trzeba rozdzielić dwie kwestie: majątek pozostawiony przez ojca oraz bieżącą działalność wykonywaną przez żyjących członków rodziny.

Spadkobiercy nabywają spadek z chwilą śmierci spadkodawcy, ale dla urzędów, banków, kontrahentów i nabywców praktyczne znaczenie ma dokument potwierdzający dziedziczenie, czyli postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku albo akt poświadczenia dziedziczenia. Do czasu działu spadku majątek spadkowy jest objęty wspólnością spadkobierców, a istotne decyzje dotyczące składników spadku powinny być uzgadniane między osobami uprawnionymi.

Czy brat musi zgłosić prowadzenie połowy pokoi?

Jeżeli brat faktycznie prowadzi najem we własnym imieniu, powinien mieć odpowiednio uregulowany tytuł do korzystania z pokoi oraz właściwie zgłoszoną formę prowadzenia tej działalności. W praktyce może to oznaczać wpis albo aktualizację wpisu w CEIDG, zgłoszenia podatkowe, ewentualne obowiązki w VAT oraz ustalenie, czy najem jest wykonywany jako działalność gospodarcza czy w innym modelu. Ocena zależy od skali, zorganizowania, ciągłości najmu i sposobu oferowania pokoi.

Nie powinno się natomiast zgłaszać brata jako osoby prowadzącej firmę zmarłego ojca, jeżeli nie ma skutecznie ustanowionego zarządu sukcesyjnego. Po upływie terminu na powołanie zarządcy sukcesyjnego właściwą drogą jest uporządkowanie własnych działalności spadkobierców oraz zasad korzystania z majątku spadkowego.

Jeżeli część pokoi była Pani wcześniej użyczona i prowadziła Pani własną działalność opodatkowaną kartą podatkową, trzeba odrębnie ocenić, czy po śmierci ojca nadal istnieje podstawa do korzystania z tych pokoi. Użyczenie udzielone za życia przez właściciela może wymagać potwierdzenia albo nowego uregulowania przez spadkobierców, zwłaszcza gdy wszyscy współuprawnieni do spadku nie są zgodni co do dalszego korzystania z nieruchomości.

Karta podatkowa po śmierci właściciela

Karta podatkowa jest szczególną i obecnie ograniczoną formą opodatkowania. Co do zasady nie jest już dostępna dla nowych podatników, a korzystać z niej mogą przede wszystkim osoby, które zachowały prawo do kontynuowania tej formy rozliczeń. Dlatego nie można automatycznie przyjąć, że brat może po prostu wejść w kartę podatkową ojca albo rozpocząć nową działalność na takich samych zasadach.

Jeżeli Pani miała własną działalność i własną decyzję dotyczącą karty podatkowej, rozlicza Pani swoje zobowiązania podatkowe odrębnie. Jeżeli brat nie miał wcześniej własnej działalności albo nie kontynuował karty podatkowej na podstawie własnych uprawnień, powinien ustalić z księgowym albo urzędem skarbowym, jaka forma opodatkowania jest dla niego prawidłowa. Może to być inna forma rozliczeń niż karta podatkowa.

Ważne jest także, aby nie mieszać przychodów z działalności zmarłego ojca z przychodami osiąganymi przez spadkobierców we własnym imieniu. Po sezonie należy ustalić, kto zawierał umowy z gośćmi, na czyj rachunek przyjmowano zapłaty, kto wystawiał rachunki albo faktury, kto ponosił koszty i kto faktycznie świadczył usługę. Dopiero na tej podstawie można bezpiecznie przypisać przychody do właściwych osób.

Jak rozliczyć przychody po sezonie?

Rozliczenie po sezonie powinno wynikać z faktycznego i prawnego modelu prowadzenia najmu. Jeżeli każdy ze spadkobierców prowadzi własną działalność i wynajmuje określone pokoje we własnym imieniu, każdy rozlicza swoje przychody i obowiązki podatkowe samodzielnie, zgodnie z własną formą opodatkowania.

Jeżeli natomiast pokoje stanowią część majątku spadkowego i nie przeprowadzono jeszcze działu spadku, przychody z korzystania z tego majątku mogą wymagać rozliczenia między spadkobiercami według udziałów albo zgodnie z porozumieniem dotyczącym korzystania z rzeczy wspólnej. Takie porozumienie najlepiej sporządzić na piśmie, aby później było jasne, kto miał prawo pobierać pożytki, kto ponosił koszty i jak rozliczane są nakłady.

Jeżeli w sezonie przychody były przyjmowane na rachunek jednej osoby, ale dotyczyły pokoi wchodzących do spadku, trzeba zachować szczególną ostrożność. Sam wpływ pieniędzy na konto nie zawsze przesądza o tym, kto jest podatnikiem. Znaczenie ma rzeczywisty stosunek prawny, treść umów z gośćmi oraz to, czy dana osoba działała we własnym imieniu, czy w imieniu pozostałych spadkobierców.

Dział spadku i dalsze prowadzenie najmu

Długofalowo najbezpieczniejszym rozwiązaniem jest zakończenie postępowania spadkowego, a następnie dokonanie działu spadku. W dziale spadku można ustalić, komu przypadnie nieruchomość, jej część, określone pokoje albo prawo do spłat. Dopiero wtedy łatwiej jest przypisać konkretną część majątku do konkretnej osoby i prowadzić działalność bez ciągłego ryzyka sporów między spadkobiercami.

Jeżeli spadkobiercy chcą nadal wspólnie czerpać korzyści z najmu, mogą rozważyć umowę określającą zasady korzystania z nieruchomości, podział przychodów i kosztów, sposób podejmowania decyzji oraz odpowiedzialność za zobowiązania wobec gości i urzędów. Taka umowa nie zastępuje działu spadku, ale może ograniczyć konflikty do czasu jego przeprowadzenia.

FAQ

Czy po roku od śmierci można jeszcze powołać zarządcę sukcesyjnego?

Co do zasady nie. Ustawowy termin na powołanie zarządcy sukcesyjnego po śmierci przedsiębiorcy wynosi 2 miesiące. Po jego upływie powołanie zarządcy nie jest już możliwe, chyba że w konkretnej sprawie występują szczególne okoliczności związane z ustaleniem daty zgonu, które trzeba ocenić na podstawie dokumentów.

Czy pełnomocnictwo notarialne wystarczy do prowadzenia firmy zmarłego?

Nie. Pełnomocnictwo między spadkobiercami może ułatwiać załatwianie spraw, ale nie jest zarządem sukcesyjnym. Nie pozwala automatycznie kontynuować działalności gospodarczej zmarłego jako jego firmy.

Czy brat musi założyć własną działalność?

To zależy od sposobu prowadzenia najmu. Jeżeli brat wynajmuje pokoje w sposób zorganizowany, ciągły i we własnym imieniu, może być konieczna własna działalność gospodarcza oraz odpowiednie zgłoszenia. W mniej zorganizowanych przypadkach możliwy jest inny model rozliczenia, ale trzeba go ustalić indywidualnie.

Czy można przejąć kartę podatkową po ojcu?

Nie należy zakładać automatycznego przejęcia karty podatkowej po zmarłym. Karta podatkowa jest obecnie formą ograniczoną głównie do kontynuujących podatników. Spadkobierca powinien sprawdzić własną sytuację podatkową, a nie opierać się wyłącznie na decyzji wydanej wcześniej ojcu.

Jak rozliczyć przychody z pokoi wchodzących do spadku?

Najpierw trzeba ustalić, kto działał wobec gości jako wynajmujący i na jakiej podstawie korzystał z pokoi. Jeżeli były to składniki majątku spadkowego, przychody i koszty mogą wymagać rozliczenia między spadkobiercami według udziałów albo zgodnie z pisemnym porozumieniem.

Podsumowanie

Jeżeli przedsiębiorca prowadzący wynajem pokoi na karcie podatkowej zmarł i nie ustanowiono skutecznie zarządu sukcesyjnego w ustawowym terminie, nie można po roku zwyczajnie kontynuować jego firmy na podstawie pełnomocnictwa między spadkobiercami. Trzeba oddzielić własne działalności członków rodziny od majątku spadkowego, ustalić zasady korzystania z pokoi i prawidłowo przypisać przychody po sezonie.

Najbezpieczniejsze działania to zebranie dokumentów, potwierdzenie praw do spadku, ustalenie porozumienia między spadkobiercami, uporządkowanie wpisów i zgłoszeń podatkowych oraz przeprowadzenie działu spadku. Dopiero wtedy można stabilnie prowadzić najem bez ryzyka, że urząd albo pozostali spadkobiercy zakwestionują sposób rozliczeń.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 5 lipca 2018 r. o zarządzie sukcesyjnym przedsiębiorstwem osoby fizycznej i innych ułatwieniach związanych z sukcesją przedsiębiorstwa, Dz.U. z 2018 r. poz. 1629 z późn. zm.

2. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93

3. Ustawa z dnia 20 listopada 1998 r. o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne.