Rezydent Niemiec z działalnością w Polsce a PIT-36

Niemiecka rezydencja podatkowa a działalność w Polsce

Jeżeli mieszka Pan z rodziną na stałe w Niemczech, tam pracuje i tam znajduje się Pana centrum interesów życiowych oraz gospodarczych, to zasadniczo jest Pan niemieckim rezydentem podatkowym. W Polsce może Pan jednak podlegać opodatkowaniu jako nierezydent, ale tylko w zakresie dochodów osiąganych na terytorium Polski.

Wynika to z zasad ograniczonego obowiązku podatkowego określonych w ustawie o podatku dochodowym od osób fizycznych. Dla nierezydenta znaczenie mają w szczególności dochody z działalności gospodarczej prowadzonej w Polsce, dochody z nieruchomości położonych w Polsce oraz dochody związane z polskim zakładem w rozumieniu właściwej umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania.

W opisanej sytuacji ważne jest także to, że spółka cywilna nie jest odrębnym podatnikiem podatku dochodowego. Podatnikami są wspólnicy. Jeżeli udział w zysku wynosi po 50%, każdy wspólnik rozlicza przypadającą na niego połowę przychodów, kosztów, dochodu albo straty, chyba że umowa spółki przewiduje inne zasady udziału w zysku.

Jeżeli spółka cywilna nabywa mieszkanie z przeznaczeniem na wynajem krótkoterminowy, należy też pamiętać, że w sensie cywilnoprawnym majątek spółki cywilnej jest objęty wspólnością łączną wspólników, a sama spółka cywilna nie jest osobą prawną. Dla podatku PIT najważniejsze jest jednak to, że wynik podatkowy rozliczają wspólnicy.

Polsko-niemiecka umowa o unikaniu podwójnego opodatkowania

W relacji Polska-Niemcy trzeba uwzględnić nie tylko polską ustawę PIT, lecz także konwencję między Polską a Niemcami w sprawie unikania podwójnego opodatkowania. Co do zasady dochód z nieruchomości może być opodatkowany w państwie, w którym nieruchomość jest położona. Oznacza to, że dochód z wynajmu mieszkania położonego w Polsce może podlegać rozliczeniu w Polsce.

Jeżeli wynajem krótkoterminowy jest prowadzony w ramach działalności gospodarczej, trzeba dodatkowo ocenić, czy w Polsce powstaje zakład, czyli stała placówka, przez którą całkowicie lub częściowo prowadzona jest działalność przedsiębiorstwa. Lokal położony w Polsce, przeznaczony do powtarzalnego wynajmu w ramach działalności gospodarczej, może przemawiać za istnieniem takiego związku z Polską.

Nie oznacza to jednak, że w polskim zeznaniu należy wykazywać niemieckie wynagrodzenie z umowy o pracę. Jeżeli jest Pan niemieckim rezydentem podatkowym, a praca jest wykonywana w Niemczech, polski urząd skarbowy zasadniczo nie rozlicza tych dochodów w polskim PIT. Mogą one mieć znaczenie w niemieckim rozliczeniu podatkowym, zgodnie z zasadami obowiązującymi w Niemczech.

Jakie zeznanie złożyć w Polsce?

Nie da się prawidłowo wskazać formularza bez ustalenia formy opodatkowania działalności gospodarczej. Jeżeli działalność w Polsce była opodatkowana według skali podatkowej, właściwym zeznaniem jest co do zasady PIT-36. Przy podatku liniowym właściwy byłby PIT-36L. Przy ryczałcie od przychodów ewidencjonowanych właściwe może być PIT-28. Wspólnik spółki cywilnej rozliczający działalność gospodarczą dołącza zwykle informację PIT/B.

W przedstawionym stanie faktycznym, jeżeli miał Pan zarejestrowaną działalność gospodarczą opodatkowaną skalą i był Pan wspólnikiem spółki cywilnej, praktycznie należałoby rozważyć złożenie zaległego PIT-36 wraz z PIT/B. W zeznaniu wykazuje się przypadające na Pana przychody, koszty, dochód albo stratę z działalności. Jeżeli nie było przychodów i nie było kosztów podatkowych, zeznanie może mieć charakter zerowy, ale nadal służy wykazaniu sytuacji podatnika prowadzącego działalność.

Załącznik PIT/ZG służy wykazywaniu dochodów zagranicznych przez podatnika, który rozlicza je w polskim zeznaniu. W opisanej sytuacji nie powinien Pan wykazywać w polskim PIT wynagrodzenia z pracy w Niemczech tylko dlatego, że prowadzi Pan działalność w Polsce. Jako niemiecki rezydent rozlicza Pan w Polsce polskie źródła przychodów, a nie całe swoje światowe dochody.

Brak przychodów, wydatki na mieszkanie i strata podatkowa

Sam fakt, że spółka cywilna nie uzyskała jeszcze przychodów z najmu, nie kończy analizy. Trzeba ustalić, jakie wydatki zostały poniesione i czy są one kosztem podatkowym danego roku. Nie każdy wydatek związany z mieszkaniem można od razu wpisać w koszty działalności.

Transze ceny nabycia lokalu, opłaty bezpośrednio związane z zakupem oraz nakłady zwiększające wartość lokalu zwykle nie są bieżącym kosztem podatkowym w momencie zapłaty. Mogą wpływać na wartość początkową składnika majątku albo być rozliczane według szczególnych zasad. Dodatkowo przy lokalach mieszkalnych trzeba zachować ostrożność z amortyzacją, ponieważ przepisy ograniczają możliwość podatkowego amortyzowania budynków i lokali mieszkalnych.

Inaczej można oceniać bieżące wydatki związane z działalnością, takie jak opłaty administracyjne, księgowość, prowizje, opłaty bankowe, koszty ogłoszeń czy inne wydatki poniesione w celu przygotowania działalności do osiągania przychodów. Ich ujęcie zależy jednak od dokumentów, momentu poniesienia, związku z działalnością oraz przyjętej formy ewidencji.

Jeżeli po prawidłowej kwalifikacji wydatków powstała strata z działalności gospodarczej, należy ją wykazać w zeznaniu rocznym. Jeżeli natomiast jedynymi wydatkami były transze ceny nabycia mieszkania, urząd może oczekiwać wyjaśnienia, dlaczego nie wykazano ich jako bieżących kosztów albo dlaczego zeznanie jest zerowe.

Co przedstawić polskiemu urzędowi skarbowemu?

Odpowiedź do urzędu powinna być konkretna i spójna z dokumentami. Warto wskazać, że jest Pan niemieckim rezydentem podatkowym, w Polsce prowadzi Pan działalność wyłącznie w zakresie związanym ze spółką cywilną i planowanym wynajmem nieruchomości, a w danym roku nie uzyskano jeszcze przychodów z tego źródła.

Do urzędu można przedstawić w szczególności:

• krótkie pismo wyjaśniające status rezydencji podatkowej i zakres działalności w Polsce,
• informację o formie opodatkowania działalności w danym roku,
• zaległe zeznanie roczne właściwe dla wybranej formy opodatkowania, na przykład PIT-36 z PIT/B, jeżeli działalność była na skali podatkowej,
• wyjaśnienie, że dochody z pracy w Niemczech nie są wykazywane w polskim PIT, bo nie jest Pan polskim rezydentem podatkowym,
• zestawienie poniesionych wydatków i wskazanie, które z nich są kosztami bieżącymi, a które dotyczą nabycia lub przygotowania lokalu,
• kopię umowy spółki cywilnej lub informację o udziałach wspólników, jeżeli urząd o to poprosi.

Jeżeli termin złożenia zeznania już upłynął, najlepiej złożyć zaległe zeznanie niezwłocznie. Gdy brak zeznania może zostać oceniony jako naruszenie obowiązków podatkowych, warto rozważyć dołączenie czynnego żalu. Czynny żal powinien opisywać, na czym polegało uchybienie, wskazywać jego przyczynę i potwierdzać, że zaległy obowiązek został wykonany.

Termin złożenia PIT i konsekwencje spóźnienia

Zeznania roczne PIT składa się zasadniczo od 15 lutego do 30 kwietnia roku następującego po roku podatkowym. Zeznanie złożone przed 15 lutego uważa się za złożone 15 lutego. Jeżeli 30 kwietnia przypada w dzień wolny od pracy, termin przesuwa się zgodnie z zasadami Ordynacji podatkowej.

Brak podatku do zapłaty nie zawsze usuwa obowiązek złożenia zeznania. Jeżeli podatnik prowadził działalność gospodarczą i powinien wykazać wynik tej działalności, urząd może oczekiwać zeznania nawet wtedy, gdy przychody były zerowe albo wystąpiła strata. W praktyce złożenie zaległego zeznania i rzeczowych wyjaśnień zwykle porządkuje sytuację szybciej niż sama odpowiedź opisowa.

Podsumowanie

W opisanej sprawie najbezpieczniejszym kierunkiem jest ustalenie formy opodatkowania działalności i złożenie właściwego zaległego zeznania za rok, w którym działalność była już zarejestrowana. Jeżeli była to skala podatkowa, będzie to co do zasady PIT-36 z PIT/B. PIT/ZG nie jest właściwym załącznikiem do wykazywania niemieckiego wynagrodzenia z pracy przez niemieckiego rezydenta podatkowego.

W piśmie do urzędu warto wyjaśnić, że nie uzyskano jeszcze przychodów z wynajmu, wskazać status niemieckiej rezydencji podatkowej oraz opisać charakter poniesionych wydatków. Szczególnej uwagi wymaga kwalifikacja transz ceny za lokal, ponieważ takie wydatki nie są automatycznie stratą podatkową danego roku.

FAQ

Czy niemiecki rezydent podatkowy musi składać PIT w Polsce?

Tak, jeżeli osiąga w Polsce dochody albo powinien wykazać wynik z polskiej działalności gospodarczej. Zakres rozliczenia jest jednak ograniczony do polskich źródeł przychodów, a nie do całych światowych dochodów.

Czy przy braku przychodów trzeba złożyć PIT-36?

Jeżeli działalność była opodatkowana skalą podatkową, a podatnik prowadził działalność gospodarczą, złożenie PIT-36 z PIT/B może być konieczne nawet przy braku przychodów. Trzeba jednak ustalić, czy wystąpiły koszty podatkowe albo strata.

Czy należy dołączyć PIT/ZG dla dochodów z pracy w Niemczech?

Co do zasady nie. PIT/ZG dotyczy dochodów zagranicznych wykazywanych w polskim zeznaniu. Niemiecki rezydent podatkowy nie wykazuje w polskim PIT wynagrodzenia z pracy wykonywanej w Niemczech tylko dlatego, że ma działalność w Polsce.

Czy spółka cywilna składa własny PIT?

Nie. Spółka cywilna nie jest podatnikiem PIT. Przychody, koszty, dochód albo stratę rozliczają wspólnicy proporcjonalnie do udziału w zysku, a dane działalności wykazuje się zwykle w załączniku PIT/B.

Czy zakup mieszkania można od razu zaliczyć do kosztów?

Zazwyczaj nie. Cena nabycia lokalu i wydatki inwestycyjne nie są automatycznie bieżącym kosztem roku zapłaty. Ich rozliczenie wymaga odrębnej kwalifikacji, zwłaszcza przy lokalu mieszkalnym przeznaczonym na wynajem.

Co zrobić, jeżeli urząd już wezwał do wyjaśnień?

Należy odpowiedzieć w terminie wskazanym w wezwaniu, złożyć zaległe zeznanie, jeżeli było wymagane, oraz przedstawić jasne wyjaśnienie rezydencji podatkowej, braku przychodów i sposobu ujęcia wydatków. Przy spóźnieniu warto rozważyć czynny żal.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych - Dz.U. 1991 nr 80 poz. 350

2. Konwencja między Rzecząpospolitą Polską a Republiką Federalną Niemiec w sprawie unikania podwójnego opodatkowania w zakresie podatków od dochodu i od majątku, Dz.U. 2005 nr 12 poz. 90