- Samo postanowienie spadkowe po dziadku, w którym jako spadkobierca wskazany jest zmarły ojciec, nie tworzy automatycznie podatku po stronie córki, ale ujawnia składnik majątku należący do spadku po ojcu.
- Jeżeli po ojcu ujawniły się nowe składniki majątku, zwykle nie prowadzi się drugiej sprawy o stwierdzenie nabycia spadku, bo sąd ustala spadkobierców i udziały, a nie pełny wykaz majątku.
- Osoba z najbliższej rodziny może próbować skorzystać ze zwolnienia przez zgłoszenie SD-Z2 w terminie 6 miesięcy od dnia, w którym dowiedziała się o nowych składnikach, jeżeli uprawdopodobni późniejsze powzięcie wiadomości.
- Przy podatku ustalanym decyzją istotne są przepisy o terminie na doręczenie decyzji, ale powołanie się przed organem na niezgłoszone nabycie może odnowić obowiązek podatkowy.
Co oznacza postanowienie spadkowe po dziadku?
Jeżeli dziadek zmarł przed ojcem żony, to ojciec żony mógł nabyć udział w spadku po swoim ojcu już z chwilą śmierci dziadka. Późniejsze postanowienie sądu tylko potwierdza ten skutek i wskazuje, kto dziedziczył po dziadku oraz w jakich udziałach.
Przy spadkach i darowiznach warto porównać także temat: mieszkanie w spadku.
Skoro ojciec żony zmarł później, jego udział w spadku po dziadku stał się elementem majątku, który po nim dziedziczyli jego spadkobiercy. Z perspektywy żony nie chodzi więc zazwyczaj o bezpośredni spadek po dziadku, lecz o to, że w spadku po ojcu ujawniły się dodatkowe prawa, na przykład udział w nieruchomościach.
To rozróżnienie jest bardzo ważne podatkowo. Urząd skarbowy powinien ocenić, czy i kiedy żona nabyła majątek po ojcu, czy wcześniej zgłoszono całość znanego majątku oraz kiedy realnie dowiedziała się o nowych składnikach.
Masz problem prawny podobny do opisanego w artykule?
Opisz swoją sprawę prawnikowi ›Wycena zwykle w ciągu 1 godziny • Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje
Czy trzeba ponownie prowadzić sprawę spadkową po ojcu?
Co do zasady nie. Postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku po ojcu określa, kto jest spadkobiercą i w jakim udziale. Sąd w takim postanowieniu nie sporządza pełnego spisu majątku spadkowego i nie wymienia wszystkich nieruchomości, rachunków czy innych praw.
Ujawnienie po latach kolejnego składnika majątku, na przykład udziału ojca w nieruchomościach odziedziczonych po dziadku, zwykle nie oznacza potrzeby uzyskania nowego postanowienia po ojcu. Inaczej byłoby tylko wtedy, gdyby pojawiły się okoliczności wpływające na krąg spadkobierców lub wysokość udziałów, na przykład testament albo inny spadkobierca. Wtedy w grę może wchodzić postępowanie o zmianę wcześniejszego postanowienia, a nie zwykła druga sprawa o ten sam spadek.
W praktyce potrzebne mogą być natomiast dalsze czynności: dział spadku, zniesienie współwłasności, ujawnienie praw w księgach wieczystych albo uzyskanie z urzędu skarbowego zaświadczenia wymaganego przy czynnościach notarialnych.
Kiedy powstaje zobowiązanie w podatku od spadków i darowizn?
W podatku od spadków i darowizn zobowiązanie podatkowe powstaje dopiero z dniem doręczenia decyzji organu podatkowego ustalającej wysokość podatku. Termin zapłaty podatku wynikającego z takiej decyzji wynosi 14 dni od dnia jej doręczenia.
Nie można wydać decyzji podatkowej wobec osoby zmarłej ani skutecznie prowadzić wobec niej postępowania podatkowego. Jeżeli więc za życia ojca żony nie została wobec niego wydana decyzja dotycząca podatku od spadku po dziadku, to nie ma prostej sytuacji przejęcia gotowego, ustalonego zobowiązania podatkowego po ojcu.
Trzeba jednak odróżnić dwie kwestie. Pierwsza to ewentualne zobowiązanie podatkowe ojca z tytułu dziedziczenia po dziadku. Druga to obowiązki podatkowe córki jako spadkobierczyni ojca, jeżeli w skład spadku po ojcu wchodził także jego udział w majątku po dziadku.
Odpowiedzialność spadkobiercy za podatki spadkodawcy
Zgodnie z art. 100 Ordynacji podatkowej organ podatkowy orzeka o zakresie odpowiedzialności lub uprawnień poszczególnych spadkobierców na podstawie decyzji ostatecznych wydanych wobec spadkodawcy oraz jego zobowiązań wynikających z prawidłowych deklaracji.
Jeżeli wobec ojca nie wydano decyzji ustalającej podatek od spadku po dziadku, a sprawa podatkowa nie została za jego życia zakończona w sposób tworzący zobowiązanie, urząd nie powinien po prostu przerzucać na córkę podatku ustalonego tak, jakby ojciec nadal żył. Nie wyklucza to jednak badania podatku należnego od córki z tytułu nabycia majątku po ojcu.
Nowe składniki majątku i właściwy formularz podatkowy
Jeżeli po wcześniejszym rozliczeniu spadku ujawnia się nowy składnik majątku, trzeba ustalić, czy spadkobierca rzeczywiście dowiedział się o nim dopiero później i czy może to uprawdopodobnić dokumentami. W takim wariancie nie chodzi wyłącznie o zwykłą korektę wcześniejszego zgłoszenia, lecz o osobne wyjaśnienie, kiedy powstała wiedza o tym składniku.
Praktyczny schemat postępowania dla pominiętego składnika opisuje artykuł o nowym składniku spadku w SD-Z2. Jeżeli zamiast zwolnienia rodzinnego sprawa wymaga zeznania i decyzji podatkowej, pomocniczo warto porównać ją z zasadami dla SD-3 złożonego po terminie.
Przedawnienie, a właściwie termin na doręczenie decyzji
W podatku od spadków i darowizn często mówi się potocznie o przedawnieniu, ale przy zobowiązaniu powstającym przez doręczenie decyzji kluczowe znaczenie ma art. 68 Ordynacji podatkowej. Jeżeli podatnik nie złożył deklaracji albo w złożonej deklaracji nie ujawnił wszystkich danych potrzebnych do ustalenia zobowiązania, decyzja co do zasady nie może zostać skutecznie doręczona po upływie 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym powstał obowiązek podatkowy.
Trzeba jednak uwzględnić szczególną regulację z art. 6 ust. 4 ustawy o podatku od spadków i darowizn. Jeżeli nabycie niezgłoszone do opodatkowania zostanie następnie stwierdzone pismem, obowiązek podatkowy powstaje z chwilą sporządzenia pisma, a jeżeli pismem jest orzeczenie sądu, z chwilą jego uprawomocnienia. Gdy nabycie nie zostało zgłoszone, obowiązek podatkowy może powstać także z chwilą powołania się przez podatnika przed organem podatkowym na fakt nabycia.
Dlatego nie można automatycznie przyjąć, że sprawa jest przedawniona tylko dlatego, że dziadek zmarł wiele lat temu. Jeżeli spadkobierca dopiero teraz powołuje się przed urzędem na nieujawnione wcześniej nabycie, organ może badać, czy doszło do powstania albo odnowienia obowiązku podatkowego w rozumieniu ustawy.
Jak praktycznie rozwiązać taką sytuację?
Najpierw trzeba ustalić chronologię zdarzeń: datę śmierci dziadka, datę śmierci ojca, datę uprawomocnienia postanowienia po ojcu, datę decyzji podatkowej dotyczącej spadku po ojcu, datę uprawomocnienia postanowienia po dziadku oraz moment, w którym żona faktycznie dowiedziała się o udziale ojca w dodatkowych nieruchomościach.
Następnie warto porównać treść wcześniejszego zgłoszenia albo decyzji podatkowej po ojcu z obecnie ujawnionym majątkiem. Jeżeli wcześniejsza decyzja dotyczyła tylko mieszkania, a nowe składniki nie były wówczas znane, można przygotować pismo wyjaśniające i zgłoszenie SD-Z2 dotyczące nowo ujawnionych praw, wskazując podstawę zwolnienia i opisując, dlaczego informacja pojawiła się dopiero teraz.
Jeżeli od faktycznego dowiedzenia się o nowych składnikach minęło już ponad 6 miesięcy, sytuacja staje się trudniejsza. Nie oznacza to automatycznie, że urząd zawsze ustali podatek, ale ryzyko utraty zwolnienia jest istotne. Wtedy szczególnie ważne jest ustalenie, czy i kiedy podatnik rzeczywiście powołał się przed organem na nabycie oraz czy organ zachował termin do doręczenia decyzji.
Przykłady
Poniższe przykłady pokazują, jak różne mogą być skutki podatkowe w zależności od tego, kiedy spadkobierca dowiedział się o nowych składnikach majątku i jak szybko zareagował.
Córka odziedziczyła po ojcu mieszkanie i zapłaciła podatek, ponieważ nie złożyła zgłoszenia w terminie. Po kilku latach zakończono sprawę spadkową po dziadku i okazało się, że ojciec miał udział w działce. Córka składa SD-Z2 w ciągu 6 miesięcy od otrzymania informacji o prawomocnym postanowieniu po dziadku i dołącza wyjaśnienie, że wcześniej nie znała tego składnika majątku. Organ powinien ocenić, czy późniejsze powzięcie wiadomości zostało uprawdopodobnione.
Spadkobierca od dawna wiedział, że ojciec dziedziczył po dziadku gospodarstwo, ale nie zgłosił tego w urzędzie skarbowym. Dopiero przy sprzedaży udziału w nieruchomości wystąpił o zaświadczenie podatkowe. W takiej sytuacji urząd może uznać, że podatnik powołał się na niezgłoszone nabycie i badać podatek według przepisów o odnowieniu obowiązku podatkowego.
Po ojcu było już prawomocne postanowienie spadkowe, a po latach znaleziono dokumenty potwierdzające jego udział w nieruchomości po dziadku. Ponieważ krąg spadkobierców po ojcu i ich udziały się nie zmieniły, rodzina nie musi uzyskiwać kolejnego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku po ojcu. Musi natomiast uporządkować kwestie podatkowe i własnościowe związane z ujawnionym udziałem.
FAQ
Czy żona dziedziczy bezpośrednio po dziadku swojego ojca?
Zwykle nie. Jeżeli ojciec żony żył w chwili śmierci swojego ojca, to on nabył udział w spadku po dziadku. Po jego śmierci ten udział wszedł do spadku po ojcu i dopiero wtedy mógł przypaść jego spadkobiercom.
Czy samo wskazanie zmarłego ojca w postanowieniu po dziadku powoduje podatek dla córki?
Nie automatycznie. Postanowienie po dziadku potwierdza, że ojciec nabył udział w spadku po swoim ojcu. Dla córki znaczenie ma to, że ujawniono dodatkowy składnik majątku po jej ojcu, co może wymagać zgłoszenia podatkowego albo wyjaśnień w urzędzie.
Czy można złożyć SD-Z2 po wielu latach?
Można próbować, jeżeli podatnik wykaże, że o danym składniku majątku dowiedział się dopiero później i złoży zgłoszenie w ciągu 6 miesięcy od tej wiadomości. Sam upływ wielu lat od śmierci spadkodawcy nie przesądza sprawy, ale trzeba wiarygodnie udokumentować moment uzyskania informacji.
Czy wcześniejsza decyzja podatkowa po ojcu zamyka sprawę nowych nieruchomości?
Nie zawsze. Decyzja dotycząca wcześniej znanego majątku pozostaje istotna, ale jeżeli później ujawniono kolejne prawa majątkowe, urząd może badać ich opodatkowanie osobno. Znaczenie ma to, czy były one wcześniej znane i czy zostały zgłoszone.
Czy urząd może żądać podatku od osoby zmarłej?
Nie. Decyzji nie wydaje się wobec osoby zmarłej. Organ może natomiast badać odpowiedzialność spadkobierców w granicach przewidzianych w Ordynacji podatkowej oraz obowiązki podatkowe tych spadkobierców z tytułu własnego nabycia spadku.
Potrzebujesz pomocy w swojej sprawie?
Opisz swoją sprawę prawnikowi ›Wycena zwykle w ciągu 1 godziny
Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje
Źródła:
1. Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa, Dz.U. 1997 nr 137 poz. 926
2. Ustawa z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn, Dz.U. 1983 nr 45 poz. 207
