Darowizna dla córki mieszkającej w Czechach a SD-Z2

Czy darowizna dla córki w Czechach podlega polskiemu podatkowi?

Na gruncie prawa polskiego darowizna pieniędzy nie jest rozliczana według ustawy o PIT. Przychody podlegające przepisom ustawy o podatku od spadków i darowizn są wyłączone z opodatkowania PIT. Oznacza to, że dla samej darowizny nie rozstrzyga kryterium rezydencji podatkowej, centrum interesów życiowych ani reguła 183 dni.

W podatku od spadków i darowizn istotne jest przede wszystkim to, czy nabywca ma polskie obywatelstwo albo stałe miejsce pobytu w Polsce. Zgodnie z art. 2 ustawy o podatku od spadków i darowizn nabycie rzeczy znajdujących się za granicą lub praw majątkowych wykonywanych za granicą podlega polskiemu podatkowi, jeżeli w chwili nabycia nabywca był obywatelem polskim albo miał miejsce stałego pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

W opisanej sytuacji kluczowe jest więc nie to, że córka pracuje i mieszka w Czechach, ale to, że posiada polskie obywatelstwo. Jeżeli córka jest obywatelką polską, polskie przepisy o podatku od spadków i darowizn mogą wymagać zgłoszenia darowizny w Polsce. Przy szerszym ujęciu warto porównać przypadek darowizna dla dziecka za granicą, bo miejsce zamieszkania obdarowanego nie zawsze wyłącza polskie obowiązki podatkowe.

W praktyce przy większych darowiznach pieniężnych warto zadbać o jasny opis przelewu, zachowanie potwierdzenia transakcji i zgodność danych obdarowanej z formularzem SD-Z2. Przy podobnych sprawach przydatne może być omówienie zasad dotyczących artykułu duża darowizna pieniędzy dla córki.

Kto składa zgłoszenie SD-Z2 i w jakim terminie?

Darowiznę zgłasza osoba obdarowana, czyli córka. Rodzic, który przekazuje pieniądze, nie składa za córkę zgłoszenia SD-Z2, chyba że działa jako jej pełnomocnik. Formularz SD-Z2 jest potrzebny wtedy, gdy obdarowana chce skorzystać ze zwolnienia z podatku dla najbliższej rodziny.

Córka należy do tzw. zerowej grupy podatkowej. Darowizna od rodzica może więc korzystać z całkowitego zwolnienia z podatku, ale pod warunkiem spełnienia wymogów z art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn. Przy darowiźnie pieniędzy trzeba przede wszystkim:

• udokumentować otrzymanie pieniędzy dowodem przekazania na rachunek płatniczy obdarowanej, rachunek w banku lub SKOK albo przekazem pocztowym,
• złożyć zgłoszenie SD-Z2 do właściwego naczelnika urzędu skarbowego,
• dochować terminu 6 miesięcy od dnia spełnienia przyrzeczonego świadczenia, czyli przy zwykłej darowiźnie pieniężnej zasadniczo od dnia otrzymania przelewu.

Jeżeli darowizna jest przekazywana w kilku przelewach, bezpiecznie należy traktować każdą część jako odrębne nabycie i pilnować terminu dla każdej transzy. Takie podejście ogranicza ryzyko sporu z urzędem skarbowym.

Czy zawsze trzeba składać SD-Z2?

Nie każda darowizna wymaga zgłoszenia. Zgłoszenia nie składa się m.in. wtedy, gdy wartość majątku otrzymanego od tej samej osoby nie przekracza kwoty wolnej przewidzianej dla I grupy podatkowej. Dla nabyć, w których obowiązek podatkowy powstał od 1 lipca 2023 r., limit ten wynosi 36 120 zł i obejmuje łączną wartość rzeczy oraz praw majątkowych nabytych od tej samej osoby w roku ostatniego nabycia oraz w okresie 5 lat poprzedzających ten rok.

Zgłoszenie nie jest również wymagane, gdy umowa darowizny została zawarta w formie aktu notarialnego albo oświadczenie darczyńcy zostało złożone w tej formie. Przy typowym przelewie pieniędzy od rodzica dla dorosłego dziecka mieszkającego za granicą zwykle nie mamy jednak aktu notarialnego, dlatego przy przekroczeniu limitu praktyczne znaczenie ma terminowe SD-Z2.

Do którego urzędu skarbowego zgłosić darowiznę?

Co do zasady właściwość miejscową ustala się według miejsca zamieszkania nabywcy w dniu powstania obowiązku podatkowego, a przy jego braku według ostatniego miejsca pobytu. Jeżeli córka nie ma w Polsce miejsca zamieszkania ani miejsca pobytu, w praktyce właściwym organem dla takiej sprawy będzie Naczelnik Trzeciego Urzędu Skarbowego Warszawa-Śródmieście.

Córka nie musi przyjeżdżać do Polski tylko po to, aby zgłosić darowiznę. Aktualny formularz SD-Z2 można złożyć elektronicznie przez e-Urząd Skarbowy lub e-Deklaracje, jeżeli obdarowana ma odpowiednie narzędzie do podpisania zgłoszenia. Możliwe jest także złożenie formularza papierowo, w tym wysłanie go pocztą, ale wtedy trzeba pilnować dowodu nadania i terminu.

Przy osobach mieszkających za granicą znaczenie praktyczne może mieć także aktualność adresu do doręczeń. Więcej o skutkach nieaktualnego adresu wyjaśnia artykuł brak aktualizacji adresu w urzędzie skarbowym po wyjeździe za granicę.

Czy może powstać podwójne opodatkowanie darowizny?

Polsko-czeska umowa o unikaniu podwójnego opodatkowania dotyczy podatków dochodowych, a nie podatku od darowizn. Z tego powodu nie daje automatycznej ochrony przed ewentualnym opodatkowaniem tej samej darowizny w dwóch państwach.

Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 18 lipca 2017 r., sygn. II FSK 1682/15, wskazał, że obowiązek podatkowy w Polsce może wynikać z obywatelstwa nabywcy, nawet jeżeli przebywa on stale za granicą. NSA zwrócił też uwagę, że umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania co do zasady nie obejmują podatku spadkowego lub jego odpowiednika, co może prowadzić do opodatkowania zarówno w Polsce, jak i za granicą.

W starszym orzecznictwie, m.in. w wyroku NSA z 18 maja 2012 r., sygn. II FSK 2287/10, podkreślano, że podwójne opodatkowanie w podatkach majątkowych może wynikać z autonomicznego wykonywania kompetencji podatkowych przez poszczególne państwa. Innymi słowy, polski urząd ocenia polski obowiązek podatkowy według polskiej ustawy, a czeski organ może oceniać sprawę według prawa czeskiego.

Istnieją historyczne umowy dotyczące podatków spadkowych, w tym umowa z dawną Czechosłowacją, ale nie rozwiązują one typowej darowizny pieniężnej między rodzicem a dzieckiem. Dlatego kwestia ewentualnych obowiązków w Czechach wymaga odrębnego sprawdzenia według aktualnego prawa czeskiego.

Co grozi za brak zgłoszenia darowizny?

Jeżeli córka nie złoży SD-Z2 w terminie i nie zachodzi wyjątek od obowiązku zgłoszenia, może utracić prawo do pełnego zwolnienia dla najbliższej rodziny. Wtedy darowizna może zostać opodatkowana według zasad dla I grupy podatkowej. Dodatkowo przy ujawnieniu niezgłoszonej darowizny w toku czynności urzędowych mogą pojawić się konsekwencje odsetkowe albo odpowiedzialność na gruncie Kodeksu karnego skarbowego, zależnie od okoliczności.

Od 2026 r. szczególnie ważna jest zmiana dotycząca przywrócenia terminu. Jeżeli uchybienie terminowi nastąpiło bez winy podatnika, można złożyć wniosek o przywrócenie terminu w ciągu 7 dni od ustania przyczyny uchybienia i jednocześnie dopełnić zaległej czynności, czyli złożyć SD-Z2. Nie jest to jednak automatyczna ulga, lecz procedura wymagająca uzasadnienia.

Jeżeli darowizna nie została zgłoszona od dawna, trzeba osobno ocenić przedawnienie, sposób ujawnienia środków i ewentualne czynności naprawcze. Szerzej temat opisuje artykuł niezgłoszona darowizna po 5 latach, a w sprawach samego spóźnienia przydatny jest tekst minął termin SD-Z2.

Jak bezpiecznie zgłosić darowiznę krok po kroku?

1. Ustal datę otrzymania pieniędzy przez córkę, bo od niej zasadniczo biegnie termin 6 miesięcy.
2. Sprawdź łączną wartość darowizn od tego samego rodzica z roku ostatniej darowizny i 5 poprzednich lat.
3. Zachowaj potwierdzenie przelewu lub przekazu pocztowego; przy pieniądzach przekazanych gotówką zwolnienie może być zakwestionowane.
4. Wypełnij SD-Z2 na dane córki jako obdarowanej.
5. Wskaż właściwy urząd skarbowy, a przy braku miejsca zamieszkania i pobytu w Polsce zastosuj właściwość dla osób bez krajowego adresu.
6. Złóż formularz elektronicznie albo papierowo i zachowaj UPO lub potwierdzenie nadania.

FAQ

Czy córka mieszkająca w Czechach musi zgłosić darowiznę w Polsce?

Tak, jeżeli ma polskie obywatelstwo albo stałe miejsce pobytu w Polsce i darowizna podlega polskiej ustawie o podatku od spadków i darowizn. Sam fakt zamieszkania i pracy w Czechach nie wyłącza polskich obowiązków w tym podatku.

Czy darowiznę zgłasza rodzic czy córka?

Zgłoszenia SD-Z2 dokonuje obdarowana córka. Rodzic może pomóc w przygotowaniu dokumentów, ale formalnie podatnikiem w podatku od spadków i darowizn jest nabywca darowizny.

Czy córka musi przyjechać do Polski, aby złożyć SD-Z2?

Nie. Formularz można złożyć elektronicznie, jeżeli córka ma możliwość podpisania i wysłania zgłoszenia online. Alternatywnie można skorzystać z formy papierowej, pamiętając o terminie i dowodzie nadania.

Czy przelew na czeskie konto wystarczy do zwolnienia?

Co do zasady tak, jeżeli przelew pozwala udokumentować otrzymanie pieniędzy przez obdarowaną. Najważniejsze jest, aby środki nie były przekazane gotówką i aby można było wykazać przepływ pieniędzy od darczyńcy do obdarowanej.

Czy podatek może wystąpić także w Czechach?

To zależy od aktualnego prawa czeskiego. Polskie przepisy nie rozstrzygają, czy czeski organ podatkowy będzie wymagał zgłoszenia lub zapłaty podatku. Umowa o unikaniu podwójnego opodatkowania w zakresie podatków dochodowych nie rozwiązuje automatycznie sprawy podatku od darowizny.

Podsumowanie

Darowizna pieniężna dla córki mieszkającej w Czechach może podlegać zgłoszeniu w Polsce, jeżeli córka jest obywatelką polską. W takim przypadku nie decyduje rezydencja podatkowa z przepisów o PIT, lecz reguły ustawy o podatku od spadków i darowizn. Dla pełnego zwolnienia z podatku najważniejsze są: przelew lub przekaz pocztowy, formularz SD-Z2 i termin 6 miesięcy. Przy braku miejsca zamieszkania lub pobytu w Polsce właściwy może być Naczelnik Trzeciego Urzędu Skarbowego Warszawa-Śródmieście, a ewentualne obowiązki w Czechach trzeba ocenić niezależnie według prawa czeskiego.

Źródła

1. Ustawa z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn - Dz.U. 1983 nr 45 poz. 207
2. Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych - Dz.U. 1991 nr 80 poz. 350
3. Ministerstwo Finansów, informacje o zwolnieniu z podatku SD dla najbliższej rodziny - podatki.gov.pl
4. Ministerstwo Finansów, aktualne formularze SD, w tym SD-Z2 - podatki.gov.pl
5. Rozporządzenie Ministra Finansów w sprawie właściwości organów podatkowych - Dz.U. 2005 nr 165 poz. 1371
6. Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18 lipca 2017 r., II FSK 1682/15
7. Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18 maja 2012 r., II FSK 2287/10