Podatek od nieruchomości po odziedziczeniu spadku

Od kiedy spadkobierca staje się właścicielem nieruchomości?

Kluczowe jest odróżnienie dwóch pojęć: otwarcia spadku i otwarcia testamentu. Otwarcie spadku następuje z chwilą śmierci spadkodawcy. Otwarcie i ogłoszenie testamentu to czynność formalna, która może nastąpić później i służy ustaleniu treści testamentu oraz kręgu osób powołanych do spadku.

Zgodnie z art. 922 Kodeksu cywilnego prawa i obowiązki majątkowe zmarłego przechodzą z chwilą jego śmierci na jedną lub kilka osób. Art. 924 Kodeksu cywilnego stanowi, że spadek otwiera się z chwilą śmierci spadkodawcy, a art. 925 Kodeksu cywilnego wskazuje, że spadkobierca nabywa spadek z chwilą otwarcia spadku.

Postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku albo notarialny akt poświadczenia dziedziczenia mają więc zasadniczo charakter potwierdzający. Nie tworzą prawa własności dopiero od dnia ich wydania. Potwierdzają, kto nabył spadek od chwili śmierci spadkodawcy.

W opisanej sytuacji nie jest więc prawidłowe założenie, że właścicielką odziedziczonego udziału stała się Pani dopiero w sierpniu, czyli w dniu otwarcia testamentu. Jeżeli testament jest ważny, nie został skutecznie podważony i nie odrzuciła Pani spadku, nabycie nastąpiło z datą śmierci cioci.

Kiedy powstaje obowiązek podatkowy w podatku od nieruchomości?

Zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych podatnikami podatku od nieruchomości są między innymi właściciele nieruchomości lub obiektów budowlanych. Skoro spadkobierca nabywa własność z chwilą śmierci spadkodawcy, to od tej daty trzeba oceniać jego status jako właściciela.

Jednocześnie art. 6 ust. 1 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych przewiduje, że obowiązek podatkowy powstaje od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym powstały okoliczności uzasadniające powstanie tego obowiązku. Jeżeli więc ciocia zmarła w styczniu, to własny obowiązek podatkowy spadkobiercy w podatku od nieruchomości powstaje co do zasady od 1 lutego, a nie od dnia otwarcia testamentu w sierpniu.

Nie oznacza to jednak automatycznie, że należy bezrefleksyjnie zapłacić wujkowi kwotę liczoną od stycznia. Podatek za styczeń może wymagać odrębnego rozliczenia, zwłaszcza gdy dotyczył okresu, w którym podatnikiem była jeszcze spadkodawczyni albo pozostali współwłaściciele. W praktyce trzeba sprawdzić decyzję podatkową gminy, okres, którego dotyczy płatność, udział w nieruchomości oraz to, kto faktycznie zapłacił podatek.

Osoba fizyczna, u której powstał obowiązek podatkowy, powinna również złożyć właściwemu organowi gminy informację o nieruchomościach i obiektach budowlanych, najczęściej na formularzu IN-1 wraz z załącznikami. Jeżeli formalności spadkowe zakończyły się później, warto niezwłocznie wyjaśnić sytuację w gminie i przedstawić dokument potwierdzający dziedziczenie.

Współwłasność nieruchomości a solidarna odpowiedzialność za podatek

Jeżeli odziedziczona nieruchomość albo udział w nieruchomości stanowi współwłasność kilku osób, zastosowanie ma art. 3 ust. 4 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych. Przepis ten przewiduje, że gdy nieruchomość stanowi współwłasność lub znajduje się w posiadaniu dwóch albo więcej podmiotów, obowiązek podatkowy ciąży solidarnie na wszystkich współwłaścicielach lub posiadaczach.

Solidarna odpowiedzialność oznacza, że z punktu widzenia gminy istotne jest uregulowanie całego podatku. Organ podatkowy nie musi dzielić podatku według tego, kto faktycznie korzysta z domu, kto mieszka w nieruchomości albo kto czerpie z niej pożytki. Takie spory co do korzystania z rzeczy wspólnej są co do zasady sprawą cywilną między współwłaścicielami.

W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że wzajemne relacje współwłaścicieli oraz spory dotyczące zakresu korzystania z nieruchomości wspólnej nie wpływają na publicznoprawny obowiązek zapłaty podatku od nieruchomości. Wskazywał na to między innymi Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z dnia 28 kwietnia 2022 r., sygn. akt III FSK 475/21 oraz III FSK 4562/21, a także w wyroku z dnia 2 marca 2022 r., sygn. akt III FSK 4826/21.

Podobnie WSA w Poznaniu w wyroku z dnia 4 listopada 2021 r., sygn. akt I SA/Po 358/21, wskazał, że organ podatkowy nie ma obowiązku badania, w jakim zakresie nieruchomość jest użytkowana przez poszczególnych współwłaścicieli. Jeżeli jednak nieruchomość jest współwłasnością, postępowanie podatkowe powinno toczyć się z udziałem wszystkich współwłaścicieli i kończyć decyzją dotyczącą solidarnego obowiązku podatkowego.

Czy wujek może żądać zwrotu części zapłaconego podatku?

Jeżeli wujek zapłacił cały podatek od nieruchomości, to wobec gminy zobowiązanie mogło zostać wykonane także za pozostałych współwłaścicieli. Nie oznacza to jednak, że pozostałe osoby zawsze są zwolnione z rozliczeń między sobą.

W relacjach cywilnych współwłaściciel, który zapłacił więcej niż wynikałoby to z jego udziału albo z uzgodnionego sposobu ponoszenia kosztów, może żądać od pozostałych zwrotu odpowiedniej części. Takie roszczenie ma charakter regresowy. Co do zasady powinno odpowiadać udziałowi danej osoby w nieruchomości, chyba że z umowy, orzeczenia sądu albo szczególnych okoliczności wynika inny sposób rozliczenia.

W opisanej sprawie najbezpieczniej poprosić wujka o kopię decyzji podatkowej albo dowód zapłaty oraz wyliczenie, za jaki okres i według jakiego udziału domaga się zwrotu. Jeżeli ciocia zmarła w styczniu, Pani własny obowiązek podatkowy jako spadkobiercy powstaje zasadniczo od 1 lutego. Żądanie obejmujące styczeń wymaga osobnego uzasadnienia.

Co zrobić praktycznie po odziedziczeniu nieruchomości?

Po uzyskaniu dokumentu potwierdzającego dziedziczenie warto skontaktować się z urzędem gminy właściwym dla położenia nieruchomości. Należy ustalić, czy gmina wydała już decyzję podatkową, na kogo została wystawiona, za jaki okres naliczono podatek oraz czy konieczne jest złożenie albo korekta informacji o nieruchomościach.

Jeżeli nieruchomość ma kilku współwłaścicieli, dobrze jest sporządzić proste pisemne rozliczenie kosztów. Powinno wskazywać wysokość podatku, okres, którego dotyczy, udziały współwłaścicieli i termin zwrotu. Pozwala to ograniczyć późniejsze spory, zwłaszcza gdy jedna osoba płaci całość podatku, a pozostałe jedynie zwracają jej odpowiednią część.

Jeżeli testament jest kwestionowany, trwa spór o ważność testamentu albo nie wiadomo, czy spadkobierca przyjął spadek, rozliczenie podatku może wymagać ostrożności. W takiej sytuacji warto najpierw ustalić stan prawny spadku, a z gminą prowadzić korespondencję w sposób, który nie pogłębi przyszłych sporów między zainteresowanymi.

FAQ

Czy spadkobierca płaci podatek od dnia śmierci spadkodawcy?

Nie zawsze od samego dnia śmierci. Nabycie spadku następuje z chwilą śmierci, ale obowiązek podatkowy w podatku od nieruchomości powstaje od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym powstała okoliczność uzasadniająca opodatkowanie. Przy śmierci w styczniu będzie to zasadniczo 1 lutego.

Czy otwarcie testamentu przesuwa datę nabycia nieruchomości?

Nie. Otwarcie testamentu nie jest datą nabycia spadku. Jeżeli testament jest skuteczny, spadkobierca nabywa spadek z chwilą śmierci spadkodawcy. Późniejsze czynności sądu albo notariusza potwierdzają ten stan.

Czy gmina może żądać całego podatku od jednego współwłaściciela?

Przy współwłasności nieruchomości obowiązek podatkowy ciąży solidarnie na współwłaścicielach. Oznacza to, że z punktu widzenia gminy możliwe jest dochodzenie całości podatku w ramach solidarnego obowiązku, natomiast późniejsze rozliczenia między współwłaścicielami są sprawą cywilną.

Czy trzeba zgłosić odziedziczoną nieruchomość w gminie?

Tak, co do zasady osoba fizyczna powinna złożyć informację o nieruchomościach i obiektach budowlanych do właściwego organu gminy. Jeżeli dokument potwierdzający dziedziczenie uzyskano po czasie, warto niezwłocznie skontaktować się z gminą i wyjaśnić, od kiedy powstał obowiązek podatkowy.

Czy można odmówić wujkowi zapłaty bez sprawdzenia dokumentów?

Najpierw warto zażądać decyzji podatkowej, dowodu zapłaty oraz wyliczenia udziału. Jeżeli żądanie obejmuje okres, za który rzeczywiście odpowiada spadkobierca, zwrot odpowiedniej części może być zasadny. Jeżeli obejmuje styczeń przy śmierci w styczniu, potrzebna jest dodatkowa analiza podstawy takiego rozliczenia.

Podsumowanie

Spadkobierca nabywa spadek z chwilą śmierci spadkodawcy, a nie dopiero w dniu otwarcia testamentu, wydania postanowienia sądu albo sporządzenia aktu poświadczenia dziedziczenia. W podatku od nieruchomości obowiązek podatkowy powstaje jednak od pierwszego dnia następnego miesiąca po miesiącu, w którym doszło do nabycia. Jeżeli więc spadkodawca zmarł w styczniu, spadkobierca powinien liczyć się z podatkiem zasadniczo od 1 lutego.

Jeżeli nieruchomość jest współwłasnością, wobec gminy obowiązek podatkowy ma charakter solidarny. Współwłaściciel, który zapłacił cały podatek, może następnie żądać od pozostałych rozliczenia odpowiedniej części, ale powinien wykazać, jakiego okresu dotyczy zapłata i z czego wynika żądana kwota.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93
2. Ustawa z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych - Dz.U. 1991 nr 9 poz. 31
3. Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 kwietnia 2022 r., sygn. akt III FSK 475/21
4. Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 kwietnia 2022 r., sygn. akt III FSK 4562/21
5. Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 marca 2022 r., sygn. akt III FSK 4826/21
6. Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 4 listopada 2021 r., sygn. akt I SA/Po 358/21