Służebność drogi a podatek od nieruchomości

Klasyfikacja gruntu a rodzaj podatku

Ten artykuł zostaje przy służebności drogi i rozliczeniu między właścicielem a uprawnionym. Jeżeli problem dotyczy samej zmiany klasyfikacji w ewidencji, właściwy jest tekst: podatek od nieruchomości za lata ubiegłe po zmianie ewidencji.

Dla podatku lokalnego podstawowe znaczenie mają dane ewidencyjne i status właściciela. Służebność może wpływać na rozliczenia cywilne, ale nie musi przenosić obowiązku podatkowego na korzystającego z drogi. Jeżeli sprawa dotyczy przejęcia gruntu lub rekompensaty publicznoprawnej, odrębny wariant omawia tekst: odszkodowanie za wywłaszczenie a podatek dochodowy.

Ewidencja gruntów przy drodze służebnej

Ten artykuł zostaje przy służebności drogi i rozliczeniu kosztów między właścicielem a uprawnionymi. Gdy problem dotyczy samej zmiany klasyfikacji gruntu i podatku za lata ubiegłe, właściwy jest tekst: podatek od nieruchomości za lata ubiegłe po zmianie ewidencji.

Organ podatkowy co do zasady opiera się na danych ewidencyjnych, ale podatnik może wyjaśniać zakres korzystania z drogi i znaczenie ustanowionej służebności dla rozliczeń cywilnych.

Kto jest podatnikiem przy służebności drogi

Podatnikiem pozostaje zasadniczo właściciel albo inny podmiot wskazany w ustawie podatkowej. Osoba korzystająca z drogi na podstawie służebności może ponosić koszty na podstawie umowy lub orzeczenia, ale to nie jest automatycznie ten sam obowiązek co podatek wobec gminy.

Czy podatek można uznać za koszt utrzymania drogi?

To jest kluczowe pytanie praktyczne. Należy odróżnić dwie płaszczyzny: obowiązek publicznoprawny wobec gminy oraz rozliczenia cywilne między właścicielem gruntu obciążonego a właścicielami nieruchomości władnących.

Wobec gminy podatnikiem pozostaje właściciel gruntu. Gmina nie musi dzielić podatku pomiędzy osoby korzystające ze służebności, jeżeli ustawa nie czyni ich podatnikami. Oznacza to, że nawet jeśli ekonomicznie droga służy głównie innym działkom, nakaz płatniczy może zostać skierowany do właściciela gruntu, przez który droga przebiega.

W relacjach cywilnych trzeba zbadać treść umowy albo aktu ustanawiającego służebność. Zgodnie z art. 289 Kodeksu cywilnego, w braku odmiennej umowy obowiązek utrzymywania urządzeń potrzebnych do wykonywania służebności gruntowej obciąża właściciela nieruchomości władnącej. Przepis ten dotyczy jednak utrzymywania urządzeń potrzebnych do wykonywania służebności, np. drogi, przejazdu, przepustu czy nawierzchni.

Podatek od nieruchomości nie jest typowym wydatkiem na utrzymanie techniczne drogi, takim jak naprawa nawierzchni, odśnieżanie, odwodnienie czy koszenie poboczy. Jest ciężarem publicznoprawnym związanym z własnością gruntu. Dlatego nie można bezpiecznie przyjąć, że każdy podatek od gruntu drogowego automatycznie staje się kosztem utrzymania drogi obciążającym władnących.

Kiedy można żądać zwrotu podatku od właścicieli nieruchomości władnących?

Najmocniejszą podstawą żądania zwrotu jest wyraźna umowa. Jeżeli w akcie notarialnym, ugodzie albo późniejszym porozumieniu wskazano, że właściciele nieruchomości władnących ponoszą także podatki, daniny publiczne albo inne ciężary związane z pasem drogi, właściciel gruntu obciążonego może powołać się na takie postanowienie.

Jeżeli umowa mówi tylko o kosztach utrzymania drogi, sytuacja jest bardziej sporna. Władnący mogą twierdzić, że chodzi wyłącznie o koszty faktycznego utrzymania przejazdu. Właściciel gruntu obciążonego może natomiast argumentować, że podatek powstał wyłącznie z powodu wydzielenia i utrzymywania drogi służącej władnącym. O wyniku sporu może zdecydować dokładna treść dokumentów, okoliczności ustanowienia służebności i dotychczasowy sposób rozliczeń.

Jeżeli nie ma żadnej umowy o zwrocie podatku, dochodzenie pieniędzy od władnących będzie trudniejsze. Samo zapewnienie, że „żadnych opłat nie będzie”, może nie wystarczyć, zwłaszcza jeśli nie zostało złożone przez osoby, które później miałyby ponosić koszt podatku. Znaczenie ma także to, kto składał takie zapewnienia: gmina, energetyka, właściciele działek czy inny podmiot.

W praktyce przed skierowaniem sprawy do sądu warto wystąpić do władnących z pisemnym wezwaniem do zawarcia porozumienia dotyczącego kosztów drogi. W piśmie można wskazać wysokość podatku przypadającą na pas drogi, sposób wyliczenia udziałów oraz podstawę, z której właściciel wywodzi obowiązek partycypacji.

Jak praktycznie rozliczyć podatek za drogę służebną?

Jeżeli strony chcą uniknąć sporów, najlepiej zawrzeć pisemne porozumienie. Powinno ono określać, jakie wydatki są objęte rozliczeniem, w jakich częściach płacą poszczególni użytkownicy drogi, w jakim terminie następuje zwrot oraz jakie dokumenty potwierdzają wysokość kosztów. Przy współwłasności dodatkowo warto sprawdzić zasady dotyczące podatku za udział w drodze.

Rozliczenie może być równe dla wszystkich nieruchomości władnących albo proporcjonalne, np. według liczby działek, intensywności korzystania, udziału w długości drogi albo innego miernika zaakceptowanego przez strony. Nie ma jednego ustawowego wzoru podziału podatku między władnących, jeżeli nie wynika on z treści służebności.

Warto też oddzielić w porozumieniu trzy kategorie kosztów: podatek od nieruchomości, bieżące utrzymanie drogi oraz większe remonty lub modernizacje. Dzięki temu mniejsze jest ryzyko, że przy kolejnej płatności jedna ze stron zakwestionuje, czego dotyczy żądanie.

Co można zrobić z nakazem płatniczym?

Jeżeli właściciel nie zgadza się z nakazem płatniczym, powinien sprawdzić pouczenie znajdujące się w decyzji. Co do zasady od decyzji podatkowej przysługuje odwołanie w terminie wskazanym w pouczeniu. W odwołaniu można podnosić zarzuty dotyczące m.in. nieprawidłowej powierzchni, niewłaściwej stawki, błędnej klasyfikacji przyjętej przez organ albo nieuwzględnienia istotnych okoliczności.

Trzeba jednak pamiętać, że jeżeli dane w ewidencji gruntów i budynków są jednoznaczne, organ podatkowy zwykle będzie się na nich opierał. Dlatego równolegle warto ustalić w starostwie lub właściwym organie prowadzącym ewidencję, na jakiej podstawie wpisano oznaczenie drogi oraz czy istnieje możliwość korekty danych, jeżeli wpis nie odpowiada rzeczywistemu stanowi prawnemu lub faktycznemu.

Jeżeli termin na odwołanie już upłynął, nadal można przeanalizować, czy istnieją nadzwyczajne tryby wzruszenia decyzji, ale są one wyjątkowe i zależą od konkretnych okoliczności. Niezależnie od tego można uregulować na przyszłość rozliczenia z właścicielami nieruchomości władnących.

FAQ

Czy osoba korzystająca ze służebności musi płacić podatek od nieruchomości?

Nie jako podatnik wobec gminy. Podatnikiem jest co do zasady właściciel gruntu. Osoba korzystająca ze służebności może ponosić ekonomiczny ciężar podatku tylko wtedy, gdy wynika to z umowy, porozumienia albo innej skutecznej podstawy cywilnoprawnej.

Czy zmiana oznaczenia gruntu z rolnego na drogę może zwiększyć podatek?

Tak. Jeżeli grunt przestaje być ujawniony w ewidencji jako użytek rolny, a zostaje oznaczony jako droga, może podlegać podatkowi od nieruchomości. Decydujące znaczenie mają dane z ewidencji gruntów i budynków oraz właściwa stawka podatkowa.

Czy podatek od drogi jest kosztem utrzymania służebności?

Nie zawsze. Koszty utrzymania drogi to zwykle wydatki na jej faktyczne utrzymanie, np. naprawę, odśnieżanie czy odwodnienie. Podatek jest ciężarem publicznoprawnym właściciela gruntu, dlatego jego przerzucenie na władnących powinno wynikać z umowy albo z jednoznacznych okoliczności.

Jak dochodzić zwrotu podatku od kilku użytkowników drogi?

Najpierw warto sprawdzić akt ustanowienia służebności i wezwać władnących do dobrowolnego rozliczenia. W wezwaniu należy pokazać wysokość podatku, sposób podziału oraz podstawę żądania. Jeżeli nie ma zgody, pozostaje rozważenie roszczenia cywilnego, ale jego zasadność zależy od dokumentów.

Czy można zakwestionować nakaz płatniczy z gminy?

Tak, ale trzeba pilnować terminu i pouczenia w decyzji. W odwołaniu można kwestionować m.in. powierzchnię, stawkę, sposób kwalifikacji albo inne elementy wymiaru podatku. Jeżeli problem wynika z ewidencji gruntów, konieczne może być także podjęcie działań w celu zmiany danych ewidencyjnych.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych - Dz.U. 1991 nr 9 poz. 31
2. Ustawa z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne - Dz.U. 1989 nr 30 poz. 163
3. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny
4. Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. z dnia 22 grudnia 2021 r., sygn. akt I SA/Go 358/21
5. Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 09.05.2017 r., sygn. akt II FSK 961/15