- PCC przy zakupie mieszkania i podatek od nieruchomości to dwa odrębne obowiązki. IN-1 składa się do organu podatkowego właściwego dla miejsca położenia nieruchomości.
- Osoba fizyczna ma co do zasady 14 dni na złożenie informacji o nieruchomościach i obiektach budowlanych po wystąpieniu okoliczności powodujących powstanie obowiązku podatkowego.
- Podatek od nieruchomości osoby fizycznej powstaje przez doręczenie decyzji ustalającej. Przy wieloletnim braku zgłoszenia trzeba osobno zbadać terminy z art. 68 Ordynacji podatkowej dla poszczególnych lat.
- Czynny żal nie jest obowiązkowym załącznikiem do każdego spóźnionego IN-1 i nie należy wysyłać go jako części kompletu dokumentów do gminy.
- Jeżeli czynny żal jest potrzebny, zawiadomienie z art. 16 Kodeksu karnego skarbowego kieruje się do organu powołanego do ścigania danego czynu, a nie do gminy tylko dlatego, że jest ona organem podatkowym.
Zakup mieszkania a dwa różne podatki
W opisanej sytuacji trzeba odróżnić podatek od czynności cywilnoprawnych, czyli PCC, od podatku od nieruchomości. Są to dwa odrębne podatki, rozliczane według innych zasad i przed innymi organami.
Przy sprzedaży nieruchomości dokonywanej w formie aktu notarialnego notariusz jest płatnikiem PCC, jeżeli podatek jest należny. Pobiera go i wpłaca właściwemu organowi. Nie każda transakcja podlega jednak PCC – ustawa przewiduje wyłączenia i zwolnienia, dlatego zawsze znaczenie ma sposób i okoliczności nabycia.
Fakt, że notariusz rozliczył PCC albo że PCC przy danym zakupie w ogóle nie wystąpił, nie zastępuje obowiązków związanych z podatkiem od nieruchomości. Ten podatek jest daniną lokalną, a dla osoby fizycznej jego wysokość ustala właściwy organ gminy.
Podobny problem może pojawić się przy innych sposobach nabycia nieruchomości. Przykładowo osobno omówiono sytuację, w której występuje niezgłoszony podatek od nieruchomości po nabyciu w spadku.
Obowiązek zgłoszenia mieszkania do gminy
Osoba fizyczna jest obowiązana złożyć właściwemu organowi podatkowemu informację o nieruchomościach i obiektach budowlanych, obecnie na formularzu IN-1 z odpowiednimi załącznikami. Termin wynosi co do zasady 14 dni od wystąpienia okoliczności powodujących powstanie albo wygaśnięcie obowiązku podatkowego lub zmianę mającą wpływ na wysokość opodatkowania.
W przypadku mieszkania organem właściwym jest wójt, burmistrz albo prezydent miasta właściwy ze względu na miejsce położenia nieruchomości. Do gminy trafiają więc IN-1, wymagane załączniki i ewentualne wyjaśnienie faktyczne dotyczące przyczyny oraz okresu opóźnienia.
Ogólny schemat naprawienia braku zgłoszenia opisuje również materiał o niezgłoszeniu nieruchomości do podatku. W tym artykule koncentrujemy się na szczególnej sytuacji właściciela mieszkania, który po zakupie przez wiele lat nie składał informacji i nie otrzymywał decyzji podatkowych.
Brak decyzji z gminy a powstanie podatku
U osoby fizycznej zobowiązanie w podatku od nieruchomości powstaje w wyniku doręczenia decyzji ustalającej wysokość podatku. Dlatego przy wieloletnim braku zgłoszenia nie należy samodzielnie wyliczać i wpłacać do gminy „zaległego podatku” za wszystkie dawne lata tak, jak gdyby zobowiązanie powstało bez decyzji.
Najpierw trzeba uzupełnić informację potrzebną do wymiaru podatku. Następnie organ ocenia, za które lata może jeszcze skutecznie ustalić zobowiązanie i doręczyć decyzję. Dopiero z decyzji wynikają konkretna kwota oraz termin zapłaty.
Jeżeli wcześniej jakieś decyzje zostały jednak skutecznie doręczone, sytuacja tych lat jest inna. Wówczas trzeba sprawdzić treść decyzji, terminy płatności i ewentualne zaległości. Przy sporze o starsze okresy pomocny może być również materiał o podatku od nieruchomości za lata ubiegłe.
Za jakie lata gmina może jeszcze ustalić podatek?
Wieloletni brak zgłoszenia nie oznacza automatycznie, że gmina może ustalić podatek za cały okres od zakupu mieszkania. W przypadku zobowiązania powstającego przez doręczenie decyzji zastosowanie ma art. 68 Ordynacji podatkowej.
Co do zasady prawo do ustalenia zobowiązania wygasa, jeżeli decyzja zostanie doręczona po upływie 3 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym powstał obowiązek podatkowy. Jeżeli jednak podatnik nie złożył w terminie wymaganej deklaracji lub informacji albo nie ujawnił w niej danych niezbędnych do ustalenia zobowiązania, termin ten może wynosić 5 lat.
Każdy rok trzeba analizować osobno. Znaczenie mają data powstania obowiązku, fakt złożenia lub niezłożenia informacji, historia doręczeń oraz dokumenty znajdujące się w aktach. Szersze omówienie zawiera artykuł o przedawnieniu podatku od nieruchomości wobec gminy.
Nie wiesz, za które lata gmina może jeszcze wydać decyzję?
Przy wieloletnim braku IN-1 trzeba przeanalizować osobno poszczególne lata, wcześniejsze doręczenia i możliwość zastosowania art. 68 Ordynacji podatkowej. Prawnik może również ocenić, czy w Twojej sytuacji występuje ryzyko odpowiedzialności karnej skarbowej.
Przeanalizuj swoją sytuację z prawnikiem ›IN-1 i czynny żal – dwa różne organy
To najważniejsze rozróżnienie proceduralne. Informację IN-1, załączniki i wyjaśnienie dotyczące nieruchomości składa się do właściwego organu gminy. Czynny żal z art. 16 Kodeksu karnego skarbowego jest natomiast zawiadomieniem kierowanym do organu powołanego do ścigania przestępstw i wykroczeń skarbowych.
Gmina jest organem podatkowym właściwym w sprawie podatku od nieruchomości, ale sam ten fakt nie czyni jej finansowym organem postępowania przygotowawczego w rozumieniu Kodeksu karnego skarbowego. Nie należy więc traktować czynnego żalu jako załącznika do IN-1 ani zakładać, że przekazanie go razem z formularzem do urzędu gminy zapewnia ochronę przewidzianą w art. 16 KKS.
W typowej sprawie, która nie należy do szczególnej właściwości naczelnika urzędu celno-skarbowego ani innego organu wskazanego w przepisach, postępowanie przygotowawcze prowadzi co do zasady naczelnik właściwego urzędu skarbowego. Przed złożeniem czynnego żalu trzeba jednak ustalić, jaki czyn mógł zostać popełniony i jaki organ jest właściwy do jego ścigania.
Czy przy spóźnionym IN-1 zawsze trzeba składać czynny żal?
Nie. Sam fakt, że informacja IN-1 została złożona po terminie, nie oznacza automatycznie popełnienia przestępstwa albo wykroczenia skarbowego. Odpowiedzialność karna skarbowa wymaga spełnienia znamion konkretnego czynu zabronionego oraz odpowiedniej postaci winy przewidzianej w Kodeksie karnym skarbowym.
Dlatego przed złożeniem czynnego żalu należy ustalić, czy zachowanie właściciela rzeczywiście może podlegać odpowiedzialności na podstawie KKS. Inaczej należy oceniać świadome ukrywanie przedmiotu opodatkowania, a inaczej sytuację osoby, która pozostawała w błędnym przekonaniu, że po zakupie mieszkania wszystkie formalności podatkowe zostały wykonane przy akcie notarialnym. Ostateczna kwalifikacja zależy od konkretnych okoliczności.
Czynny żal nie jest więc obowiązkowym elementem procedury naprawczej przy każdym spóźnionym formularzu. Jeżeli jednak analiza wskazuje na realne ryzyko odpowiedzialności karnej skarbowej, złożenie skutecznego zawiadomienia powinno zostać rozważone możliwie szybko.
Kiedy czynny żal może być skuteczny?
Zgodnie z art. 16 Kodeksu karnego skarbowego sprawca powinien zawiadomić organ powołany do ścigania i ujawnić istotne okoliczności czynu, w szczególności osoby współdziałające w jego popełnieniu, jeżeli takie osoby występowały. W przypadkach, w których czyn spowodował uszczuplenie wymagalnej należności publicznoprawnej, zastosowanie mają także ustawowe zasady dotyczące jej uiszczenia.
Zawiadomienie jest bezskuteczne między innymi wtedy, gdy zostanie złożone w czasie, gdy organ ścigania ma już wyraźnie udokumentowaną wiadomość o popełnieniu przestępstwa skarbowego albo wykroczenia skarbowego, albo po rozpoczęciu czynności służbowej zmierzającej do ujawnienia czynu, chyba że zachodzi przewidziany w ustawie wyjątek.
Nie warto więc czekać z oceną sytuacji do chwili wszczęcia czynności przez właściwy organ. Jednocześnie nie powinno się automatycznie wysyłać czynnego żalu „na wszelki wypadek” do gminy, ponieważ najpierw trzeba określić potencjalny czyn i właściwego adresata.
Właściciel kupił mieszkanie kilka lat temu i sądził, że notariusz dopełnił wszystkich formalności podatkowych. Po zauważeniu braku decyzji przygotował IN-1 i wyjaśnienie dla właściwego urzędu miasta. Niezależnie od tego ocenił, czy jego zachowanie może stanowić czyn zabroniony według KKS. Dopiero po takiej ocenie ewentualny czynny żal powinien zostać skierowany do właściwego organu ścigania, a nie dołączony do dokumentów składanych w gminie.
Jak naprawić wieloletni brak zgłoszenia mieszkania?
Bezpieczna procedura wymaga rozdzielenia postępowania podatkowego od ewentualnej odpowiedzialności karnej skarbowej. Kolejność działań może wyglądać następująco:
- ustalić dokładną datę nabycia mieszkania oraz gminę właściwą ze względu na położenie nieruchomości,
- przygotować IN-1 oraz wymagane załączniki z prawidłowymi danymi dotyczącymi lokalu, gruntu i udziałów w nieruchomości wspólnej,
- ustalić osobno dla poszczególnych lat, czy organ może jeszcze skutecznie doręczyć decyzję ustalającą podatek, uwzględniając art. 68 Ordynacji podatkowej i historię wcześniejszych doręczeń,
- złożyć IN-1 do właściwego wójta, burmistrza albo prezydenta miasta wraz z rzeczowym wyjaśnieniem przyczyn opóźnienia,
- niezależnie ocenić, czy zachowanie może wypełniać znamiona przestępstwa albo wykroczenia skarbowego i który organ jest właściwy do ścigania,
- jeżeli czynny żal jest uzasadniony i nadal może być skuteczny, złożyć go do właściwego organu powołanego do ścigania,
- po otrzymaniu decyzji z gminy sprawdzić objęte nią lata, kwoty i terminy płatności, a w razie wątpliwości rozważyć odwołanie.
Przy wieloletnim braku zgłoszenia warto przed wizytą w urzędzie zebrać akt notarialny, dokumenty dotyczące powierzchni lokalu i udziału w gruncie, dotychczasową korespondencję z gminą oraz wszystkie wcześniejsze decyzje podatkowe. Dokumenty te mogą mieć znaczenie zarówno dla ustalenia okresu opodatkowania, jak i dla oceny terminów z Ordynacji podatkowej.
Co napisać w wyjaśnieniu do gminy?
Wyjaśnienie składane z IN-1 powinno dotyczyć przede wszystkim faktów potrzebnych do prawidłowego ustalenia podatku. Należy wskazać datę nabycia mieszkania, prawidłowe dane nieruchomości i – jeżeli jest to potrzebne – przyczynę opóźnienia.
Jeżeli właściciel rzeczywiście był przekonany, że formalności podatkowe zostały załatwione u notariusza, może tę okoliczność opisać zgodnie z prawdą. Nie należy jednak łączyć tego pisma z zawiadomieniem przewidzianym w art. 16 KKS. Są to dwa różne pisma, służące innym celom i kierowane według innych zasad właściwości.
Zapłata podatku, odsetki i możliwość rozłożenia na raty
Osoba fizyczna nie powinna przed wydaniem decyzji samodzielnie ustalać kwoty podatku za dawne lata i traktować jej jako istniejącej zaległości. W podatku od nieruchomości zobowiązanie tej osoby powstaje przez doręczenie decyzji ustalającej.
Po otrzymaniu decyzji należy sprawdzić, jakie lata obejmuje, jaka jest wysokość podatku i jaki termin płatności wynika z przepisów oraz rozstrzygnięcia. Dopiero niezapłacony w terminie podatek staje się zaległością podatkową, od której mogą być naliczane odsetki za zwłokę. Inaczej należy traktować lata, za które wcześniej skutecznie doręczono już decyzję i podatek nie został zapłacony w terminie.
Jeżeli kwota wynikająca z decyzji jest wysoka i jednorazowa zapłata powodowałaby poważne trudności, można wystąpić do organu podatkowego o ulgę w spłacie, w szczególności o odroczenie terminu płatności albo rozłożenie podatku lub zaległości na raty. Organ ocenia taki wniosek indywidualnie na podstawie przesłanek przewidzianych w Ordynacji podatkowej.
FAQ
Czy notariusz zgłasza mieszkanie do podatku od nieruchomości?
Akt notarialny i rozliczenie PCC nie zwalniają właściciela z obowiązku złożenia informacji potrzebnej do wymiaru podatku od nieruchomości. Osoba fizyczna powinna złożyć IN-1 właściwemu organowi gminy.
Gdzie składa się czynny żal za nieujawnienie nieruchomości?
Czynny żal z art. 16 KKS składa się do organu powołanego do ścigania danego przestępstwa albo wykroczenia skarbowego, a nie automatycznie do gminy. W typowej sprawie niewymienionej w szczególnej właściwości innego organu będzie to co do zasady naczelnik właściwego urzędu skarbowego. Właściwość trzeba jednak ustalić na podstawie rodzaju potencjalnego czynu.
Czy do IN-1 trzeba obowiązkowo dołączyć czynny żal?
Nie. Czynny żal nie jest wymaganym załącznikiem do IN-1. Najpierw trzeba ustalić, czy spóźnienie może w ogóle rodzić odpowiedzialność za przestępstwo albo wykroczenie skarbowe i czy zachowane są warunki skuteczności czynnego żalu.
Czy brak decyzji oznacza, że podatek od nieruchomości nie istnieje?
U osoby fizycznej zobowiązanie podatkowe powstaje przez doręczenie decyzji ustalającej. Brak wcześniejszych decyzji nie zwalnia jednak z obowiązku złożenia informacji o nieruchomości. Po uzupełnieniu danych organ może wydać decyzje za lata, za które nie upłynął termin do skutecznego ustalenia zobowiązania.
Czy gmina może ustalić podatek za kilkanaście lat wstecz?
Nie można automatycznie przyjąć, że gmina może skutecznie objąć decyzją cały okres od nabycia mieszkania. Przy braku wymaganej informacji szczególne znaczenie ma pięcioletni termin z art. 68 § 2 Ordynacji podatkowej. Każdy rok trzeba ocenić oddzielnie z uwzględnieniem dokumentów i historii doręczeń.
Czy trzeba zapłacić podatek jeszcze przed decyzją gminy?
W przypadku osoby fizycznej wysokość podatku od nieruchomości ustala organ w decyzji. Przy niezgłoszonym wcześniej mieszkaniu nie należy samodzielnie wyliczać i wpłacać podatku za dawne lata przed ustaleniem zobowiązania przez gminę. Po doręczeniu decyzji trzeba natomiast przestrzegać wynikającego z przepisów terminu płatności.
Czy podatek wynikający z decyzji można rozłożyć na raty?
Tak. Jeżeli spełnione są przesłanki z Ordynacji podatkowej, podatnik może złożyć wniosek o odroczenie terminu płatności lub rozłożenie podatku albo zaległości na raty. Udzielenie ulgi zależy od indywidualnej oceny organu.
Twoja sytuacja wymaga indywidualnej oceny?
Opisz sprawę i najważniejsze okoliczności. Prawnik może ocenić problem na podstawie konkretnego stanu faktycznego i wskazać możliwe dalsze działania.
Opisz swoją sprawę prawnikowi ›Wycena zwykle w ciągu 2 godzin
Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje
Źródła:
1. Ustawa z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych – w szczególności art. 6.
2. Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa – w szczególności art. 21, art. 47, art. 51, art. 67a i art. 68: tekst jednolity w ELI.
3. Ustawa z dnia 10 września 1999 r. – Kodeks karny skarbowy – w szczególności art. 16 i art. 133.
4. Ustawa z dnia 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych – w szczególności art. 10.
