Darowizna przedsiębiorstwa synowi

Czy można przekazać synowi jednoosobową działalność?

W przypadku jednoosobowej działalności gospodarczej trzeba odróżnić dwa pojęcia: sam wpis przedsiębiorcy w CEIDG oraz przedsiębiorstwo w znaczeniu majątkowym. Wpis w CEIDG, numer NIP i historia rozliczeń należą do konkretnej osoby fizycznej. Nie można ich przenieść na syna tak, jak przenosi się udziały w spółce.

Można natomiast przekazać synowi przedsiębiorstwo, czyli zorganizowany zespół składników przeznaczonych do prowadzenia działalności. W praktyce mogą to być m.in. samochody stanowiące własność przedsiębiorcy, wyposażenie, narzędzia, zapasy, baza klientów, nazwa przedsiębiorstwa, prawa z umów, dokumentacja, know-how oraz wierzytelności, o ile strony i przepisy pozwalają na ich przeniesienie.

Najczęściej rozważa się darowiznę, sprzedaż przedsiębiorstwa albo wniesienie majątku do spółki. Jeżeli celem jest rodzinne przekazanie firmy synowi bez odpłatności, darowizna przedsiębiorstwa jest zwykle najprostsza, ale wymaga dobrego przygotowania prawnego i podatkowego.

Przy rozliczeniach VAT warto porównać także temat: darowizna ciągnika rolniczego a VAT.

Forma darowizny przedsiębiorstwa

Zgodnie z art. 75¹ Kodeksu cywilnego zbycie przedsiębiorstwa powinno być dokonane w formie pisemnej z podpisami notarialnie poświadczonymi. Darowizna przedsiębiorstwa jest jedną z form zbycia, dlatego co do zasady należy zachować właśnie taką formę.

Jeżeli w skład przedsiębiorstwa wchodzi nieruchomość, potrzebny jest akt notarialny. Z opisu sprawy wynika, że lokal jest wynajmowany od spółdzielni mieszkaniowej, a nie stanowi własności przedsiębiorcy. To oznacza, że sama umowa darowizny przedsiębiorstwa nie musi z tego powodu przybierać formy aktu notarialnego, ale umowę najmu trzeba odrębnie uregulować z wynajmującym.

Umowa darowizny powinna dokładnie wymieniać, co jest przekazywane. Warto dołączyć załączniki: wykaz samochodów, wyposażenia, narzędzi, zapasów, umów, wierzytelności, zobowiązań, dokumentacji, licencji, kont, numerów telefonów i innych składników używanych w firmie. Przydatny jest także protokół zdawczo-odbiorczy podpisany w dniu przekazania.

Co z leasingiem samochodu?

Samochód w leasingu wymaga szczególnej ostrożności. Przedsiębiorca zwykle nie jest właścicielem leasingowanego pojazdu, więc nie może go po prostu podarować synowi. Możliwe jest natomiast przejęcie umowy leasingu przez syna, ale wymaga to zgody finansującego i spełnienia warunków przewidzianych w umowie leasingu.

Przed podpisaniem darowizny należy skontaktować się z leasingodawcą i ustalić, czy dopuszcza cesję leasingu, jakie dokumenty musi złożyć syn oraz czy zmienią się opłaty, zabezpieczenia albo warunki wykupu. Jeżeli leasingodawca nie wyrazi zgody, samochód nie powinien być traktowany w umowie darowizny tak, jakby był własnością darczyńcy.

Działalność syna, CEIDG i NIP

Syn powinien założyć własną działalność gospodarczą w CEIDG najpóźniej przed rozpoczęciem wykonywania przejętych usług. Będzie działał pod własnym numerem NIP i własnym numerem REGON. Nie przejmie NIP ojca ani jego wpisu w CEIDG.

Po przekazaniu przedsiębiorstwa ojciec może dalej prowadzić działalność w ograniczonym zakresie, zawiesić ją albo zakończyć. Jeżeli głównym celem jest uniknięcie dalszego opłacania składki zdrowotnej z działalności gospodarczej, samo podpisanie darowizny nie wystarczy. Trzeba jeszcze odpowiednio uporządkować wpis w CEIDG, rozliczenia z ZUS i urzędem skarbowym oraz ewentualną rejestrację VAT.

Warto zaplanować datę przekazania tak, aby nie powstała przerwa w obsłudze klientów, a jednocześnie aby rozliczenia podatkowe i ubezpieczeniowe były czytelne. W praktyce często wybiera się konkretny dzień miesiąca i na ten dzień sporządza protokół przekazania składników majątku.

Umowy z kontrahentami i najem lokalu

Darowizna przedsiębiorstwa nie zawsze automatycznie przeniesie wszystkie umowy na syna. Trzeba sprawdzić każdą umowę osobno, zwłaszcza umowy serwisowe, gwarancyjne, ubezpieczeniowe, najmu, leasingu, umowy z dostawcami oraz umowy z kluczowymi klientami.

W przypadku najmu lokalu od spółdzielni najbezpieczniejsze jest zawarcie porozumienia trójstronnego: ojciec, syn i spółdzielnia. W takim porozumieniu można uzgodnić, że dotychczasowy najemca zostaje zwolniony z umowy, a syn wstępuje w jego miejsce albo zawiera nową umowę najmu od określonego dnia.

Przy umowach z kontrahentami możliwe są różne rozwiązania: aneks, cesja praw, przejęcie długu za zgodą wierzyciela, zawarcie nowej umowy albo okres przejściowy, w którym ojciec kończy stare zlecenia, a syn podpisuje nowe. Warto unikać sytuacji, w której syn wykonuje usługi bez formalnej podstawy umownej.

Podatki przy darowiźnie przedsiębiorstwa synowi

Darowizna dokonana przez ojca na rzecz syna może korzystać ze zwolnienia z podatku od spadków i darowizn, ponieważ syn należy do najbliższej rodziny. Warunkiem jest prawidłowe zgłoszenie nabycia do urzędu skarbowego na formularzu SD-Z2 w terminie 6 miesięcy od powstania obowiązku podatkowego. Jeżeli darowizna jest zawarta w formie aktu notarialnego, obowiązek zgłoszeniowy co do zasady przejmuje notariusz.

W podatku VAT istotne jest, aby przedmiotem darowizny było przedsiębiorstwo albo zorganizowana część przedsiębiorstwa. Zbycie przedsiębiorstwa jest wyłączone spod działania ustawy o VAT. Jeżeli jednak w rzeczywistości przekazywane są tylko pojedyncze składniki majątku, a nie funkcjonalna całość pozwalająca kontynuować działalność, skutki podatkowe mogą być inne.

Warto również skonsultować skutki w podatku dochodowym, zwłaszcza sposób ujęcia środków trwałych, wyposażenia, remanentu, amortyzacji, samochodów oraz ewentualnych zobowiązań. Darowizna rodzinnej firmy może być korzystna podatkowo, ale błędne opisanie przedmiotu umowy lub pominięcie części składników może wywołać spór z fiskusem.

Pracownik będący synem

Jeżeli syn jest zatrudniony w firmie ojca, trzeba rozważyć, co stanie się z jego stosunkiem pracy po przejęciu przedsiębiorstwa. Jednoosobowy przedsiębiorca nie może być pracownikiem samego siebie. W praktyce umowę o pracę z ojcem trzeba zakończyć albo odpowiednio rozliczyć w związku z przejściem syna do roli przedsiębiorcy.

Jeżeli w firmie są także inni pracownicy, przekazanie przedsiębiorstwa może oznaczać przejście zakładu pracy lub jego części na nowego pracodawcę. Wtedy zastosowanie mogą mieć przepisy Kodeksu pracy o przejściu zakładu pracy, w tym obowiązki informacyjne wobec pracowników. Przy większej liczbie zatrudnionych warto przygotować osobny harmonogram kadrowy.

Jak przygotować darowiznę krok po kroku?

1. Ustalić, co dokładnie wchodzi w skład przedsiębiorstwa i które składniki są własnością ojca.
2. Sprawdzić umowy leasingu, najmu, serwisowe, gwarancyjne, ubezpieczeniowe i umowy z klientami.
3. Uzgodnić z kontrahentami aneksy, cesje albo nowe umowy dla syna.
4. Założyć albo przygotować działalność gospodarczą syna w CEIDG.
5. Sporządzić umowę darowizny przedsiębiorstwa z podpisami notarialnie poświadczonymi, a jeśli trzeba – akt notarialny.
6. Podpisać protokół przekazania składników majątku i dokumentacji.
7. Zgłosić darowiznę do urzędu skarbowego, jeżeli nie robi tego notariusz.
8. Uporządkować CEIDG, ZUS, VAT, księgowość i ewentualne zakończenie działalności ojca.

FAQ

Czy darowizna firmy synowi jest najlepszym rozwiązaniem?

Często tak, jeżeli celem jest nieodpłatne przekazanie rodzinnego biznesu i syn ma kontynuować działalność. Nie zawsze będzie jednak najlepsza, gdy w firmie są duże zobowiązania, skomplikowany leasing, sporne umowy albo majątek, którego nie da się łatwo przenieść.

Czy syn może przejąć NIP ojca?

Nie. Syn jako osoba fizyczna prowadząca działalność gospodarczą działa pod własnym NIP. Może przejąć przedsiębiorstwo jako zespół składników, ale nie przejmuje numeru NIP ojca ani jego wpisu w CEIDG.

Czy darowizna przedsiębiorstwa podlega VAT?

Zbycie przedsiębiorstwa albo zorganizowanej części przedsiębiorstwa jest wyłączone spod działania ustawy o VAT. Trzeba jednak zadbać, aby przedmiot umowy rzeczywiście stanowił przedsiębiorstwo, a nie przypadkowy zestaw pojedynczych składników majątku.

Czy trzeba zgłaszać darowiznę do urzędu skarbowego?

Przy darowiźnie od ojca syn może korzystać ze zwolnienia dla najbliższej rodziny, ale zwykle musi złożyć formularz SD-Z2 w terminie 6 miesięcy. Jeżeli umowa ma formę aktu notarialnego, zgłoszenia zasadniczo dokonuje notariusz.

Co zrobić z działalnością ojca po darowiźnie?

Jeżeli ojciec nie chce dalej prowadzić firmy i opłacać składek z tego tytułu, powinien uporządkować wpis w CEIDG, rozliczenia z ZUS, urząd skarbowy i ewentualną rejestrację VAT. Samo przekazanie majątku synowi nie zawsze automatycznie kończy wszystkie obowiązki przedsiębiorcy.

Podsumowanie

Darowizna przedsiębiorstwa synowi może być prostym i korzystnym sposobem sukcesji jednoosobowej firmy, ale nie polega na przepisaniu działalności gospodarczej ani NIP-u. Przedmiotem darowizny jest przedsiębiorstwo jako zorganizowany majątek służący prowadzeniu biznesu.

Najważniejsze jest prawidłowe opisanie składników firmy, zachowanie wymaganej formy umowy, uzyskanie zgód dotyczących leasingu i najmu, uporządkowanie umów z kontrahentami oraz dopilnowanie zgłoszeń podatkowych. Dopiero połączenie tych elementów pozwala bezpiecznie przekazać firmę i ograniczyć ryzyko sporów.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93

2. Ustawa o podatku od spadków i darowizn

3. Ustawa o podatku od towarów i usług

4. Kodeks pracy