Spadek w Polsce dla rezydenta USA

Spadek w Polsce a stały pobyt w USA

Jeżeli spadkobierca mieszkający w USA odziedziczył po rodzicach działkę budowlaną położoną w Polsce albo środki znajdujące się na rachunku prowadzonym przez polski bank, trzeba zbadać obowiązki wynikające z polskiej ustawy o podatku od spadków i darowizn. Zasadą jest opodatkowanie nabycia przez osoby fizyczne rzeczy znajdujących się na terytorium Polski oraz praw majątkowych wykonywanych w Polsce, z uwzględnieniem ustawowych wyłączeń.

Stały pobyt w USA nie powoduje więc automatycznie, że polski urząd skarbowy nie jest właściwy w sprawie spadku. W opisanej sytuacji duże znaczenie ma natomiast pokrewieństwo ze spadkodawcą. Dzieci należą do kręgu osób wymienionych w art. 4a ustawy i mogą korzystać z pełnego zwolnienia, jeżeli spełnią wszystkie wymagane warunki.

Trzeba przy tym pamiętać o art. 4 ust. 4 ustawy. Zwolnienie z art. 4a stosuje się, jeżeli w chwili nabycia nabywca posiadał obywatelstwo polskie, obywatelstwo państwa Unii Europejskiej lub państwa EFTA należącego do EOG albo miał miejsce zamieszkania na terytorium Polski lub takiego państwa. Oznacza to, że np. polski obywatel mieszkający na stałe w USA nie traci zwolnienia tylko z powodu amerykańskiej rezydencji.

Polsko-amerykańska umowa o unikaniu podwójnego opodatkowania dotyczy podatków od dochodu i nie rozstrzyga zasad polskiego podatku od spadków i darowizn. Ewentualne obowiązki podatkowe w USA należy zatem badać oddzielnie według prawa federalnego i, gdy ma to znaczenie, prawa właściwego stanu.

Kiedy powstaje obowiązek podatkowy przy dziedziczeniu?

Cywilnoprawnie spadek otwiera się z chwilą śmierci spadkodawcy, a spadkobierca nabywa go z chwilą otwarcia spadku. Wynika to z art. 924 i art. 925 Kodeksu cywilnego. Dla obowiązku podatkowego i terminu na skorzystanie ze zwolnienia znaczenie mają jednak również późniejsze dokumenty potwierdzające dziedziczenie.

Zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn przy dziedziczeniu obowiązek podatkowy powstaje z chwilą uprawomocnienia się orzeczenia sądu stwierdzającego nabycie spadku, zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia albo wydania europejskiego poświadczenia spadkowego. Przy akcie poświadczenia dziedziczenia i europejskim poświadczeniu spadkowym art. 4a ust. 1a wiąże z tymi zdarzeniami również początek sześciomiesięcznego terminu na zgłoszenie.

Nie należy więc wyciągać wniosku, że samo to, iż rodzic zmarł np. w 2013 albo 2017 r., oznacza automatyczną utratę zwolnienia. Trzeba najpierw ustalić, czy i kiedy pojawił się dokument, z którym przepisy wiążą bieg terminu.

Dokument spadkowy z USA a początek terminu SD-Z2

Od 7 stycznia 2026 r. ustawa wyraźnie reguluje również sytuację, w której stwierdzenia nabycia spadku dokonuje inny niż sąd organ państwa obcego. Zgodnie z art. 6 ust. 1c wydanie przez taki organ dokumentu stwierdzającego nabycie spadku jest dla potrzeb ustawy traktowane jak zarejestrowanie aktu poświadczenia dziedziczenia.

W sprawie spadkowej prowadzonej w USA nie można zatem zakładać, że sześciomiesięczny termin nie rozpocznie się, dopóki spadkobierca nie uzyska polskiego postanowienia sądu, polskiego aktu poświadczenia dziedziczenia albo europejskiego poświadczenia spadkowego. Należy ustalić, kto wydał amerykański dokument, jaki ma on charakter i czy stwierdza nabycie spadku w rozumieniu art. 6 ust. 1c. Jeżeli dokument pochodzi od sądu, jego znaczenie trzeba ocenić w świetle art. 6 ust. 1 pkt 1 oraz charakteru konkretnego rozstrzygnięcia.

Nowe rozwiązanie dotyczące dokumentów zagranicznych ma własny przepis przejściowy. Art. 2 ust. 2 ustawy z 21 listopada 2025 r. przewiduje stosowanie nowych zasad do dziedziczenia, gdy uprawomocnienie orzeczenia sądu, rejestracja aktu poświadczenia dziedziczenia, wydanie europejskiego poświadczenia spadkowego albo wydanie dokumentu przez inny niż sąd organ państwa obcego nastąpiło od dnia wejścia nowelizacji w życie, czyli od 7 stycznia 2026 r.

Jak skorzystać ze zwolnienia z podatku?

Dzieci dziedziczące po rodzicach należą do kręgu najbliższej rodziny wskazanego w art. 4a ustawy. Zwolnienie obejmuje również małżonka, zstępnych, wstępnych, pasierba, rodzeństwo, ojczyma i macochę. Po spełnieniu warunków ustawowych nabycie może być całkowicie zwolnione z podatku niezależnie od wartości odziedziczonego majątku.

Co do zasady nabycie należy zgłosić właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego na formularzu SD-Z2 w terminie 6 miesięcy. Przy spadku po dwóch osobach trzeba rozpatrywać oba nabycia oddzielnie. Spadek po matce i spadek po ojcu mogą mieć inne daty rozpoczęcia terminu i wymagają odrębnych zgłoszeń.

W SD-Z2 należy wykazać składniki nabyte po konkretnym spadkodawcy, ich wartość rynkową oraz udział przypadający spadkobiercy. W przypadku działki będą to informacje dotyczące nieruchomości i odziedziczonego udziału, a przy środkach na rachunku bankowym kwota przypadająca spadkobiercy.

Oddzielną regulację zawiera art. 4a ust. 2. Jeżeli nabywca dowiedział się o nabyciu określonych rzeczy lub praw dopiero po upływie zwykłego terminu, zwolnienie może być zachowane, gdy zgłosi je w terminie 6 miesięcy od dnia, w którym dowiedział się o ich nabyciu, i uprawdopodobni późniejsze powzięcie wiadomości. Nie jest to to samo co przywrócenie terminu na podstawie art. 4c.

Co trzeba zrobić krok po kroku?

Najpierw należy zebrać dokumenty dotyczące spadku po każdym z rodziców. Trzeba sprawdzić nie tylko polskie postanowienie sądu, akt poświadczenia dziedziczenia lub europejskie poświadczenie spadkowe, ale również dokumenty wydane w USA i ustalić, jaki organ je wydał oraz kiedy nastąpiło zdarzenie istotne podatkowo.

Następnie trzeba ustalić skład majątku przypadającego spadkobiercy po każdym ze spadkodawców. W praktyce może chodzić o udział w działce, środki pieniężne, lokaty lub inne prawa majątkowe. Jeżeli jest kilku spadkobierców, w zgłoszeniu wykazuje się część przypadającą konkretnemu nabywcy.

Kolejnym krokiem jest ustalenie daty rozpoczęcia sześciomiesięcznego terminu i tego, czy termin jeszcze biegnie. Jeżeli termin został przekroczony, nie należy automatycznie przechodzić do opodatkowania według I grupy podatkowej. Od 7 stycznia 2026 r. trzeba najpierw sprawdzić, czy zastosowanie może mieć art. 4c i przepisy przejściowe.

Po ustaleniu właściwego trybu należy złożyć SD-Z2 albo, gdy zwolnienie ostatecznie nie może zostać zastosowane, zeznanie podatkowe SD-3. W sprawie obejmującej nieruchomość i inne składniki majątku należy również prawidłowo ustalić właściwość naczelnika urzędu skarbowego.

Konto bankowe po zmarłych rodzicach

Jeżeli środki na polskim rachunku należały do zmarłego i weszły do spadku, należy uwzględnić je przy rozliczeniu nabycia spadkowego. Inaczej może wyglądać sytuacja środków nabytych na podstawie szczególnej dyspozycji bankowej na wypadek śmierci, ponieważ ustawa odrębnie reguluje nabycie praw do wkładu oszczędnościowego na podstawie takiej dyspozycji.

Jeżeli problem dotyczy wypłaty pieniędzy z rachunku lub lokaty dokonanej jeszcze przed śmiercią właściciela, właściwy jest odrębny materiał: wypłata pieniędzy z lokaty przed śmiercią właściciela.

Czy po 7 stycznia 2026 r. można przywrócić termin SD-Z2?

Tak, ale nie jest to automatyczny dodatkowy termin dla każdego, kto spóźnił się ze zgłoszeniem. Od 7 stycznia 2026 r. art. 4c ustawy pozwala na przywrócenie terminów określonych m.in. w art. 4a ust. 1 pkt 1 i ust. 2, jeżeli podatnik złoży wniosek i uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy.

Do przywrócenia stosuje się odpowiednio art. 162 § 2 i 3 oraz art. 163 § 1 i 3 Ordynacji podatkowej. Oznacza to w szczególności, że wniosek należy wnieść w ciągu 7 dni od ustania przyczyny uchybienia, a jednocześnie dopełnić spóźnionej czynności. Przy SD-Z2 oznacza to co do zasady złożenie wraz z wnioskiem również samego zgłoszenia. Nie można odkładać SD-Z2 na czas po rozpoznaniu wniosku.

Najważniejsze ograniczenie wynika z przepisu przejściowego. Art. 4c stosuje się do nabyć dokonanych od 7 stycznia 2026 r. oraz do nabyć wcześniejszych, jeżeli właściwy termin na zgłoszenie nie upłynął do dnia wejścia nowelizacji w życie. Nowelizacja nie otworzyła zatem ponownie wszystkich starych spraw, w których termin do SD-Z2 zakończył się wiele lat przed 7 stycznia 2026 r.

Przy przekroczeniu terminu najlepiej przejść kolejno przez następujące pytania:

1. Jaki dokument lub inne zdarzenie rozpoczęło bieg sześciomiesięcznego terminu?
2. Kiedy dokładnie termin upłynął?
3. Czy termin upłynął jeszcze przed objęciem sprawy mechanizmem z art. 4c, czy sprawa mieści się w przepisach przejściowych?
4. Czy podatnik uchybił terminowi bez swojej winy i może tę okoliczność uprawdopodobnić?
5. Kiedy ustała przyczyna, która uniemożliwiała terminowe zgłoszenie?
6. Czy siedmiodniowy termin na wniosek o przywrócenie jeszcze biegnie?
7. Czy razem z wnioskiem zostanie złożony SD-Z2?

Dopiero jeżeli przywrócenie terminu nie jest możliwe albo wniosek został ostatecznie rozstrzygnięty odmownie, należy przejść do rozliczenia na zasadach właściwych dla I grupy podatkowej.

Co z SD-3 po utracie zwolnienia?

Od 7 stycznia 2026 r. art. 17a ust. 1a precyzuje termin na złożenie zeznania podatkowego w sytuacji, gdy nabycie nie zostało zgłoszone w terminie wymaganym dla zwolnienia. Jeżeli podatnik nie składa wniosku o przywrócenie terminu, termin na zeznanie wynosi miesiąc od dnia upływu terminu do zgłoszenia.

Jeżeli natomiast podatnik złoży wniosek o przywrócenie terminu, a organ odmówi jego przywrócenia, termin na złożenie zeznania wynosi miesiąc od dnia, w którym postanowienie o odmowie stało się ostateczne. W takim przypadku właściwym formularzem służącym do zeznania o nabyciu rzeczy lub praw majątkowych jest co do zasady SD-3.

Nie należy więc składać SD-3 mechanicznie od razu po każdym spóźnieniu. Jeżeli istnieją podstawy do skorzystania z art. 4c, kolejność działań ma znaczenie dla możliwości zachowania pełnego zwolnienia.

FAQ

Czy osoba mieszkająca w USA musi zgłosić spadek w Polsce?

Może mieć taki obowiązek, jeżeli dziedziczy rzeczy znajdujące się w Polsce lub prawa majątkowe wykonywane w Polsce. Sam zagraniczny adres zamieszkania nie wyłącza stosowania polskiej ustawy. Trzeba jednak uwzględnić również szczególne wyłączenia przewidziane w ustawie.

Czy polski obywatel mieszkający w USA może skorzystać ze zwolnienia dla dziecka?

Tak. Samo miejsce zamieszkania w USA nie odbiera polskiemu obywatelowi możliwości skorzystania ze zwolnienia z art. 4a. Musi on jednak spełnić pozostałe warunki zwolnienia, przede wszystkim prawidłowo ustalić termin i zgłosić nabycie, chyba że zachodzi ustawowy wyjątek od obowiązku zgłoszenia.

Czy dokument spadkowy wydany w USA może uruchomić termin na SD-Z2?

Tak. Od 7 stycznia 2026 r. art. 6 ust. 1c przewiduje, że dokument stwierdzający nabycie spadku wydany przez inny niż sąd organ państwa obcego jest dla potrzeb ustawy traktowany jak zarejestrowanie aktu poświadczenia dziedziczenia. Trzeba jednak ocenić konkretny dokument i zastosować przepis przejściowy. Dokumenty sądowe wymagają odrębnej oceny na tle art. 6 ust. 1 pkt 1.

Czy można przywrócić spóźniony termin SD-Z2?

Od 7 stycznia 2026 r. jest to możliwe w przypadkach objętych art. 4c, gdy podatnik uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Wniosek składa się zasadniczo w ciągu 7 dni od ustania przyczyny uchybienia i jednocześnie trzeba dopełnić spóźnionej czynności, czyli złożyć SD-Z2.

Czy art. 4c pozwala odzyskać zwolnienie przy każdym dawnym spadku?

Nie. W przypadku nabyć sprzed 7 stycznia 2026 r. znaczenie ma przepis przejściowy. Nowy mechanizm nie obejmuje automatycznie dawnych spraw, w których termin do zgłoszenia zakończył się przed objęciem ich nową regulacją.

Kiedy po niezgłoszeniu spadku trzeba złożyć SD-3?

Jeżeli zwolnienie nie może zostać zastosowane i nie złożono wniosku o przywrócenie terminu, art. 17a ust. 1a przewiduje miesiąc od upływu terminu do zgłoszenia. Jeżeli złożono wniosek o przywrócenie, lecz organ ostatecznie odmówił, miesięczny termin liczy się od dnia, w którym postanowienie o odmowie stało się ostateczne.

Czy trzeba składać osobne zgłoszenia po matce i po ojcu?

Tak. Są to dwa odrębne nabycia. Dla każdego spadku trzeba osobno ustalić dokument potwierdzający dziedziczenie, datę rozpoczęcia terminu, skład majątku oraz obowiązek zgłoszeniowy.

Czy podatek lub rozliczenie w USA zastępuje rozliczenie w Polsce?

Nie. Polsko-amerykańska umowa dotycząca podatków dochodowych nie reguluje polskiego podatku od spadków i darowizn. Obowiązki w Polsce oraz ewentualne obowiązki amerykańskie trzeba analizować niezależnie.

Co sprawdzić przed złożeniem formularza?

W sprawie rezydenta USA najważniejsze jest zebranie dokumentów po każdym spadkodawcy oraz ustalenie, kto je wydał, kiedy stały się skuteczne i czy mieszczą się w regulacjach obowiązujących od 7 stycznia 2026 r. Dopiero na tej podstawie można prawidłowo policzyć termin SD-Z2.

Jeżeli termin już minął, trzeba ustalić dokładną datę jego upływu, przyczynę spóźnienia i datę ustania tej przyczyny. Pozwala to ocenić, czy można skorzystać z art. 4c, czy też należy złożyć SD-3 i rozliczyć nabycie według zasad I grupy podatkowej.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn, tekst jednolity ogłoszony w Dz.U. z 2026 r. poz. 478, w szczególności art. 1, art. 4 ust. 4, art. 4a, art. 4c, art. 6 ust. 1 pkt 1 i ust. 1c oraz art. 17a.

2. Ustawa z dnia 21 listopada 2025 r. o zmianie ustawy o podatku od spadków i darowizn, Dz.U. z 2025 r. poz. 1854, w szczególności art. 2 – tekst ustawy w ISAP.

3. Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa, w szczególności art. 162 § 2 i 3 oraz art. 163 § 1 i 3.

4. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny – tekst w ISAP.

5. Umowa między Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej a Rządem Stanów Zjednoczonych Ameryki o uniknięciu podwójnego opodatkowania i zapobieżeniu uchylaniu się od opodatkowania w zakresie podatków od dochodu, Dz.U. 1976 nr 31 poz. 178.