Spadek w Polsce dla rezydenta USA

Spadek w Polsce a stały pobyt w USA

Jeżeli żona odziedziczyła po rodzicach działkę budowlaną położoną w Polsce oraz środki na rachunku prowadzonym przez polski bank, nabycie takiego majątku podlega w Polsce ustawie o podatku od spadków i darowizn. Decydujące jest przede wszystkim to, że rzeczy znajdują się w Polsce albo prawa majątkowe są wykonywane w Polsce.

Stały pobyt w USA nie powoduje automatycznie, że polski urząd skarbowy traci prawo do opodatkowania takiego spadku. Nie ma też znaczenia, że spadkobierczyni na co dzień rozlicza się za granicą. W opisanej sytuacji istotne jest natomiast to, że żona dziedziczy po rodzicach, a więc należy do kręgu najbliższej rodziny uprawnionej do pełnego zwolnienia podatkowego po spełnieniu formalności.

Polsko-amerykańska umowa o unikaniu podwójnego opodatkowania dotyczy zasadniczo podatków dochodowych. Nie reguluje ona polskiego podatku od spadków i darowizn, dlatego ewentualne obowiązki w USA trzeba analizować osobno, najlepiej z doradcą znającym prawo amerykańskie i przepisy stanu właściwego dla spadkobiercy.

Kiedy powstaje nabycie spadku?

Zgodnie z Kodeksem cywilnym spadek otwiera się z chwilą śmierci spadkodawcy, a spadkobierca nabywa spadek z chwilą jego otwarcia. Wynika to z art. 924 i art. 925 Kodeksu cywilnego. Postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku albo notarialny akt poświadczenia dziedziczenia zwykle tylko potwierdzają stan prawny, który powstał z chwilą śmierci.

W praktyce podatkowej ma to znaczenie, ale nie należy wyciągać z samej daty śmierci zbyt pochopnego wniosku, że termin na zgłoszenie już minął. Przy dziedziczeniu termin na zgłoszenie zwolnienia dla najbliższej rodziny jest powiązany z dokumentem potwierdzającym nabycie spadku: prawomocnym postanowieniem sądu, zarejestrowanym aktem poświadczenia dziedziczenia albo europejskim poświadczeniem spadkowym.

Jeżeli więc po mamie zmarłej w 2013 r. albo po ojcu zmarłym w 2017 r. nie było jeszcze prawomocnego postanowienia sądu, zarejestrowanego aktu poświadczenia dziedziczenia ani właściwego poświadczenia spadkowego, sam upływ lat od śmierci nie musi oznaczać utraty zwolnienia. Jeżeli jednak taki dokument został już wydany albo zarejestrowany, trzeba sprawdzić, czy 6-miesięczny termin został zachowany.

Jak skorzystać ze zwolnienia z podatku?

Dzieci dziedziczące po rodzicach mogą korzystać ze zwolnienia przewidzianego dla najbliższej rodziny. Zwolnienie obejmuje m.in. małżonka, zstępnych, wstępnych, pasierba, rodzeństwo, ojczyma i macochę. Córka dziedzicząca po matce lub ojcu mieści się w tej grupie.

Aby nie płacić podatku, trzeba zgłosić nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego na formularzu SD-Z2. Przy spadku po dwóch osobach formularze należy przygotować oddzielnie dla każdego spadkodawcy, ponieważ spadek po matce i spadek po ojcu są odrębnymi nabyciami.

W zgłoszeniu należy wskazać m.in. dane spadkodawcy i spadkobiercy, tytuł nabycia, składniki majątku, ich wartość oraz udział przypadający spadkobiercy. Przy działce istotne będą dane nieruchomości i jej wartość rynkowa, a przy rachunku bankowym kwota środków przypadająca na spadkobiercę.

Termin 6 miesięcy na SD-Z2

Najważniejszy termin to 6 miesięcy. Przy dziedziczeniu liczy się go co do zasady od dnia uprawomocnienia się postanowienia sądu stwierdzającego nabycie spadku. Jeżeli nabycie potwierdza notarialny akt poświadczenia dziedziczenia, termin liczy się od dnia jego zarejestrowania. Przy europejskim poświadczeniu spadkowym znaczenie ma dzień jego wydania.

Jeżeli spadkobierca dowiedział się o nabyciu później, przepisy przewidują szczególne rozwiązania, ale trzeba umieć wykazać, że informacja o nabyciu rzeczy lub praw majątkowych rzeczywiście została uzyskana później. Nie jest to typowa sytuacja i wymaga ostrożności dowodowej.

Niezłożenie SD-Z2 w terminie powoduje, że najbliższa rodzina traci pełne zwolnienie. Wtedy nabycie jest opodatkowane według zasad właściwych dla I grupy podatkowej, po uwzględnieniu kwoty wolnej i skali podatkowej. Urząd może również naliczyć odsetki, jeżeli podatek nie został zapłacony w terminie wynikającym z decyzji lub obowiązujących procedur.

Jeżeli sprawa wraca dopiero po wielu latach, warto porównać ją z sytuacją, w której spadek został ujawniony po latach i trzeba wykazać moment uzyskania wiedzy o nabyciu.

Co trzeba zrobić krok po kroku?

W pierwszej kolejności należy ustalić, czy po każdym z rodziców przeprowadzono już postępowanie spadkowe albo sporządzono notarialny akt poświadczenia dziedziczenia. Bez dokumentu potwierdzającego nabycie spadku bank, sąd wieczystoksięgowy i urząd skarbowy mogą nie przyjąć dalszych czynności.

Następnie trzeba ustalić skład i wartość majątku przypadającego żonie po każdym z rodziców. W praktyce będą to przede wszystkim udział w działce budowlanej oraz środki zgromadzone na rachunku bankowym. Jeżeli oprócz żony są inni spadkobiercy, należy uwzględnić jej udział spadkowy.

Kolejnym krokiem jest złożenie SD-Z2 do właściwego urzędu skarbowego. Przy nieruchomościach właściwość urzędu może być związana z położeniem nieruchomości, a w sprawach z elementem zagranicznym warto przed wysyłką upewnić się, który urząd jest właściwy. Zgłoszenie można złożyć osobiście, pocztą, przez pełnomocnika albo elektronicznie, jeżeli spadkobierca ma możliwość skutecznego podpisania formularza.

Po zgłoszeniu urząd może wydać zaświadczenie potwierdzające, że podatek nie jest należny albo że zobowiązanie zostało uregulowane. Takie zaświadczenie bywa potrzebne przy dalszych czynnościach dotyczących nieruchomości, sprzedaży udziału, wpisach w księdze wieczystej albo wypłacie środków.

Co z kontem bankowym po zmarłych rodzicach?

Środki na rachunku bankowym mogą wejść do spadku albo zostać wypłacone na podstawie dyspozycji wkładem na wypadek śmierci. Obie sytuacje mogą mieć konsekwencje w podatku od spadków i darowizn, choć podstawa wypłaty i dokumenty przedstawiane w banku mogą się różnić.

Jeżeli pieniądze są dziedziczone w ramach spadku, należy uwzględnić je w SD-Z2 razem z innymi składnikami majątku po danym rodzicu. Jeżeli bank wypłaca środki na podstawie dyspozycji na wypadek śmierci, również trzeba sprawdzić obowiązek zgłoszenia, ponieważ ustawa o podatku od spadków i darowizn obejmuje także nabycie praw do wkładu oszczędnościowego na podstawie takiej dyspozycji.

Co jeśli termin został przekroczony?

Jeżeli 6-miesięczny termin na SD-Z2 upłynął, a zgłoszenie nie zostało złożone, pełne zwolnienie dla najbliższej rodziny zasadniczo przepada. Wtedy trzeba rozważyć złożenie właściwego zeznania podatkowego i rozliczenie podatku według zasad dla I grupy podatkowej.

Nie należy jednak zakładać z góry najgorszego wariantu. Kluczowe jest ustalenie, od kiedy termin faktycznie biegł. Inaczej wygląda sprawa, gdy postanowienie sądu uprawomocniło się niedawno, a inaczej, gdy akt poświadczenia dziedziczenia został zarejestrowany wiele lat temu. Znaczenie ma też to, czy spadkobierca realnie wiedział o nabyciu konkretnych składników majątku.

Jeżeli urząd skarbowy sam ujawni niezgłoszone nabycie, sprawa może być bardziej kosztowna. Dlatego przy wątpliwościach lepiej uporządkować dokumenty i ustalić prawidłową ścieżkę działania przed sprzedażą nieruchomości, wypłatą pieniędzy albo kontaktem z bankiem.

FAQ

Czy osoba mieszkająca w USA musi zgłosić spadek w Polsce?

Tak, jeżeli spadek obejmuje majątek położony w Polsce albo prawa wykonywane w Polsce, np. działkę lub rachunek w polskim banku. Zagraniczny adres zamieszkania nie wyłącza polskich obowiązków podatkowych.

Czy córka dziedzicząca po rodzicach zapłaci podatek?

Nie musi go płacić, jeżeli spełni warunki zwolnienia dla najbliższej rodziny. Najważniejsze jest złożenie SD-Z2 w terminie i prawidłowe wykazanie odziedziczonego majątku.

Od kiedy liczyć 6 miesięcy na SD-Z2?

Przy dziedziczeniu termin liczy się zasadniczo od uprawomocnienia się postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku, od zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia albo od wydania europejskiego poświadczenia spadkowego.

Czy trzeba składać osobne zgłoszenie po matce i po ojcu?

Tak. Spadek po każdym rodzicu to odrębne nabycie, dlatego w praktyce należy przygotować oddzielne zgłoszenia SD-Z2 i osobno ustalić termin dla każdego z nich.

Czy podatek zapłacony w USA zwalnia z podatku w Polsce?

Nie należy tego zakładać. Umowa Polska-USA dotycząca podatków dochodowych nie obejmuje polskiego podatku od spadków i darowizn. Obowiązki w obu państwach mogą być niezależne.

Podsumowanie

W opisanej sprawie najważniejsze jest ustalenie, czy i kiedy zostały wydane dokumenty potwierdzające nabycie spadku po każdym z rodziców. Jeżeli termin 6 miesięcy jeszcze nie upłynął, żona jako córka spadkodawców może złożyć SD-Z2 i skorzystać z pełnego zwolnienia z podatku od spadków i darowizn.

Jeżeli termin został przekroczony, nadal trzeba uporządkować rozliczenia z polskim urzędem skarbowym, ale pełne zwolnienie może być niedostępne. Wtedy konieczna jest analiza dat, dokumentów, wartości majątku i ewentualnych działań naprawczych.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn, t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 596

2. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93

3. Umowa między Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej a Rządem Stanów Zjednoczonych Ameryki o uniknięciu podwójnego opodatkowania i zapobieżeniu uchylaniu się od opodatkowania w zakresie podatków od dochodu, Dz.U. 1976 nr 31 poz. 178