Brak zgłoszenia spadku w terminie 6 miesięcy do US

Czy termin SD-Z2 można przywrócić od 7 stycznia 2026 r.?

Tak. Od 7 stycznia 2026 r. obowiązuje art. 4c ustawy o podatku od spadków i darowizn. Zgodnie z nim termin określony m.in. w art. 4a ust. 1 pkt 1 może zostać przywrócony na wniosek podatnika, jeżeli podatnik uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy.

Nie jest to przywrócenie automatyczne. Samo stwierdzenie, że podatnik zapomniał o formularzu albo nie znał przepisów, może być niewystarczające. Trzeba wskazać okoliczności, które rzeczywiście uniemożliwiły dochowanie terminu, oraz uprawdopodobnić brak winy. Oceny dokonuje właściwy naczelnik urzędu skarbowego.

Do wniosku stosuje się odpowiednio art. 162 § 2 i 3 Ordynacji podatkowej. Oznacza to, że wniosek trzeba złożyć w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia, a równocześnie należy dokonać czynności, dla której termin został przekroczony, czyli złożyć SD-Z2. Samego siedmiodniowego terminu na wniesienie wniosku nie można następnie przywrócić.

Trzeba jednak uwzględnić przepisy przejściowe. Art. 4c stosuje się do nabycia własności rzeczy lub praw majątkowych, które nastąpiło od 7 stycznia 2026 r. Przepis może objąć również nabycie wcześniejsze, ale tylko wtedy, gdy termin do zgłoszenia przewidziany w art. 4a nie upłynął do 7 stycznia 2026 r. Nowelizacja nie otworzyła ponownie wszystkich dawnych, wieloletnich terminów.

Zgłoszenie SD-Z2 po nabyciu spadku przez najbliższą rodzinę

Małżonek, zstępni, wstępni, pasierb, rodzeństwo, ojczym i macocha mogą korzystać ze szczególnego zwolnienia dla najbliższej rodziny określonego w art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn. Przy spełnieniu ustawowych warunków zwolnienie obejmuje nabyty majątek niezależnie od jego wartości.

W przypadku spadku stwierdzonego przez sąd termin na SD-Z2 wynosi zasadniczo 6 miesięcy od dnia uprawomocnienia się orzeczenia o stwierdzeniu nabycia spadku. Jeżeli nabycie potwierdza akt poświadczenia dziedziczenia, termin liczy się od jego zarejestrowania, a w przypadku europejskiego poświadczenia spadkowego – od dnia jego wydania.

Nie trzeba czekać na fizyczne odebranie odpisu prawomocnego postanowienia. Dla terminu znaczenie ma dzień uprawomocnienia się orzeczenia, a nie dzień, w którym spadkobierca otrzymał dokument.

Każdy spadkobierca zgłasza własne nabycie. Jeżeli kilka osób odziedziczyło udziały w nieruchomości, sytuację każdego spadkobiercy ocenia się osobno. Jedna osoba może więc zachować zwolnienie, a inna mieć obowiązek zapłaty podatku.

Późniejsze dowiedzenie się o spadku – art. 4a ust. 2

Od przywrócenia terminu z art. 4c trzeba odróżnić wcześniejszy i nadal obowiązujący mechanizm z art. 4a ust. 2. Dotyczy on sytuacji, w której nabywca dowiedział się o nabyciu rzeczy lub praw majątkowych dopiero po upływie zwykłego terminu na zgłoszenie.

W takim przypadku zwolnienie może zostać zachowane, jeżeli nabywca zgłosi nabycie nie później niż w ciągu 6 miesięcy od dnia, w którym rzeczywiście dowiedział się o nabyciu, i uprawdopodobni fakt późniejszego powzięcia tej wiadomości. Nie chodzi więc o późniejsze poznanie przepisów podatkowych, lecz o późniejsze dowiedzenie się o samym nabyciu.

Art. 4a ust. 2 i art. 4c rozwiązują dwa różne problemy. Pierwszy wyznacza szczególny sześciomiesięczny termin po późniejszym uzyskaniu wiadomości o nabyciu. Drugi pozwala – przy braku winy podatnika – przywrócić termin wskazany w art. 4a. Dlatego przed wyborem argumentacji trzeba ustalić, co dokładnie było przyczyną spóźnienia.

Co się dzieje, gdy terminu nie można przywrócić albo urząd odmówi?

Jeżeli warunki zwolnienia z art. 4a nie zostaną spełnione i nie ma podstaw do przywrócenia terminu, nabycie podlega opodatkowaniu na zasadach przewidzianych dla I grupy podatkowej. Nie oznacza to opodatkowania takiego jak w przypadku osoby obcej, ale podatnik traci pełne zwolnienie dla najbliższej rodziny.

Od 7 stycznia 2026 r. ustawa precyzuje również termin złożenia zeznania podatkowego. Jeżeli nabycie nie zostało zgłoszone w terminie przewidzianym w art. 4a, termin na złożenie SD-3 wynosi co do zasady miesiąc od upływu terminu na zgłoszenie. Jeżeli podatnik złożył wniosek o przywrócenie terminu, a organ odmówił, miesięczny termin na SD-3 liczy się od dnia, w którym postanowienie o odmowie przywrócenia terminu stało się ostateczne.

Nie warto więc czekać wyłącznie na wezwanie urzędu. Jeżeli wiadomo już, że zwolnienie nie przysługuje, należy ustalić obowiązek złożenia zeznania. Szerzej ten etap opisuje artykuł o formularzu SD-3 po terminie.

Podstawę opodatkowania stanowi co do zasady czysta wartość nabytego majątku, czyli wartość rzeczy i praw po potrąceniu długów i ciężarów uwzględnianych przez ustawę. Przy dziedziczeniu nieruchomości prawidłowe ustalenie wartości udziału oraz długów spadkowych może więc mieć istotne znaczenie dla wysokości podatku.

Czy zawsze trzeba zgłaszać spadek na SD-Z2?

Nie. Obowiązek zgłoszenia nie obejmuje m.in. sytuacji, w której łączna wartość majątku nabytego od tej samej osoby lub po tej samej osobie, obliczana według ustawowych zasad, nie przekracza kwoty określonej dla I grupy podatkowej. W 2026 r. jest to 36 120 zł, przy czym uwzględnia się również odpowiednie wcześniejsze nabycia z okresu wskazanego w ustawie.

Przy spadku obejmującym mieszkanie, dom lub znaczny udział w nieruchomości ten wyjątek często nie będzie miał zastosowania, ale warto sprawdzić rzeczywistą wartość udziału przypadającego konkretnemu spadkobiercy.

Czynny żal a spóźnione SD-Z2

Czynny żal nie przywraca prawa do zwolnienia z podatku od spadków i darowizn. Jest instytucją prawa karnego skarbowego i może mieć znaczenie dla odpowiedzialności za określone naruszenie obowiązków podatkowych, jeżeli spełnione są warunki jego skuteczności. Nie zastępuje jednak wniosku przewidzianego w art. 4c.

Po zmianach obowiązujących od 7 stycznia 2026 r. osoba, która uchybiła terminowi bez swojej winy, powinna w pierwszej kolejności ocenić możliwość złożenia wniosku o przywrócenie terminu wraz z SD-Z2. Dodatkowe informacje dotyczące relacji między spóźnionym zgłoszeniem a czynnym żalem znajdują się w artykule SD-Z2 po terminie a czynny żal.

Czy po utracie zwolnienia można jeszcze zmniejszyć podatek?

Jeżeli zwolnienie z art. 4a ostatecznie nie przysługuje, nadal trzeba prawidłowo ustalić podstawę opodatkowania. Znaczenie mogą mieć wartość nabytego udziału, ustawowa kwota wolna oraz długi i ciężary spadkowe podlegające odliczeniu.

Przy dziedziczeniu domu, lokalu mieszkalnego lub określonych praw mieszkaniowych należy też sprawdzić możliwość zastosowania ulgi mieszkaniowej z art. 16 ustawy. Nie jest ona odpowiednikiem zwolnienia z art. 4a i wymaga spełnienia własnych warunków, dlatego nie można zakładać jej zastosowania wyłącznie dlatego, że przedmiotem spadku jest mieszkanie.

Co zrobić po przekroczeniu terminu SD-Z2?

Najpierw trzeba odtworzyć chronologię sprawy. W szczególności warto ustalić:

• datę uprawomocnienia się postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku albo inną datę rozpoczynającą bieg terminu,
• dzień, w którym upłynęło 6 miesięcy na SD-Z2,
• przyczynę niedochowania terminu i dzień, w którym ta przyczyna ustała,
• czy sprawa mieści się w zakresie czasowym art. 4c i przepisów przejściowych,
• czy zamiast art. 4c zastosowanie może mieć art. 4a ust. 2 dotyczący późniejszego dowiedzenia się o nabyciu,
• czy urząd skarbowy wydał już jakiekolwiek postanowienie lub decyzję oraz czy biegnie termin na środek zaskarżenia.

Do wniosku o przywrócenie terminu warto dołączyć lub wskazać dokumenty i inne dowody potwierdzające przyczynę opóźnienia. Sam brak pouczenia przez sąd o formularzu SD-Z2 nie oznacza automatycznie, że organ stwierdzi brak winy podatnika. Decydują konkretne okoliczności sprawy.

FAQ

Ile dni mam na wniosek o przywrócenie terminu?

Wniosek trzeba wnieść w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi. Termin ten jest bardzo istotny, ponieważ przepisy nie pozwalają przywrócić terminu do złożenia samego wniosku o przywrócenie.

Co trzeba złożyć razem z wnioskiem?

Równocześnie z wnioskiem o przywrócenie terminu trzeba dopełnić czynności, której termin dotyczył, czyli złożyć zgłoszenie SD-Z2. We wniosku należy uprawdopodobnić, że niedotrzymanie terminu nastąpiło bez winy podatnika.

Czy nowe przepisy obejmują spadek sprzed 2026 r.?

Mogą obejmować wcześniejsze nabycie, ale tylko wtedy, gdy sześciomiesięczny termin do zgłoszenia tego nabycia nie upłynął do 7 stycznia 2026 r. Jeżeli termin wygasł wcześniej, nowy art. 4c nie odtwarza go na podstawie przepisów przejściowych.

Czy czynny żal zastępuje wniosek o przywrócenie?

Nie. Czynny żal nie przywraca terminu i nie przywraca zwolnienia podatkowego. Jeżeli podatnik chce skorzystać z art. 4c, musi złożyć właściwy wniosek o przywrócenie terminu i jednocześnie SD-Z2.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn – tekst jednolity: Dz.U. 2026 poz. 478.

2. Ustawa z dnia 21 listopada 2025 r. o zmianie ustawy o podatku od spadków i darowizn, wprowadzająca art. 4c i przepisy przejściowe: Dz.U. 2025 poz. 1854.

3. Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa, w szczególności art. 162 i 163 – tekst jednolity: Dz.U. 2026 poz. 622.

4. Ministerstwo Finansów, poradnik dotyczący zwolnienia dla najbliższej rodziny: Nabycie spadku lub darowizny w najbliższej rodzinie – zwolnienie od podatku SD.