Najważniejsze:
  • Podatek od darowizny samochodu rozlicza obdarowany. Jeżeli syn przekazał auto matce, obowiązki podatkowe dotyczą matki.
  • Matka należy do najbliższej rodziny w rozumieniu art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn. Może skorzystać z całkowitego zwolnienia, jeżeli spełni warunki ustawowe.
  • Od 7 stycznia 2026 r. można wnioskować o przywrócenie terminu SD-Z2, jeżeli podatnik uprawdopodobni, że nie dotrzymał go bez swojej winy. Wniosek trzeba złożyć w ciągu 7 dni od ustania przyczyny uchybienia i jednocześnie dokonać spóźnionej czynności.
  • Nowe zasady obejmują nabycia od 7 stycznia 2026 r. oraz wcześniejsze, jeżeli sześciomiesięczny termin zgłoszenia nie upłynął przed tą datą. Nie obejmują terminów definitywnie zakończonych wcześniej.
  • Wartość samochodu ustala się według cen rynkowych z dnia powstania obowiązku podatkowego, uwzględniając stan techniczny, zużycie i inne cechy pojazdu.

Kto rozlicza darowiznę samochodu?

Przy darowiźnie samochodu obowiązek podatkowy ciąży na osobie obdarowanej. Jeżeli syn przekazał auto matce, to mama odpowiada za ewentualne zgłoszenie, zeznanie podatkowe i wyjaśnienia wobec urzędu skarbowego. Darczyńca nie rozlicza podatku od samego faktu przekazania samochodu.

W pierwszej kolejności trzeba ustalić trzy okoliczności: datę darowizny, rzeczywistą wartość rynkową pojazdu w tym dniu oraz wartość innych darowizn otrzymanych przez mamę od tego samego syna w okresie uwzględnianym przy obliczaniu kwoty wolnej.

Przy kilku przekazaniach majątku trzeba prawidłowo rozliczyć każde nabycie. Pomocne może być również wyjaśnienie, czy dwie umowy darowizny można zgłosić na jednym formularzu.

Samo wpisanie w umowie zaniżonej kwoty nie oznacza jeszcze, że automatycznie powstał podatek. Jeżeli prawidłowo ustalona wartość samochodu wraz z wcześniejszymi darowiznami nie przekracza kwoty wolnej właściwej dla danej daty, obowiązek podatkowy może w ogóle nie wystąpić.

Zwolnienie z podatku dla matki jako najbliższego członka rodziny

Matka należy do kręgu osób najbliższych wymienionych w art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn. Jest to tzw. grupa zerowa. Darowizna samochodu od syna na rzecz matki może zatem korzystać z całkowitego zwolnienia z podatku, niezależnie od wartości pojazdu, pod warunkiem spełnienia wymogów ustawowych.

Podstawowym warunkiem jest zgłoszenie nabycia właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego na formularzu SD-Z2 w terminie 6 miesięcy od powstania obowiązku podatkowego. Przy zwykłej umowie darowizny samochodu obowiązek podatkowy powstaje co do zasady z chwilą spełnienia przyrzeczonego świadczenia, czyli wykonania darowizny. Należy więc uwzględnić datę rzeczywistego przekazania pojazdu i przeniesienia jego własności.

Nie należy jednak automatycznie zakładać, że przekroczenie sześciomiesięcznego terminu zawsze oznacza definitywną utratę zwolnienia. Od 7 stycznia 2026 r. obowiązuje art. 4c ustawy, który wprowadził możliwość przywrócenia tego terminu w określonych okolicznościach.

Przywrócenie terminu SD-Z2 od 7 stycznia 2026 r.

Nowy art. 4c ustawy o podatku od spadków i darowizn pozwala przywrócić termin na zgłoszenie nabycia majątku od najbliższej rodziny, jeżeli podatnik uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Jest to istotna zmiana w stosunku do wcześniejszego stanu prawnego, w którym przekroczenie terminu zasadniczo zamykało drogę do skorzystania ze zwolnienia rodzinnego.

Nie wystarczy jednak samo stwierdzenie, że podatnik zapomniał o formularzu, nie znał przepisów albo błędnie ocenił swoje obowiązki. Trzeba przedstawić okoliczności uzasadniające brak winy, na przykład poważną chorobę, hospitalizację lub inne obiektywne przeszkody, które rzeczywiście uniemożliwiły terminowe dokonanie zgłoszenia. Każda sprawa wymaga oceny konkretnych okoliczności i dowodów.

Jak i kiedy złożyć wniosek o przywrócenie terminu?

Wniosek składa się do właściwego naczelnika urzędu skarbowego w ciągu 7 dni od ustania przyczyny uchybienia. Termin ten wynika z odpowiedniego zastosowania art. 162 Ordynacji podatkowej. Jednocześnie z wnioskiem należy dokonać spóźnionej czynności, czyli złożyć formularz SD-Z2.

We wniosku trzeba wskazać, dlaczego zgłoszenie nie zostało dokonane w terminie, kiedy ustała przeszkoda oraz jakie okoliczności potwierdzają brak winy podatnika. Warto dołączyć dokumentację medyczną, zaświadczenia, dokumenty dotyczące zdarzenia losowego lub inne dowody odpowiednie do konkretnej sytuacji.

Co powinien zawierać wniosek?
  • Dane obdarowanego i wskazanie właściwego naczelnika urzędu skarbowego.
  • Informację o dacie i przedmiocie darowizny oraz terminie, w którym należało złożyć SD-Z2.
  • Opis przyczyny uniemożliwiającej terminowe zgłoszenie.
  • Datę ustania przeszkody, od której należy liczyć siedmiodniowy termin.
  • Dowody uprawdopodabniające brak winy oraz potwierdzenie złożenia SD-Z2.

Jakie darowizny obejmuje nowa procedura?

Przepisy przejściowe ustawy nowelizującej przewidują, że art. 4c ma zastosowanie do nabyć dokonanych od 7 stycznia 2026 r. Obejmuje również wcześniejsze nabycia, ale tylko wtedy, gdy sześciomiesięczny termin na zgłoszenie nie upłynął jeszcze 7 stycznia 2026 r.

Jeżeli zatem ktoś otrzymał samochód w 2025 r., a termin na złożenie SD-Z2 nadal trwał w dniu wejścia w życie nowelizacji, może skorzystać z nowego trybu, jeśli spełnia jego warunki. Natomiast osoba, której termin zakończył się definitywnie przed 7 stycznia 2026 r., nie uzyska prawa do jego przywrócenia na podstawie nowego art. 4c.

Przykład

Syn przekazał matce samochód w listopadzie 2025 r. Sześciomiesięczny termin na SD-Z2 upływał w maju 2026 r. Matka z powodu udokumentowanej hospitalizacji nie mogła dokonać zgłoszenia. Ponieważ 7 stycznia 2026 r. termin jeszcze nie upłynął, może wystąpić o jego przywrócenie. Wniosek powinna złożyć w ciągu 7 dni od ustania przeszkody, jednocześnie składając SD-Z2.

Spóźnione SD-Z2 – czy można jeszcze zachować zwolnienie?

Ocena możliwości przywrócenia terminu wymaga przeanalizowania dat darowizny, przyczyny opóźnienia i dokumentów potwierdzających brak winy. Prawnik może pomóc przygotować wniosek i ocenić ryzyko podatkowe.

Skonsultuj swoją sprawę ›

Kwota wolna i sytuacje, w których nie trzeba składać SD-Z2

Obowiązek zgłoszenia darowizny nie występuje, jeżeli łączna wartość nabyć od tej samej osoby w okresie 5 lat poprzedzających rok ostatniego nabycia, doliczona do wartości ostatniego nabycia, nie przekracza kwoty wolnej określonej dla I grupy podatkowej. Aktualnie kwota ta wynosi 36 120 zł.

W przypadku darowizn dokonanych w poprzednich latach trzeba zastosować kwotę wolną właściwą dla odpowiedniej daty. Nie można stosować obecnego limitu wstecz bez sprawdzenia przepisów obowiązujących w chwili powstania obowiązku podatkowego.

Jeżeli rzeczywista wartość samochodu wraz z wcześniejszymi darowiznami od syna nie przekraczała właściwego limitu, mama nie musiała składać SD-Z2 ani SD-3. W takim przypadku nie powstaje podatek tylko dlatego, że w umowie wpisano kwotę niższą od wartości rynkowej. Nadal jednak warto zachować dokumentację pozwalającą wyjaśnić rozbieżność.

Przy ustalaniu limitu trzeba uwzględnić wszystkie nabycia od tego samego darczyńcy, a nie tylko wartość jednego samochodu. Nie można więc analizować każdej umowy w oderwaniu od wcześniejszych darowizn.

Jak ustalić prawidłową wartość rynkową samochodu?

Zgodnie z art. 8 ustawy o podatku od spadków i darowizn wartość nabytej rzeczy określa się według jej wartości rynkowej. Bierze się pod uwagę przeciętne ceny stosowane w obrocie rzeczami tego samego rodzaju i gatunku, z uwzględnieniem miejsca położenia, stanu oraz stopnia zużycia, z dnia powstania obowiązku podatkowego.

W przypadku samochodu znaczenie mają przede wszystkim:

  • marka, model, rocznik i wersja wyposażenia;
  • przebieg i historia eksploatacji;
  • stan techniczny silnika, skrzyni biegów i pozostałych podzespołów;
  • uszkodzenia, wcześniejsze wypadki i zakres koniecznych napraw;
  • stan nadwozia, wnętrza i wyposażenia;
  • ceny porównywalnych pojazdów na lokalnym rynku w dniu darowizny.

Nie można dowolnie obniżyć wartości samochodu tylko dlatego, że strony chciały uniknąć podatku. Można natomiast uwzględnić rzeczywiste uszkodzenia, zużycie i wady pojazdu, jeżeli wpływały na jego wartość rynkową w dniu darowizny.

Jeżeli urząd skarbowy uzna, że wartość wskazana przez obdarowanego nie odpowiada wartości rynkowej, może wezwać go do jej określenia, podwyższenia lub obniżenia w terminie nie krótszym niż 14 dni od doręczenia wezwania. Jeżeli podatnik nie dokona korekty albo nie przedstawi przekonujących wyjaśnień, organ może ustalić wartość z uwzględnieniem opinii biegłego. Jeżeli wartość określona przez biegłego różni się o więcej niż 33% od wartości podanej przez nabywcę, koszt opinii może obciążyć nabywcę.

Ważne:

Wartość auta ustala się na dzień powstania obowiązku podatkowego, a nie na dzień sporządzania aneksu, składania SD-Z2 czy późniejszej sprzedaży pojazdu. Aktualna cena samochodu może być inna niż jego wartość w dniu przekazania.

Co zrobić, gdy w umowie darowizny wpisano zaniżoną wartość?

Najpierw należy przygotować dokumentację pozwalającą ustalić rzeczywistą wartość samochodu w dniu darowizny. Przydatne będą umowa, dowód rejestracyjny, dokumentacja serwisowa, zdjęcia pojazdu, kosztorysy napraw, historia szkód oraz porównanie cen podobnych samochodów z tego samego okresu.

Jeżeli strony wpisały w umowie 8 000 zł, podczas gdy rzeczywista wartość auta wynosiła około 14 000 zł, mogą sporządzić pisemne wyjaśnienie albo aneks korygujący błędne oznaczenie wartości. Dokument powinien rzetelnie opisywać przyczynę rozbieżności. Nie należy tworzyć dokumentów antydatowanych ani przedstawiać fikcyjnej przyczyny zaniżenia.

Aneks nie zastępuje obowiązków podatkowych. Jeżeli wymagane było zgłoszenie SD-Z2, trzeba odrębnie ocenić termin i możliwość skorzystania z art. 4c. Jeżeli powstał obowiązek złożenia zeznania podatkowego, trzeba ustalić właściwy formularz i termin jego złożenia.

Jeżeli prawidłowa wartość auta mieści się w kwocie wolnej, a suma wcześniejszych darowizn od tej samej osoby nie przekracza limitu, nie ma podstaw do składania SD-3 wyłącznie z powodu zaniżonej wartości w umowie. Warto jednak zachować dowody potwierdzające wycenę.

Kiedy składa się SD-3, a kiedy czynny żal?

Nie należy automatycznie przechodzić od spóźnionego SD-Z2 do SD-3 i czynnego żalu. Najpierw trzeba ustalić, czy podatnik może skorzystać z przywrócenia terminu na podstawie art. 4c, czy darowizna przekracza kwotę wolną oraz czy rzeczywiście powstał obowiązek podatkowy.

Właściwa kolejność postępowania wygląda następująco:

  1. SD-Z2 złożone w terminie: zwolnienie z art. 4a przysługuje po spełnieniu pozostałych warunków ustawowych.
  2. Termin uchybiony, ale art. 4c może mieć zastosowanie: należy wystąpić o przywrócenie terminu i jednocześnie złożyć SD-Z2. Jeżeli termin zostanie przywrócony, podatnik może zachować zwolnienie.
  3. Przywrócenie terminu nie jest możliwe albo wniosek zostanie ostatecznie oddalony: trzeba ocenić obowiązek złożenia SD-3 i rozliczenia podatku. Nie oznacza to jednak automatycznie, że podatek wystąpi w każdej sprawie.

W odniesieniu do nabyć objętych nowymi przepisami art. 17a ust. 1a ustawy przewiduje szczególny termin na złożenie zeznania SD-3. Jeżeli nabycie nie zostało zgłoszone w terminie właściwym dla zwolnienia rodzinnego, termin na zeznanie wynosi miesiąc od upływu tego terminu. Jeżeli podatnik złoży wniosek o przywrócenie terminu, miesiąc na złożenie zeznania liczy się od dnia, w którym postanowienie o odmowie przywrócenia terminu stało się ostateczne.

Przepisy przejściowe przewidują stosowanie tej regulacji do nabyć od 7 stycznia 2026 r. oraz wcześniejszych, dla których sześciomiesięczny termin nie upłynął do tej daty. W starszych sprawach trzeba sprawdzić właściwe przepisy obowiązujące w czasie nabycia i nie przenosić automatycznie nowych terminów na zamknięte wcześniej sytuacje.

Jaka jest rola czynnego żalu?

Czynny żal na podstawie art. 16 Kodeksu karnego skarbowego dotyczy odpowiedzialności za czyn zabroniony skarbowy. Nie zastępuje wniosku o przywrócenie terminu z art. 4c, nie przywraca samodzielnie zwolnienia z podatku i nie powoduje umorzenia należności podatkowej.

Jego złożenie może mieć znaczenie, jeżeli doszło do czynu zagrożonego odpowiedzialnością karnoskarbową i spełnione są ustawowe warunki skuteczności czynnego żalu. W szczególności trzeba uwzględnić, czy organ ścigania nie miał już wyraźnie udokumentowanej wiadomości o popełnieniu czynu albo nie rozpoczął czynności zmierzających do jego ujawnienia w sposób wyłączający skuteczność zawiadomienia.

Nie należy składać czynnego żalu automatycznie razem z każdym spóźnionym SD-Z2. Najpierw trzeba ustalić, jakie naruszenie rzeczywiście nastąpiło i czy istnieją podstawy do przypisania odpowiedzialności karnoskarbowej.

Kiedy trzeba zapłacić podatek?

Jeżeli zwolnienie z art. 4a nie przysługuje i powstaje podatek, naczelnik urzędu skarbowego ustala jego wysokość w decyzji. Co do zasady podatek należy zapłacić w terminie 14 dni od doręczenia decyzji ustalającej zobowiązanie podatkowe.

Podstawą opodatkowania jest czysta wartość nabytego majątku po uwzględnieniu dopuszczalnych ustawowo długów i ciężarów oraz kwoty wolnej. Stawki dla I grupy podatkowej wynoszą 3%, 5% albo 7% w zależności od wysokości nadwyżki ponad kwotę wolną. Przy obliczaniu podatku trzeba zastosować progi i kwoty właściwe dla daty powstania obowiązku podatkowego.

Jak ograniczyć ryzyko sporu z urzędem skarbowym?

Najważniejsze jest przedstawienie jednej, rzetelnie uzasadnionej wartości samochodu. Jeżeli w umowie wpisano 8 000 zł, a rzeczywista wartość wynosiła około 14 000 zł, trzeba wyjaśnić przyczynę rozbieżności i przedstawić dowody. Nie należy ponownie zaniżać wyceny tylko po to, aby zmieścić się w kwocie wolnej.

Jeżeli samochód miał poważne wady techniczne, warto przygotować zdjęcia, dokumentację napraw i kosztorysy. Przy znacznej różnicy wartości pomocna może być opinia rzeczoznawcy samochodowego, która odnosi się do stanu pojazdu w dniu darowizny.

W przypadku spóźnionego SD-Z2 należy dodatkowo zabezpieczyć dowody potwierdzające przyczynę opóźnienia i datę ustania przeszkody. To właśnie te okoliczności będą istotne przy ocenie możliwości zastosowania art. 4c.

Checklista przed kontaktem z urzędem skarbowym:
  • Ustal dokładną datę wykonania darowizny i termin, w którym należało złożyć SD-Z2.
  • Sprawdź wszystkie darowizny otrzymane od tego samego darczyńcy w okresie uwzględnianym przy kwocie wolnej.
  • Przygotuj wycenę samochodu według jego stanu z dnia darowizny.
  • Jeżeli termin minął, sprawdź możliwość zastosowania art. 4c i ustal datę ustania przyczyny opóźnienia.
  • Przygotuj dowody potwierdzające przyczynę uchybienia oraz dokumenty dotyczące wartości pojazdu.
  • Nie składaj automatycznie SD-3 ani czynnego żalu bez ustalenia właściwej ścieżki podatkowej i karnoskarbowej.

Przykłady rozliczenia darowizny samochodu

Przykład

Syn przekazał matce samochód wart 14 000 zł. W umowie wpisano 8 000 zł. Matka nie otrzymała wcześniej innych darowizn od syna w okresie doliczanym do limitu. Jeżeli kwota wolna właściwa dla daty darowizny była wyższa niż 14 000 zł, nie powstał obowiązek zapłaty podatku ani składania SD-Z2. Matka powinna jednak zachować dokumentację potwierdzającą wartość samochodu i wyjaśnienie przyczyny błędnego zapisu w umowie.

Przykład

Ojciec przekazał córce samochód wart 55 000 zł. Córka nie złożyła SD-Z2, ponieważ uznała, że darowizny rodzinne są automatycznie zwolnione. Jeżeli sześciomiesięczny termin upłynął po 7 stycznia 2026 r. albo nie upłynął jeszcze w dniu wejścia w życie nowelizacji, córka powinna najpierw sprawdzić możliwość przywrócenia terminu. Jeżeli uprawdopodobni brak swojej winy, może złożyć wniosek wraz ze spóźnionym SD-Z2. Samo przeoczenie terminu nie przesądza o spełnieniu warunków art. 4c.

Przykład

Brat otrzymał od siostry samochód z poważnymi usterkami. Podobne sprawne pojazdy kosztowały około 30 000 zł, ale stan techniczny przekazanego auta uzasadniał wartość rynkową 20 000 zł. Obdarowany może wskazać niższą wartość, jeżeli potrafi ją uzasadnić dokumentacją napraw, zdjęciami i ewentualną opinią rzeczoznawcy. Sama wartość katalogowa sprawnych samochodów nie przesądza o wartości uszkodzonego egzemplarza.

FAQ – najczęstsze pytania o zaniżoną wartość darowizny auta

Czy po terminie można jeszcze złożyć SD-Z2?

Tak, ale samo złożenie formularza po terminie nie wystarczy do zachowania zwolnienia. Od 7 stycznia 2026 r. można wnioskować o przywrócenie terminu na podstawie art. 4c, jeżeli uchybienie nastąpiło bez winy podatnika. Wniosek trzeba złożyć w ciągu 7 dni od ustania przyczyny opóźnienia i jednocześnie dokonać spóźnionego zgłoszenia. Nowa procedura nie obejmuje terminów, które upłynęły definitywnie przed 7 stycznia 2026 r.

Czy brak wiedzy o obowiązku złożenia SD-Z2 wystarczy do przywrócenia terminu?

Nie można zakładać, że sama nieznajomość przepisów wystarczy. Podatnik musi uprawdopodobnić, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Znaczenie mają konkretne okoliczności, które rzeczywiście uniemożliwiły terminowe zgłoszenie, oraz dowody potwierdzające te okoliczności.

Czy darowizna auta za 14 000 zł zawsze wymaga zgłoszenia?

Nie. Trzeba uwzględnić kwotę wolną właściwą dla daty nabycia oraz wcześniejsze darowizny od tego samego darczyńcy w okresie 5 lat. Jeżeli łączna wartość nabyć nie przekracza limitu, zgłoszenie SD-Z2 nie jest wymagane.

Czy można poprawić zaniżoną wartość w umowie darowizny?

Tak. Strony mogą sporządzić aneks albo pisemne wyjaśnienie wskazujące rzeczywistą wartość rynkową samochodu. Dokument powinien rzetelnie opisywać przyczynę błędnego zapisu i nie zastępuje obowiązków podatkowych, jeżeli takie powstały.

Czy urząd skarbowy może sam podwyższyć wartość samochodu?

Tak. Jeżeli wartość wskazana przez obdarowanego odbiega od wartości rynkowej, urząd może wezwać do jej zmiany lub wyjaśnienia. W przypadku sporu może posłużyć się opinią biegłego. Jeżeli różnica między wartością ustaloną przez biegłego a wartością podaną przez podatnika przekroczy 33%, koszt opinii może obciążyć nabywcę.

Czy czynny żal powoduje, że nie trzeba płacić podatku?

Nie. Czynny żal dotyczy odpowiedzialności karnej skarbowej, a nie samego zobowiązania podatkowego. Nie zastępuje również wniosku o przywrócenie terminu SD-Z2. Jeżeli zwolnienie nie przysługuje i podatek jest należny, trzeba rozliczyć go zgodnie z decyzją organu.

Twoja sytuacja wymaga indywidualnej oceny?

Opisz sprawę i najważniejsze okoliczności. Prawnik może przeanalizować umowę darowizny, wycenę pojazdu, termin zgłoszenia oraz przesłanki przywrócenia terminu i wskazać możliwe dalsze działania.

Opisz swoją sprawę prawnikowi ›

Wycena zwykle w ciągu 2 godzin
Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje

Źródła:

  1. Ustawa z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn – tekst jednolity: Dz.U. z 2026 r. poz. 478 z późn. zm. – tekst aktu
  2. Ustawa z dnia 21 listopada 2025 r. o zmianie ustawy o podatku od spadków i darowizn, Dz.U. z 2025 r. poz. 1854 – tekst aktu i przepisy przejściowe
  3. Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa, w szczególności art. 162 i 163 – tekst aktu
  4. Ustawa z dnia 10 września 1999 r. – Kodeks karny skarbowy, w szczególności art. 16 – tekst aktu
  5. Ministerstwo Finansów – nowe zasady rozliczania podatku od spadków i darowizn od 7 stycznia 2026 r. – informacja Ministerstwa Finansów
  6. Ministerstwo Finansów – zwolnienie dla najbliższej rodziny, warunki zgłoszenia SD-Z2 i kwota wolna – informacje podatkowe